Nawłoć pospolita

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Nawłoć pospolita
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd astrowce
Rodzina astrowate
Podrodzina Asteroideae
Rodzaj nawłoć
Gatunek nawłoć pospolita
Nazwa systematyczna
Solidago virgaurea L.
Sp. pl. 2:880. 1753[2]
Synonimy

S. virga-aurea L.
S.virgaurea L. subsp. virgaurea

Kwiatostan
Zapylanie

Nawłoć pospolita (Solidago virgaurea L.) – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny astrowatych. Inne nazwy zwyczajowe (dawne i ludowe): polska mimoza, złota dziewica, złota rózga, złotnik, włoć, prosiana włoć, głowienki czerwone, urasz[3]. Występuje w Europie i Azji[4]. Jest pospolity w całej Polsce[5].

Morfologia[edytuj]

Łodyga
Wysokość do 1 m wzniesiona, sztywna, pojedyncza. Wewnątrz jest pusta, na powierzchni ma czerwone wybarwienia[6]. W dolnej części jest naga, górą owłosiona kilkukomórkowymi włoskami. Pod ziemią walcowate, ukośne kłącze[6].
Liście
Odziomkowe jajowate lub eliptyczne, zwężające się przy łodydze w oskrzydlony ogonek, brzegi tępo piłkowane. Liście na środku łodygi ogonkowe, w górnej części łodygi bezogonkowe, lancetowate z zaostrzonym końcem[7]. Dolne liście z rzadka owłosione, lub prawie nagie[5].
Kwiaty
Drobne, żółte, zebrane w koszyczki (od 5 do 14 kwiatków w jednym koszyczku), a te w wiechowate kwiatostany na szczycie łodygi. Listki okrywy kwiatostanu szeroko obrzeżone, niejednakowe. Kwiaty przedprątne, zapylane przez motyle i muchówki. Brzeżne kwiaty języczkowe, żeńskie, znacznie dłuższe od listków okrywy koszyczka. Kwiaty środkowe są obupłciowe, rurkowe[5][8].
Owoc
Słabo żebrowane niełupki z puchem kielichowym o długości do 5 mm[5].

Biologia i ekologia[edytuj]

Rośnie na polanach, w zaroślach i widnych lasach, na miedzach, suchych łąkach i wrzosowiskach. Roślina trująca: roślina szkodliwa dla bydła domowego – może powodować zatrucia, objawiające się gorączką, obrzękami i nadmiernym wydalaniem moczu. Roślina miododajna, kwitnie od lipca do września[8][5].

W górach rośnie podobna nawłoć alpejska, która dochodzi aż do piętra turniowego[9]. Forma niżowa przechodzi stopniowo w formę górską[7].

Zastosowanie[edytuj]

  • Roślina lecznicza:
  • W starożytności z liści i kwiatów wytwarzano żółty barwnik[6].
  • Roślina ozdobna.
    • Bywa uprawiana w ogrodach jako roślina ozdobna. Nadaje się na rabaty[10]. Jest mało wymagająca pod względem warunków glebowych, odporna na suszę i mróz, ekspansywna. Wyhodowano również odmiany ozdobne, np. Tara o bardzo drobnych kwiatach, jaskrawożółtych, gwiazdkowatych i zebranych w gęsty wiech, który przewyższa liście, blaszki liściowe jasnozielone, podłużne i wyraźnie żyłkowane[11].
    • Jest używana do bukietów i dekoracji kwiatowych[10]. Pędy z kwiatami można suszyć na bukiety zimowe.

Nawiązania w kulturze[edytuj]

Nawiązanie do nawłoci nazywanej polską mimozą można znaleźć w wierszu Juliana TuwimaWspomnienie” i opartej na nim piosence Czesława Niemena – „Mimozami jesień się zaczyna, złotawa, krucha i miła…”[11].

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-04-15].
  2. The Plant List. [dostęp 2017-08-15].
  3. Anrea-Anna Cavelius: Zioła w medycynie naturalnej. Bremen: MAK Verlag GmbH, 2005. ISBN 978-3-939991-32-8.
  4. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-06-15].
  5. a b c d e František Činčura, Viera Feráková, Jozef Májovský, Ladislav Šomšák, Ján Záborský: Pospolite rośliny środkowej Europy. Jindřich Krejča, Magdaléna Záborská (ilustracje). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo rolnicze i Leśne, 1990. ISBN 83-09-01473-2.
  6. a b c d e Jan Macků, Jindrich Krejča, Apoloniusz Rymkiewicz: Atlas roślin leczniczych. Wrocław [etc.]: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, 1989. ISBN 83-04-03281-3.
  7. a b Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
  8. a b c Jan Mowszowicz: Przewodnik do oznaczania roślin trujących i szkodliwych. Warszawa: PWRiL, 1982. ISBN 83-200-2415-3.
  9. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Kwiaty Tatr. Przewodnik kieszonkowy. Warszawa: MULTICO Oficyna Wyd., 2003. ISBN 83-7073-385-9.
  10. a b c Teresa Wielgosz: Wielka księga ziół polskich. Poznań: Publicat S.A., 2008. ISBN 978-83-245-9538-9.
  11. a b Edyta Fijołek: Nawłoć pospolita (polska mimoza) – odmiany, uprawa i właściwości. Budujesz.info. [dostęp 2017-08-15].