Święty Sawa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy świętego Serbskiego Kościoła Prawosławnego. Zobacz też: inne znaczenia słowa „Sawa”.
Święty
Sawa Pierwszy
Rastko Nemanjić
arcybiskup
StSava.jpg
Data urodzenia 1175 lub 1176
Stari Ras (Raszka)
Data śmierci 14 stycznia 1235
Tyrnowo (Bułgaria)
Czczony przez
Kościół/
wyznanie
prawosławny
Data kanonizacji 1237
przez Serbski Kościół Prawosławny
Wspomnienie 12 i 14 stycznia oraz 13 sierpnia[a]

25 i 27 stycznia oraz 12 września[b]

Atrybuty krzyż, Ewangelia
Patron Serbów, edukacji i medycyny
Szczególne miejsca kultu Serbski Kościół Prawosławny
Najstarszy zapis św. Sawy Nomokanon z 1262, wykonany w klasztorze św. Michała Archanioła w Ilovica k. Tivat.

Święty Sawa (Sava), Sawa Pierwszy, właśc. Rastko Nemanjić, serb. Сава Немањић , cs. Swiatitiel Sawwa, pierwyj archijepiskop Sierbski (ur. 1175 lub 1176 w Stari Ras [Стари Рас] w Raszce, zm. 14 stycznia 1235 w Tyrnowie w Bułgarii) – pierwszy arcybiskup Serbii (od 1219), jeden z najważniejszych świętych Serbskiego Kościoła Prawosławnego, autor tekstów religijnych.

Biografia[edytuj]

Sawa urodził się, jako trzeci syn twórcy serbskiego państwa Stefana Nemanji. Na chrzcie otrzymał imię Rastko (odpowiednik rosyjskiego Rościsława). W wieku 15 lat został, decyzją ojca, księciem humskim[1]. Według źródeł hagiograficznych Rastko zbiegł jednak ze swojego księstwa po nie więcej niż dwóch latach sprawowania władzy, pod wpływem spotkania z ruskim mnichem z monasteru św. Pantelejmona na Athosie. Udał się razem z nim do wymienionego monasteru, z którego przeniósł się następnie do klasztoru Watopedi w celu nauki języka greckiego. Złożył wówczas wieczyste śluby zakonne, przyjmując imię Sawa[2].

W 1208 mnich Sawa, żyjący na stałe już w serbskim monasterze Chilandar na Athosie, przybył do monasteru Studenica z relikwiami ojca, zmarłego w 1200 na Athosie jako mnich Symeon i nieformalnie uznanego za świętego. Objął godność archimandryty monasteru Studenica, dla którego opracował szczegółową regułę, spisał również żywot ojca, którego w 1209 kanonizował. Doprowadził do zażegnania konfliktu między braćmi: Stefanem i Wukanem[3]. W Serbii przebywał do 1216, gdy jego brat, wielki żupan serbski Stefan ożenił się z Anną Dandolo, wnuczką doży weneckiego Enrico Dandolo. W geście protestu wyjechał wówczas ponownie do klasztoru Chilandar[4]. Współpracę z bratem nawiązał ponownie, gdy ten zmienił kierunek swojej polityki na probizantyjski. Przyczynił się wówczas do autokefalizacji arcybiskupstwa serbskiego (potwierdzonej w 1229) i sam został jego pierwszym zwierzchnikiem (1219)[4]. W swojej działalności umacniał zasadę ścisłej współpracy państwa z Cerkwią[5]. Po czterech latach zrzekł się tej godności na rzecz ucznia, Arseniusza I[4].

Zmarł w Tyrnowie podczas powrotu z Nicei 14 stycznia 1235 roku.

Dzieła[edytuj]

Sawa był oryginalnym twórcą serbskiej literatury. Jest autorem tekstów religijnych, wśród których najbardziej znany jest Żywot Simeona i Służba św. Simeonowi. Redagował bądź tłumaczył typikony (reguły). Jest też autorem zbioru praw (Nomokanon) oraz reguły czytania psałterza. Razem z uczniami, jakich wobec siebie zgromadził, stworzył tzw. szkołę świętosawską[4].

Patronat[edytuj]

Jest patronem Serbów oraz edukacji i medycyny.

