Mieczysław Cena

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Mieczysław Romuald Cena
Mieczysław Romuald Cena
Data i miejsce urodzenia 3 kwietnia 1908
Jarosław
Data i miejsce śmierci 9 lutego 1990
Wrocław
profesor doktor habilitowany nauk weterynaryjnych
Specjalność: zoohigiena
Alma Mater Akademia Medycyny Weterynaryjnej we Lwowie
Doktorat 1934 – medycyna weterynaryjna
Habilitacja 1949 – zoohigiena
Profesura 1957
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego Medal Komisji Edukacji Narodowej

Mieczysław Romuald Cena (ur. 3 kwietnia 1908 w Jarosławiu, zm. 9 lutego 1990 we Wrocławiu) – polski uczony i działacz społeczny, profesor nauk weterynaryjnych, twórca polskiej zoohigieny.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z rodziny o długich tradycjach obywatelskich wywodzącej się z Morawska koło Jarosławia. Był jednym z czterech synów urzędnika jarosławskiego magistratu Tomasza (1880–1945) i Władysławy (1890–1977) z Bednarskich, którzy swoich synów (Eugeniusz – lekarz, Mieczysław, Bolesław – lekarz weterynarii i wiolonczelista, koncertmistrz Filharmonii Opolskiej oraz Bronisław – prawnik) wykształcili do poziomu stopnia doktora[1]. Byli krewnymi Roberta Ceny z Morawska, posła (1897–1900) z grupy księdza Stanisława Stojałowskiego do austriackiej Rady Państwa w Wiedniu[2].

Po uzyskaniu (1926) matury[3] klasycznej w Państwowym Gimnazjum I w Jarosławiu Mieczysław rozpoczął studia w Akademii Medycyny Weterynaryjnej we Lwowie[4]. Był zawodnikiem Akademickiego Związku Sportowego (AZS) i zdobył mistrzostwo Polski w rzucie oszczepem oburącz (1929) oraz zajął trzecie miejsce w pięcioboju lekkoatletycznym (1928)[5][6]. W 1930 razem z braćmi był założycielem Sekcji Jarosławskiej AZS[5]. W 1932 uzyskał dyplom lekarza weterynarii[7]. Następnie odbył służbę wojskową w Wołyńskiej Szkole Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim, którą ukończył jako prymus rocznika 1932/33 w oddziale służby weterynaryjnej. W końcu 1934 uzyskał doktorat nauk weterynaryjnych lwowskiej Akademii za pracę wykonaną pod kierunkiem prof. Alfreda Trawińskiego[6][8].

Tablica pamiątkowa[9] na Uniwersytecie Przyrodniczym we Wrocławiu
Grobowiec na Cmentarzu św. Wawrzyńca we Wrocławiu, pole 1 boczne, 490

Pracę zawodową rozpoczął jako okręgowy lekarz weterynarii w Orzegowie (obecnie dzielnica Rudy Śląskiej) i równocześnie został redaktorem popularnej rubryki przyrodniczej wydawanego w Krakowie Ilustrowanego Kuryera Codziennego, gdzie publikował poczytne felietony na tematy związane z hodowlą zwierząt. Niedługo przed wybuchem II wojny światowej napisał także cykl artykułów krytycznych[10] wobec hitlerowskich Niemiec, co spowodowało umieszczenie jego nazwiska na niemieckich i sowieckich listach proskrypcyjnych. Podczas wojny ukrywał się z rodziną w Czyżowie Szlacheckim w okolicach Sandomierza i pracował dorywczo jako lekarz weterynarii[1][6].

