Narwal jednozębny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Narwal)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Narwal jednozębny
Monodon monoceros[1]
Linnaeus, 1758
Narwal jednozębny
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd Cetartiodactyla
(bez rangi) walenie
(bez rangi) zębowce
Rodzina narwalowate
Rodzaj narwal
Gatunek narwal jednozębny
Synonimy
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 NT pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Narwal

Narwal jednozębny[3], narwal[4] (Monodon monoceros) – gatunek ssaka z rodziny narwalowatych (Monodonotidae) żyjący w wodach strefy arktycznej[5]. Jego cechą charakterystyczną jest pojedynczy, spiralnie skręcony kieł[6] wyrastający z górnej, lewej szczęki. Może dorastać u samców nawet do 3 m długości. Kły samic są krótsze, bardziej proste i gładkie. Niektóre samce (średnio co pięćsetny) mają dwa kły[6]. Przypuszczalnie funkcją kła jest rozbijanie pokrywy lodowej w celu zaczerpnięcia powietrza (narwal jak wszystkie walenie nie może oddychać pod wodą), jednakże wyniki ostatnich badań naukowych każą przypuszczać, iż o wiele istotniejsza jest funkcja sensoryczna kła – przebiega w nim bowiem ok. 10 mln włókien nerwowych umożliwiających narwalowi odczuwanie zmian temperatury, ciśnienia i stężenia różnych związków chemicznych w otaczającej go wodzie. Ułatwia to narwalom polowanie na ryby (tropienie za pomocą śladów zapachowych) i odczuwanie stopnia zasolenia akwenu, w którym się znajdują[7]. Kieł może też przydawać się jako oręż w okresie godowym. Czasem służy do rytualnych demonstracji siły. Spośród wszystkich waleni narwal posuwa się najdalej na północ. Ich sezonowe wędrówki z północy na południe są określane granicą paku lodowego. Ale nierzadko spotkać je można na południe od koła polarnego.

Dla komercyjnego wielorybnictwa polowanie na małe narwale już dawno stało się nieopłacalne, dlatego silnie zredukowane pogłowie szybko się odradza. Obecnie ocenia się ich populację na ok. 80.000 osobników[6]. Jedynie Eskimosi polują jeszcze na te zwierzęta – nie tylko dla kłów, ale przede wszystkim dla jadalnej skóry, bogatej w składniki odżywcze.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj i gatunek po raz pierwszy opisany naukowo przez K. Linneusza w 1758 roku w jego dziele Systema Naturae[8]. Jako miejsce typowe autor wskazał „Habitat in Oceano Septentrionali Americae, Europae” (= północne morza Europy i Ameryki)[8]. Jedyny przedstawiciel rodzaju Monodonnarwal[3].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Wielkość urodzeniowa: 1,5 m – 1,7 m

Dojrzałość płciowa: samice – ok. 3,4 m; samce – ok. 3,9 m

Dojrzałość fizyczna: samice – 4 m; samce – 6,2 m (bez ciosu)

Największy znany: samica – 5,1 m; samiec – 6,2 m, 1600 kg

Pokarm: głowonogi, ryby (łososie, śledzie, dorsze, halibuty itp.), skorupiaki

Występowanie: wody powyżej koła podbiegunowego północnego z przerwą między wschodnią Rosją a zachodnią Kanadą[9]

Przypisy

  1. a b c d Monodon monoceros, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Jefferson, T.A., Karkzmarski, L., Laidre, K., O’Corry-Crowe, G., Reeves, R., Rojas-Bracho, L., Secchi, E., Slooten, E., Smith, B.D., Wang, J.Y. & Zhou, K. 2008. Monodon monoceros. W: IUCN 2015. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) Wersja 2015-3. <www.iucnredlist.org>. (ang.) [dostęp 2015-09-17]
  3. a b Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 189-190. ISBN 978-83-88147-15-9.
  4. K. Kowalski (redaktor naukowy), A. Krzanowski, H. Kubiak, G. Rzebik-Kowalska, L. Sych: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 211, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0637-8.
  5. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Monodon monoceros. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 18 stycznia 2010]
  6. a b c Fragment książki Ewolucja jest faktem Jerrry'ego Coynego. [dostęp 2012-04-26].
  7. Badania przeprowadzone w 2005 przez Martina Nweeia z Harvard School of Dental Medicine [1] [2]
  8. a b C. Linneaus: Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Sztokholm: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 75. (łac.)
  9. "Ssaki" Helga Hofman, "Władcy oceanu" Kenneth S. Norris, Hal Whitehead, James D.Darling, Bernd Wursig.