Dzień obchodów[edytuj]

Cerkiew prawosławna wspomina św. Sawę dwukrotnie:

Serbska Cerkiew Prawosławna w Lucernie (SPC, Luzerin) wspomina Świętego 14/27 stycznia tj. 27 stycznia, pomimo, ze w zapisach religijnych podany jest dzień 12 stycznia[8].

Ikonografia[edytuj]

W ikonografii św. Sawa przedstawiany jest w tradycyjnym typie świętego biskupa. Jest starym mężczyzną z dosyć długą brodą (kasztanową lub siwą), często charakterystycznie równo ścięta pod kątem prostym. Odziany jest w liturgiczne szaty biskupie, zazwyczaj ozdobione dużymi krzyżami. Prawą rękę unosi w błogosławieństwie, w lewej trzyma Ewangelię[7].

Kult[edytuj]

Jego nieformalny kult pojawił się natychmiast po śmierci[4]. Pochowany został w Cerkwi Czterdziestu Męczenników w Tyrnowie.

6 maja 1237 roku z rozkazu króla Władysława ciało świętego zostało przeniesione do klasztoru Mileševa.

Z tej okazji w 1237 roku jego nieznany z imienia uczeń napisał Służbę na przeniesienie ciała św. Savy, jedno z dzieł średniowiecznej literatury serbskiej. Na zamówienie króla Stefana Urosza I powstał hagiograficzny Żywot świętego Sawy, napisany w połowie wieku XIII (1243 lub 1254[9]) przez atoskiego mnicha Domentijana[4].

Oficjalna kanonizacja Sawy odbyła się w 1253 roku[7].

Imieniem Sawy nazwano dwa ordery serbskie: Order św. Sawy, ustanowiony w roku 1882 przez króla Serbii Milana I i kościelny Order św. Sawy, ustanowiony ok. 1976 przez Serbski Kościół Prawosławny.

Kult św. Sawy jest żywy szczególnie w Serbii oraz wśród Serbów żyjących poza granicami kraju. Uległ on znacznemu zmieszaniu z mitami narodowymi związanymi z tą postacią, co sprawia, iż św. Sawa jest nie tylko czczony przez Serbski Kościół Prawosławny, ale i gloryfikowany jako twórca narodu serbskiego, zwłaszcza przez polityków i filozofów związanych z koncepcją świętosawia. W hagiograficznych opracowaniach poświęconych tej postaci, jak również tekstach politycznych na ten temat, św. Sawa określany był jako "zbiorowe imię narodu", "ojciec serbskiego narodu", "agapista", "apostoł", "największy architekt bogoczłowieczej kultury prawosławnej"[10]. Biskup Mikołaj (Velimirović) uważał św. Sawę za twórcę serbskiej myśli narodowej[11] i człowieka, który najpełniej łączył specyficzne cechy duchowości chrześcijańskiego Wschodu i Zachodu[12].

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

Przypisy

  1. W. Felczak, T. Wasilewski, Historia Jugosławii, s.108
  2. W. Felczak, T. Wasilewski, Historia Jugosławii, ss.108–109
  3. W. Felczak, T. Wasilewski, Historia Jugosławii, s.110
  4. a b c d e f W. Felczak, T. Wasilewski, Historia Jugosławii, s.111
  5. D. Gil, Prawosławie..., s.25
  6. podwójne datowanie
  7. a b c św. Sawa Pierwszy, arcybiskup serbski na cerkiew.pl (opr. Jarosław Charkiewicz)
  8. Свети Сава - Święty Sawa (Srpska Pravoslavna Crkva, Luzern) (serb.)
  9. Димитрије Богдановић: Историја старе српске књижевности. Београд: 1980, s. 158.
  10. D. Gil, Prawosławie..., ss.20–21
  11. D. Gil, Prawosławie..., s.38
  12. D. Gil, Prawosławie..., s.22

Bibliografia[edytuj]

  • "Dar Słowa: Ze starej literatury serbskiej", Wydawnictwo Łódzkie 1983
  • W. Felczak, T. Wasilewski: Historia Jugosławii. Wrocław: Ossolineum, 1985. ISBN 83-04-01638-9.
  • Gil D., Prawosławie Historia Naród. Miejsce kultury duchowej w serbskiej tradycji i współczesności, Kraków 2005, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, ISBN 83-233-1951-0


Poprzednik
brak (nowy urząd)
Template-Metropolitan Archbishop.svg Arcybiskup Serbii
1219-1233
Template-Metropolitan Archbishop.svg Następca
Św. Arseniusz I