Po zakończeniu działań wojennych zamieszkał w Krakowie i przez rok pracował w Katedrze Fizjologii i Żywienia Zwierząt Wydziału Rolniczego Uniwersytetu Jagiellońskiego[6]. Równocześnie uzyskał absolutorium z zakresu rolnictwa. W listopadzie 1946 przeniósł się do Wrocławia, gdzie został adiunktem w Katedrze Hodowli Ogólnej na Wydziale Medycyny Weterynaryjnej ówczesnego Uniwersytetu i Politechniki[7]. W 1948 uzyskał stypendium rządu szwajcarskiego na pracę naukową w Obserwatorium Fizyczno-Meteorologicznym w Davos, gdzie wykonał część doświadczalną pracy habilitacyjnej o wpływie promieniowania słonecznego na zwierzęta gospodarskie. Habilitację wraz ze stopniem docenta uzyskał w 1949. W 1951 objął Katedrę Zoohigieny[8] w nowo utworzonej Wyższej Szkole Rolniczej we Wrocławiu[11]. W 1954 zorganizował działalność wydawniczą tej uczelni[12]. W 1956 na Zjeździe Polskiego Towarzystwa Zootechnicznego w Lublinie wygłosił ostrą krytykę[13] pseudoteorii (łysenkizm) sowieckiego genetyka Trofima Łysenki. Tytuł profesora nadzwyczajnego otrzymał w 1957, a profesora zwyczajnego w 1966. W latach 1964 –1965 był prorektorem Wyższej Szkoły Rolniczej[14].

Był popularnym wykładowcą (szczególnie w latach 80-tych XX wieku) i wychowawcą młodzieży w duchu patriotycznym i religijnym[15][16]w niezależnych ośrodkach duszpasterstwa akademickiego[17]. Był współpracownikiem ks. Aleksandra Zienkiewicza, a także ks. Franciszka Blachnickiego, założyciela Ruchu „Światło-Życie”[18][19]. Był kuratorem Akademickiego Związku Sportowego we Wrocławiu[11].

Jest pochowany na Cmentarzu św. Wawrzyńca we Wrocławiu (pole 1, aleja boczna, grób 490) nazywanym wrocławską „nekropolią profesorską”[18].

Dorobek naukowy i pisarski[edytuj | edytuj kod]

Mieczysław Cena jest uznawany za twórcę polskiej zoohigieny, specjalizował się również w bioklimatologii i etologii stosowanej[20]. Piętnastu jego uczniów uzyskało habilitację i profesurę[8]. Wypromował dwudziestu dwóch doktorantów i był opiekunem ponad stu prac magisterskich[6]. Stworzył polską szkołę naukową zoohigieny i dobrostanu zwierząt[9][6][16], która obejmowała interdyscyplinarne powiązania z bioklimatologią, budownictwem inwentarskim, mechanizacją zootechniczną, ekologią zwierząt gospodarskich oraz pogranicza zootechniki i medycyny weterynaryjnej[8].

Książka Ku doskonałości wydana w 2013 zawiera jego wykład o doskonaleniu się w duchu religijnym[15][21][22].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Mieczysław Cena (red.): Materiały do bioklimatologii Polski. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1966.
  • Mieczysław Cena: Zarys bioklimatów kuli ziemskiej. Wrocław: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971.
  • Mieczysław Cena: Woda w produkcji zwierzęcej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1977.
  • Mieczysław Cena: Ku doskonałości. Kraków: Alleluja, 2013, s. 172. ISBN 978-83-60967-31-7.

Członkostwo[edytuj | edytuj kod]

