Monaster Narodzenia Matki Bożej w Cetyni

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Monaster Narodzenia Matki Bożej
Cetinjski manastir
Widok ogólny
Widok ogólny
Państwo  Czarnogóra
Miejscowość Grb-Cetinja.gif Cetynia
Kościół Serbski Kościół Prawosławny
Rodzaj klasztoru męski
Eparchia Metropolia Czarnogóry i Przymorza
Klauzura nie
Liczba mnichów (2010) 14
Obiekty sakralne
Cerkiew Narodzenia Matki Bożej
Cerkiew św. Eliasza
Fundator Ivan I Crnojević, Daniel I (odbudowa)
Materiał budowlany kamień
Data budowy 1484
Data zburzenia 1692
Data reaktywacji 1701
Położenie na mapie Czarnogóry
Mapa lokalizacyjna Czarnogóry
Monaster Narodzenia Matki Bożej
Monaster Narodzenia Matki Bożej
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Monaster Narodzenia Matki Bożej
Monaster Narodzenia Matki Bożej
Ziemia 42°23′N 18°55′E/42,383333 18,916667

Monaster Narodzenia Matki Bożej w Cetyni – męski prawosławny klasztor (monaster), leżący u stóp wzgórza Orlov Krš w Cetyni w Czarnogórze.

Pierwszy klasztor pod tym wezwaniem został wzniesiony przez Ivana I Crnojevicia w 1484. Obiekt ten uległ niemal całkowitemu zniszczeniu w czasie najazdu wojsk osmańskich w 1692. Na podstawie jego zachowanych rysunków i opisów wiadomo, iż był to monaster obronny (liczący łącznie 1,400 m2 powierzchni), otoczony murami, z dwiema świątyniami pod wezwaniem Narodzenia Matki Bożej i św. Piotra, które znajdowały się odpowiednio w centrum kompleksu oraz od jego północnej strony[1]. Cerkiew Narodzenia Matki Bożej najprawdopodobniej była trójnawową bazyliką. Fundator monasteru został w niej pochowany[1].

W 1701 władyka Czarnogóry Daniel I Petrović wzniósł nowy monaster, pod tym samym wezwaniem, co poprzedni, na miejscu, gdzie znajdował się dwór Ivana Crnojevicia. W nowy kompleks zostały wkomponowane materiały z pierwszego, zniszczonego klasztoru. Nad wejściem wmurowano napis upamiętniający założyciela pierwszej świątyni Ivana Crnojevicia, zaś na apsydzie cerkwi znajduje się tablica z herbem rodu Crnojević[2]. Główną świątynią monasteru stała się jednonawowa Cerkiew Narodzenia Matki Bożej zwrócona apsydą w kierunku bramy wejściowej z ikonostasem wykonanym przez artystów greckich[1]. Monaster w Cetinje pozostawał siedzibą również kolejnych władyków Czarnogóry[3] do momentu wzniesienia przez Piotra II Petrowicia-Niegosza kompleksu pałacowego znanego jako Bilardówka[1].

Monaster był wielokrotnie niszczony w czasie licznych najazdów wojsk osmańskich. W 1692 w trakcie wojny Świętej Ligi z Imperium Osmańskim, mnisi z Cetinje sami podłożyli proch pod budynek monasteru i po wkroczeniu wojsk osmańskich wysadzili go w powietrze, aby nie został sprofanowany przez innowierców. W 1712 uległ zniszczeniu podczas wojny rosyjsko-osmańskiej, odbudował go zaś władyka i biskup Sawa Petrowicz w 1743. W latach 1785 i 1796, Turcy doszczętnie zrujnowali dopiero co odbudowany monaster (który wówczas także był siedzibą władców Czarnogóry)[4]. W 1886, dla upamiętnienia pierwszego monasteru w Cetyni, książę Mikołaj I Petrowić-Niegosz wzniósł na miejscu jego głównej cerkwi kaplicę, w której został następnie pochowany razem z małżonką[1].

W północnej części głównej cerkwi klasztornej, przy ścianie skalnej, znajduje się tzw. cela św. Piotra gdzie przechowywane są relikwie św. Piotra Cetyńskiego oraz cząstka Krzyża Świętego[3]. Po rewolucji październikowej do monasteru trafiła z Rosji relikwia prawej dłoni Jana Chrzciciela[5]. Została ona w 2006 zwrócona do Soboru Chrystusa Zbawiciela w Moskwie[6]. Część zabudowań klasztornych mieści obecnie muzeum[1].

Monaster podlega jurysdykcyjnie metropolii Czarnogóry i Przymorza, toteż jego tytularnym zwierzchnikiem jest obecny metropolita Amfilochiusz (Radović). Obowiązki przełożonego realizuje namiestnik, archimandryta Łukasz (Anić)[3]. W monasterze przebywa 15 mnichów i 7 posłuszników[3]. W lutym 2011 niekanoniczny Czarnogórski Kościół Prawosławny zwrócił się do rządu Czarnogóry z apelem o przekazanie mu klasztoru[7].

Klasztor uważany jest za duchowe centrum Czarnogóry[1].

Tuż przy monasterze, w dwupiętrowym budynku mieści się Muzeum cerkiewne , utworzone z bogatych zbiorów skarbca klasztornego. Znajdują się w nim zabytki czarnogórskiego piśmiennictwa z XV i XVII w., ikony i przedmioty liturgiczne (m.in. ornamenty, relikwiarze i kielichy). Na szczególną uwagę zasługują: epitrachelion (szata liturgiczna) świętego Sawy z XIII w., sztandar rodziny Balšiczów z XIV w., pastorał biskupa Jana (Crnojevicia) (Ivana Crnojevicia) oraz insygnia arcybiskupie należące do władców z dynastii Petrović. Wśród manuskryptów zaś wyróżnia się „Ewangelia Divosa” z 1350 wykonana przez bośniackiego szlachcica Divosa Tihoradica[8]. Tutaj także przechowywany jest egzemplarz najstarszej drukowanej cyrylicą księgi Słowian południowychOktoih (Октоих) z 1493[9]. Inny jej egzemplarz przechowywany jest w drugim ważnym monasterze czarnogórskim – w Monasterze Morača.

Przypisy

  1. a b c d e f g Kulturne ustanove i znamenitosti. [dostęp 2014-02-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-11-16)].
  2. Wyżyna krasowa. W: Agnieszka Szymańska: Czarnogóra - przewodnik. Wyd. 3. Pruszków: Rewasz, 2009, s. 197. ISBN 978-83-8918889-2.
  3. a b c d Opis na stronie Metropolii Czarnogóry i Przymorza
  4. Zwiedzanie Czarnogóry. W: Draginja Nadaždin, Maciej Niedźwiecki: Czarnogóra - Fiord na Adriatyku. Wyd. 5. Kraków: Bezdroża, 2011-07-05, s. 110, seria: Przewodniki Bezdroży. ISBN 978-83-7661-152-5.
  5. Тайны десницы Иоанна Крестителя
  6. Десница Иоанна Крестителя
  7. Раскольническая «Черногорская церковь» требует передать ей Цетиньский монастырь
  8. Wyżyna krasowa. W: Agnieszka Szymańska: Czarnogóra - przewodnik. Wyd. 3. Pruszków: Rewasz, 2009, s. 197-198. ISBN 978-83-8918889-2.
  9. Zwiedzanie Czarnogóry. W: Draginja Nadaždin, Maciej Niedźwiecki: Czarnogóra - Fiord na Adriatyku. Wyd. 5. Kraków: Bezdroża, 2011-07-05, s. 111, seria: Przewodniki Bezdroży. ISBN 978-83-7661-152-5.