Michał Gröll
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Miejsce spoczynku | |
Zawód, zajęcie | |
Dzieci |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/Constitution_of_the_3rd_May_1791_-_print_in_Warszawa_-_Michal_Groll_-_1791_AD.jpg/220px-Constitution_of_the_3rd_May_1791_-_print_in_Warszawa_-_Michal_Groll_-_1791_AD.jpg)
Michał Gröll (także Grell, Groel; niem. Michael Gröll; ur. 11 grudnia 1722 w Norymberdze[a], zm. 2 września 1798[b] w Warszawie) – księgarz, nakładca i drukarz warszawski.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Jego ojcem był Georg Gröll, fabrykant i wytwórca pasamonów. Brak bliższych informacji o tym, co robił do około 30. roku życia, gdzie i do jakich szkół uczęszczał, wiadomo tylko, że był na uniwersyteckich studiach i odbywał praktykę księgarską u Friesego i Rüdigera.
Zamieszkał w Dreźnie w 1750, w 1755 przystąpił do spółki księgarni nakładowej Jakoba Harpetera, a od roku 1756 prowadził własną księgarnię w Dreźnie. Nawiązywał w tym czasie kontakty – m.in. za pośrednictwem Christiana Friese – z polskimi księgarzami i wydawcami, co poskutkowało wkrótce tym, iż w 1759 zamieszkał Warszawie (nadal utrzymując swoją drezdeńską firmę księgarską), sprowadzony tu przez króla Augusta III Sasa, pełniąc obowiązki i nosząc tytuł „Komisarza nadwornego JKM ci na Zamku Warszawskim mieszkającego”. Wydawał tu „Warszawskie Extraordynaryjne Tygodniowe Wiadomości”, a w nim – m.in. informacje o wydawanych przez siebie publikacjach. Czasopismo to zawiesił w maju 1763 – z braku wystarczającej liczby prenumeratorów. W tym też czasie opuścił królewski zamek i osiadł na stałe w warszawskim Marywilu.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/Gr%C3%B6ll.jpg/220px-Gr%C3%B6ll.jpg)
Przeniósłszy w 1768 swoją księgarnię z Drezna do Warszawy, założył tu drukarnię pod nazwą Narodowej i wydawał z niej książki polskie, nader ozdobnie i poprawnie. Jego także nakładem wychodził tygodnik „Zabawy Przyjemne i Pożyteczne” (1770–1777). Drukowane przezeń katalogi książek polskich i zagranicznych w latach 1775, 1790, 1791 i 1796 są prawie jedynymi z tych czasów źródłami do bibliografii polskiej. Monografię o nim napisał prof. Adolf Pawiński pt. „Michał Gröll, obrazek na tle epoki Stanisławowskiej” (Kraków, 1896), przy której znajduje się „Spis wydawnictw, wyszłych w Dreźnie, Lipsku i Warszawie, nakładem lub czcionkami Michała Grela (Groella)” etc., opracowany przez Zygmunta Wolskiego, pomocnika bibliotekarza Ordynacji hrabiów Krasińskich w Warszawie; spis ten wyszedł też osobno w stu egzemplarzach.
Do osiągnięć księgarza zalicza się m.in.: wprowadzenie polskiej książki na ważne targi książki w Lipsku[1]. Jego działaniem było także wprowadzenie na stałe subskrypcje na książki, co było w jego czasach rzadkością[1]. Pracował ponadto jako aukcjoner[2]. Gröll wykonał ponadto matryce do druku biletów Dyrekcji Biletów Skarbowych oraz zaprojektował widniejące na nich symbole wolności, a także wizerunki polskiego orła i Pogoni[3].
Aktywny członek parafii ewangelicko-augsburskiej Św. Trójcy w Warszawie. W latach 1778–1782 Prezes Kolegium Kościelnego.
Synem Michała Grölla był Karol Gröll (1770–1852). W 1795 drukarnię przejął Jan Chrystian Gotfryd Ragoczy, zięć Michała; księgarnia, prowadzona przez Karola, została zlicytowana w 1806, zasoby księgarskie nabył Józef Zawadzki z Wilna.
Pochowany na cmentarzu ewangelicko-augsburskim przy ulicy Młynarskiej (aleja 2, grób 2)[4].
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Na podstawie współczesnych źródeł niemieckich; natomiast według niektórych (Estreichera i kilku innych autorów polskich) – 15 stycznia 1723 w Dreźnie.
- ↑ Encyklopedia Powszechna S. Orgelbranda (t. VI z r. 1900) podaje – bez wskazania miejsca śmierci – rok 1806 i nie podaje czasu ani miejsca urodzenia, natomiast Polski Słownik Biograficzny (t.IX zesz.1 z 1960) podaje 2 września 1798; błędny rok 1806 u Orgelbranda może wynikać z błędnej interpretacji faktu, że w tymże roku, 26 marca, zlicytowana została księgarnia Michaela Grölla.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Irena Łossowska , Wokół problemów prawa autorskiego, czyli spór między Piotrem Świtkowskim a Michałem Gröllem, „Napis, Seria X”, 2004 [dostęp 2021-05-05] .
- ↑ Konrad Niemira, Rynek sztuki w Warszawie czasów Stanisława Augusta, "Almanach Warszawy", 2018
- ↑ Lech Kokociński , Pieniądz papierowy na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: ROSIKON PRESS, 1996, s. 16, ISBN 83-903459-5-1 .
- ↑ śp. Michał Gröll
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Kolekcja poświęcona Michałowi Gröllowi w bibliotece Polona
- Drukarze I Rzeczypospolitej
- Ludzie związani z prasą I Rzeczypospolitej
- Ludzie związani z Warszawą (I Rzeczpospolita)
- Polscy przedsiębiorcy XVIII wieku
- Niemieccy wydawcy
- Niemieccy księgarze
- Niemieccy drukarze
- Polscy wydawcy
- Polscy księgarze
- Pochowani na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie
- Urodzeni w 1722
- Wydawcy prasy w I Rzeczypospolitej
- Zmarli w 1798