  • przedstawiciel Wyższej Szkoły Rolniczej we Wrocławiu w Komitecie Weterynaryjnym oraz Zootechnicznym Polskiej Akademii Nauk;
  • członek Rady Naukowo-Technicznej przy Ministrze Rolnictwa;
  • członek Rady Naukowej Instytutu Weterynarii w Puławach;
  • członek Rady Naukowej Przemysłowego Instytutu Maszyn Rolniczych w Poznaniu;
  • przewodniczący Wydziału Rolniczego Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego, od 1980 członek honorowy[23][24];
  • wiceprezydent Międzynarodowego Towarzystwa Higieny Zwierząt (ISAH)[8][20].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Profesor Mieczysław Cena (1908-1990) - Droga życia (nota biograficzna redakcji) [w:] Mieczysław Cena, Ku doskonałości, 2013, s. 9-23, ISBN 978-83-60967-31-7.
  2. Serdeczny 2006 ↓, s. 92.
  3. Stanisław Sobocki (red.), Ksiega Pamiątkowa Jubileuszu 100-lecia I Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącego w Jarosławiu 1884–1984, str. 313, Jarosław: Komitet Organizacyjny Obchodów Stulecia I Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącego w Jarosławiu, 1987.
  4. Wośkowski 2011 ↓, s. 20.
  5. a b Sekcja Jarosławska [w:] Ludwik Peist (red.), Zamiast uroczystości jubileuszowych z okazji 10-lecia Akademickiego Związku Sportowego we Lwowie ..., także rozdział „Rys historyczny AZS Lwów” (s. 11) i „Sekcja lekkoatletyczna” (s. 14), Lwów: Akademicki Związek Sportowy, 1934, s. 11, 14, 22–23 [dostęp 2018-02-22].
  6. a b c d e f Aleksander Dobicki, Wacław Łuczak, Karty z dziejów Zootechniki Wrocławskiej, „Przegląd Hodowlany” (9), 2005, s.18–29 (biogram Mieczysława Ceny – s. 25) [dostęp 2018-10-23].
  7. a b Kto jest kim w Polsce – informator biograficzny, wyd. 2, Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1989, s. 157, ISBN 83-223-2491-X.
  8. a b c d e Zbigniew Dobrzański, Katedra Higieny Środowiska i Dobrostanu Zwierząt, „Przegląd Hodowlany”, 2011 (10), s. 13-14 [dostęp 2017-05-30].
  9. a b Alfabet Profesora Ceny, „Głos Uczelni”, nr 174, Wrocław: Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu, czerwiec 2008, s. 16, ISSN 12334790 [dostęp 2018-02-22].
  10. Mieczysław Cena, Ostre strzelanie z "gulaschkanonów", „Ilustrowany Kuryer Codzienny”, rok XXX (132), Kraków , 14 maja 1939, s. 5.
  11. a b Andrzej Kotecki, Tadeusz Szulc, Jakub Tyszkiewicz (red.), Dzieje Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, wyd. 2, Monografie CXXIII, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, str. 33, 57 i 431, ISBN 978-83-7717-058-8 [dostęp 2017-05-30] [zarchiwizowane z adresu 2018-01-30].
  12. Historia [w:] Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu [dostęp 2017-04-13] [zarchiwizowane z adresu 2018-06-23].
  13. Zbigniew Turek, Burza w zootechnice, „Dziennik Polski”, XII (101), Kraków , 28 kwietnia 1956, s. 5.
  14. Jan Harasimowicz (red.), Encyklopedia Wrocławia, hasło: Mieczysław Cena, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2006, s. 108, ISBN 83-7384-561-5.
  15. a b Piotr Wojciechowski, Stanąć przed Bogiem, „List do Pani”, nr 7/8 (216), Warszawa: Polski Związek Kobiet Katolickich – Wydawnictwo Bernardinum, sierpień 2013, s. 24, ISSN 1233250X.
  16. a b Roman Kołacz, Kwestionariusz akademika, Głos Uczelni, Wrocław: Uniwersytet Przyrodniczy, marzec 2015 [dostęp 2018-11-28].
  17. Cena 2013 ↓.
  18. a b Marek Burak, Kamilla Jasińska, Paweł Cembrowicz, Cmentarz św. Wawrzyńca we Wrocławiu – Przewodnik, Wrocław: Parafia rzymsko-katolicka pw. św. Jana Chrzciciela, 2017, brak ISBN.
  19. Sławińska 1998 ↓, s. 169–171.
  20. a b c Chmielewski 2007 ↓, s. 497-498.
  21. Stanisław Jaromi, Duchowość kontemplacyjna wg Mieczysława Ceny, portal swietostworzenia.pl [dostęp 2019-01-12].
  22. Stefan Radziszewski, Hieronimianum (wstęp), portal wrodzinie.pl, 2019 [dostęp 2019-02-12].
  23. Członkowie honorowi WTN
  24. Józef Łukaszewicz, Z Wilna do Wrocławia [w:] Włodzimierz Wysoczański (red.), Rodowód kulturowy współczesnego Wrocławia, Komisja Kultur Europejskich, Wrocław: Polska Akademia Nauk Oddział we Wrocławiu, 2012, s. 52, ISBN 978-83-934204-2-1 [dostęp 2018-11-28].
  25. Polskie Towarzystwo Zootechniczne im. Michała Oczapowskiego, Członkowie odznaczeni Odznaką Honorową PTZ (link) [dostęp 2017-04-13].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]