Międzynarodowy Rok Geofizyczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Logo MRG

Międzynarodowy Rok Geofizyczny (MRG, także IGY od ang. International Geophysical Year) – międzynarodowy projekt badawczy, obejmujący różnorodne badania z zakresu geofizyki podejmowane w okresie od 1 lipca 1957 do 31 grudnia 1958 roku. Brało w nim udział łącznie 67 krajów z obu stron żelaznej kurtyny.

Opis[edytuj]

Międzynarodowy Rok Geofizyczny był rozwinięciem koncepcji Międzynarodowego Roku Polarnego, organizowanego dwukrotnie: odpowiednio 75 i 25 lat wcześniej (w związku z tym spotyka się czasem oznaczenie „III Międzynarodowy Rok Geofizyczny”[1]). Termin wybrano tak, aby badania przeprowadzić w trakcie maksimum aktywności słonecznej[2]. Prace koordynowała Międzynarodowa Rada Nauki, która powołała w tym celu specjalną komisję. Początkowo udział w nim zadeklarowało 46 państw, ale z czasem liczba ta wzrosła do 67. Badania dotyczyły: aktywności słonecznej, fizyki jonosfery, glacjologii, grawimetrii, magnetyzmu ziemskiego, meteorologii, oceanografii, promieniowania kosmicznego, prowadzenia badań przy użyciu rakiet, sejsmologii, wyznaczenia długości i szerokości geograficznej (tj. precyzyjnych pomiarów geodezyjnych) oraz zórz polarnych i poświaty niebieskiej. Ponadto został powołany panel mający za zadanie wysłać sztucznego satelitę na orbitę wokół Ziemi[2][3]. Prace prowadzono w około 1200 stacjach badawczych[4]; w Antarktyce powstało 28 nowych baz, w tym amerykańska Amundsen-Scott i radziecka Wostok[5].

Polska aktywność[edytuj]

Polska Stacja Polarna Hornsund

Polacy w ramach MRG brali udział w badaniach Arktyki i założyli stację geofizyczną w Wietnamie[6]. Polska Akademia Nauk zorganizowała całoroczną wyprawę badawczą na Spitsbergen, dzięki której powstała Polska Stacja Polarna Hornsund[1]. Polscy uczeni byli także zainteresowani włączeniem się w badania Antarktyki, ale dopiero w 1959 roku dotarli na Antarktydę, otrzymawszy od ZSRR stację im. Dobrowolskiego[7].

Rezultaty[edytuj]

W ramach Międzynarodowego Roku Geofizycznego dokonano szeregu istotnych odkryć, w tym: stwierdzono istnienie pasów Van Allena (pasów radiacyjnych) wokół Ziemi, dokonano pierwszych ocen masy lodu Antarktydy i potwierdzono teorię dryfu kontynentów dzięki odkryciu grzbietów śródoceanicznych. Owocem MRG było nawiązanie współpracy między naukowcami z różnych części świata podzielonego przez zimną wojnę, a także powstanie traktatu antarktycznego w 1959 roku. W tym czasie został również wystrzelony pierwszy sztuczny satelita Ziemi, radziecki Sputnik 1, a niedługo potem także amerykański Explorer 1[2][6].

Sukces tej inicjatywy sprawił, że przez 1959 rok kontynuowano prace w ramach Międzynarodowej Współpracy Geofizycznej[4].

Przypisy[edytuj]

  1. a b Historia Stacji (pol.). W: Polska Stacja Polarna Hornsund [on-line]. Instytut Geofizyki Polskiej Akademii Nauk. [dostęp 2015-07-12].
  2. a b c International Geophysical Year (ang.). W: Earth System Research Laboratory, South Pole Observatory [on-line]. NOAA. [dostęp 2015-07-12].
  3. The International Geophysical Year (ang.). National Academy of Sciences, 2005. [dostęp 2015-07-12].
  4. a b Międzynarodowy Rok Geofizyczny (pol.). Internetowa encyklopedia PWN. [dostęp 2015-01-18].
  5. Zbigniew Długosz: Historia odkryć geograficznych i poznania Ziemi. Warszawa: PWN, 2002, s. 265.
  6. a b Stanisław Rakusa-Suszczewski: Międzynarodowy Rok Polarny (pol.). 2005-03-31. [dostęp 2015-07-12].
  7. Stanisław Rakusa-Suszczewski: W Antarktyce. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1989, s. 111.