Mohammad Beheszti

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
DR. Beheshti.jpg

Mohammad Beheszti (pers.: محمد حسینی بهشتی) (ur. 24 października 1928 w Isfahanie, zm. 28 czerwca 1981 w Teheranie) – irański duchowny szyicki, ajatollah, pisarz i polityk, jeden z przywódców islamskiej rewolucji w Iranie, współzałożyciel i lider Partii Republiki Islamskiej od jej powstania 18 lutego 1979 do śmierci, współautor konstytucji Islamskiej Republiki Iranu.

Życiorys[edytuj]

Studiował na Uniwersytecie Teherańskim, a następnie odbywał studia religijne w Ghom, gdzie kształcił się m.in. pod kierunkiem ajatollaha Ruhollaha Chomejniego. W latach 1965–1970 kierował Centrum Muzułmańskiego przy meczecie imama Alego w Hamburgu. Biegle władał językiem angielskim, następnie nauczył się również niemieckiego, był zwolennikiem wprowadzania nauki języków nowożytnych i przedmiotów ścisłych do programu szyickich seminariów duchownych[1]. Od wczesnych lat 60. zaangażowany w działalność opozycyjną przeciw monarchii szacha Pahlawiego, za co był aresztowany przez SAVAK[2]. Razem z Mortezą Motahharim, Alim Chamenei, Alim Akbarem Haszemim Rafsandżanim, Mohammadem Dżawadem Bahonarem, Mohammadem Mofattehem i Mohammadem Rezą Mahdawim Kanim był w latach 1976-1977 wśród twórców Stowarzyszenia Duchowieństwa Walczącego, które miało budować poparcie dla ruchu na rzecz rewolucji islamskiej, według koncepcji ajatollaha Ruhollaha Chomejniego, przejmując faktyczną kontrolę nad meczetami, szkołami religijnymi i stowarzyszeniami religijnymi. Odegrały one później znaczącą rolę podczas rewolucji islamskiej[3].

Podczas rewolucji islamskiej był członkiem Rewolucyjnej Rady Iranu i jednym z trzech najbardziej zaufanych współpracowników Ruhollaha Chomejniego (obok Mortezy Motahhariego i Hosejna Alego Montazeriego[1]). Przed zwycięstwem sił lojalnych wobec Chomejniego brał udział w tajnych negocjacjach między otoczeniem Chomejniego a wojskowymi[4]. W lutym 1979 współtworzył z Chomejnim Partię Republiki Islamskiej i był jednym z jej przywódców[5]. Już po zwycięstwie rewolucji, w sierpniu 1979, Beheszti został wiceprzewodniczącym Zgromadzenia Ekspertów, opracowującego nową konstytucję Iranu[6]. Był zdolnym organizatorem i dobrym mówcą[1]. Poparł zajęcie ambasady amerykańskiej przez popierających rewolucję islamską studentów[7].

Decyzja Chomejniego, by duchowni nie kandydowali na prezydenta Iranu w zaplanowanych na 1980 wyborach prezydenckich, uniemożliwiła Behesztiemu start. Prezydentem Iranu został Abol Hassan Bani-Sadr[8]. Między Bani-Sadrem i Behesztim szybko doszło do konfliktu; ostatecznie prezydent musiał odejść ze stanowiska[9].

Zginął wraz z ponad innymi politykami, w tym 27 deputowanymi do Madżlesu, podczas konferencji partyjnej w wybuchu bomby podłożonej w siedzibie Partii Republiki Islamskiej. Zamach ten został najprawdopodobniej zorganizowany przez Ludowych Mudżahedinów w ramach serii ataków na irański rząd[10]. W oficjalnym rządowym komunikacie o zamachu śmierć polityka porównano do śmierci imama Husajna, jednej z najważniejszych postaci islamu szyickiego, w bitwie pod Karbalą, pisząc, że podobnie jak on Beheszti zginął razem z 72 towarzyszami[11].

Przypisy

  1. a b c Axworthy M., Revolutionary..., s. 160-161.
  2. Axworthy M., Revolutionary..., s. 92.
  3. Axworthy M., Revolutionary..., s. 100.
  4. Axworthy M., Revolutionary..., s. 7.
  5. Axworthy M., Revolutionary..., s. 145.
  6. Axworthy M., Revolutionary..., s. 160.
  7. M. Axworthy, Revolutionary..., s. 169.
  8. Axworthy M., Revolutionary..., s. 169.
  9. Axworthy M., Revolutionary..., s. 206.
  10. Axworthy M., Revolutionary..., s. 214.
  11. Ervand Abrahamian: Historia współczesnego Iranu. Warszawa: Książka i Wiedza, 2008, s. 228. ISBN 9788305135979.

Bibliografia[edytuj]

  • Axworthy M.: Revolutionary Iran. A History of the Islamic Republic. London: Penguin Books, 2014. ISBN 9780141046235.