Czesław Niemen

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Czesław Niemen
Ilustracja
Czesław Niemen w Opolu, 1975
Imię i nazwisko Czesław Juliusz Niemen-Wydrzycki
Data i miejsce urodzenia 16 lutego 1939[1]
Stare Wasiliszki
Data i miejsce śmierci 17 stycznia 2004[1]
Warszawa
Instrumenty instrumenty klawiszowe, gitara, instrumenty perkusyjne, flet
Typ głosu tenor
Gatunki big bit[2], muzyka elektroniczna, rock psychodeliczny, rock progresywny, rock eksperymentalny, muzyka filmowa, muzyka teatralna[2], pop, rock, blues rock, contemporary pop / rock[1], rock and roll, jazz-rock[3]
Zawód kompozytor, muzyk, piosenkarz, poeta, malarz
Aktywność 1962–2003
Wydawnictwo Pronit, Polskie Nagrania „Muza”, Disc AZ, Compagnia Generale del Disco, CBS Records International, Veriton, Polton, Pomaton, Warner Music Poland
Zespoły
Niebiesko-Czarni, Akwarele, Grupa Niemen, Niemen Aerolit
Odznaczenia
Złoty Krzyż Zasługi
Strona internetowa
Gwiazda Czesława Niemena w Opolu
Płyta nagrobna Czesława Niemena. Katakumby Cmentarza Powązkowskiego w Warszawie
Na Wzgórzu Uniwersyteckim Uniwersytetu Opolskiego, Opole

Czesław Niemen, właściwie Czesław Juliusz Niemen-Wydrzycki[4] (ur. 16 lutego 1939 w Starych Wasiliszkach, zm. 17 stycznia 2004 w Warszawie) – polski kompozytor, multiinstrumentalista, piosenkarz i wokalista rockowy[1][2], autor tekstów piosenek. Jeden z najważniejszych twórców muzyki pop w Polsce[2].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo i wczesna młodość[edytuj | edytuj kod]

Czesław Niemen urodził się jako Czesław Juliusz Wydrzycki[5] 16 lutego 1939 w Starych Wasiliszkach[6] w ówczesnym województwie nowogródzkim (obecnie Białoruś). Jego rodzicami byli Anna z domu Markiewicz (1897–1986) i Antoni Wydrzycki (1896–1960), wykonujący liczne prace rzemieślnicze, m.in. strojenie fortepianów i naprawę zegarów. Miał siostrę Jadwigę (1926[potrzebny przypis]–2020)[7][8]. Śpiewał już w szkolnym chórze w szkole dziesięciolatce oraz w chórze kościelnym (tam grał też na organach)[9]. Wraz z chórem szkolnym koncertował w innych szkołach[10]. W latach 1953–1954[7] uczęszczał do klasy fortepianu liceum pedagogicznego w Grodnie[9].

Jak wspomina jego kolega ze szkoły muzycznej w Grodnie, Mikołaj Szyszygin, Czesław uczęszczał z nim do uczelni muzycznej(biał. (tar.)) w Grodnie przez rok, jednak został z niej wyrzucony, gdyż opuszczał zajęcia. Razem grali na występach szkolnych, Szyszygin na domrze a Wydrzycki na bajanie (rosyjska odmiana akordeonu)[7]. W 1958 roku poślubił w Grodnie Marię Klauzunik[9].

Przesiedlenie do Polski[edytuj | edytuj kod]

Został przesiedlony do powojennej Polski w 1958 roku w ramach ostatniej fali masowych wysiedleń Polaków z Kresów Wschodnich. Rodzina Wydrzyckich zdecydowała się ostatecznie na repatriację, by Niemen uniknął powołania do Armii Radzieckiej[9]. Rodzina rok spędziła w obozie dla repatriantów w Drawsku Pomorskim, a następnie zamieszkała w Świebodzinie[11], Białogardzie i ostatecznie Kołobrzegu, a Czesław znalazł się w Gdańsku, gdzie rozpoczął naukę w średniej szkole muzycznej, w klasie fagotu. Równocześnie występował w studenckich teatrach, kabaretach i klubie Żak w Gdańsku, śpiewając po hiszpańsku i polsku piosenki latynoamerykańskie, akompaniując sobie na gitarze[9]. Dwie z tych piosenek pojawiły się potem na jego pierwszej płycie[12]. Jednocześnie zarabiał, pracując dorywczo w porcie lub strojąc fortepiany[9]. W tym okresie poznał i zaprzyjaźnił się z Helmutem Nadolskim[9].

W 1960 r. urodziła się jego córka Maria. Wraz z rodziną mieszkał wówczas w Sopocie[9]. Z pierwszą żoną rozwiódł się w 1971 r.

Lata 60.[edytuj | edytuj kod]

Początki muzyczne[edytuj | edytuj kod]

W 1962 roku poznał Franciszka Walickiego, który zaczął go promować i organizować występy. W tym samym roku odniósł duży sukces na Festiwalu Młodych Talentów w Szczecinie i w nagrodę odbył trasę po kraju z zespołem Czerwono-Czarni. To właśnie Walicki z trudem przekonał Niemena, by zamiast piosenek latynoskich i rosyjskich zaczął grać rocka[9].

Współpraca z Niebiesko-Czarnymi[edytuj | edytuj kod]

Po odniesieniu pierwszych sukcesów w konkursach wykonawców amatorów, zaczął dzięki Walickiemu występować z zespołem Niebiesko-Czarni i komponować[9]. 10 października 1962 nagrał z nimi małą płytę, tzw. EP, z 4 utworami, w tym śpiewaną przez siebie piosenką Lekcja twista. Związał się uczuciowo z solistką zespołu Adą Rusowicz. W 1963 r. wystąpił na I Festiwalu Polskiej Piosenki w Opolu z własną kompozycją „Wiem, że nie wrócisz”, która przeszła niezauważona. Wyróżniono go tam dopiero w 1964 r.

W grudniu 1963 wystąpił z grupą Niebiesko-Czarni w słynnej paryskiej sali Olympia. W tym okresie, za namową żony Franciszka Walickiego Czesławy, Wydrzycki zaczął posługiwać się pseudonimem artystycznym Niemen[13], jako nie tylko atrakcyjniejszym marketingowo w Polsce, ale także łatwiejszym do wymówienia dla cudzoziemców[5][14][14]. W połowie lat '70 oficjalnie zmienił nazwisko na Niemen-Wydrzycki[5].

Nazwisko Niemen Wydrzycki przyjął od rzeki Niemen, płynącej w pobliżu jego miejsca urodzenia[14]. Stosował on jednak odmianę Niemena, Niemenem, inną niż w przypadku nazwy rzeki. Dziennikarz Andrzej Ibis-Wróblewski sugerował, że Wydrzycki powinien odmieniać swój pseudonim tak jak rzekę – Niemna, Niemnem. Artysta z tym się jednak nie zgodził[5].

Od 18 do 20 stycznia 1964 Czesław Niemen wraz z grupą Niebiesko-Czarni występował przed koncertami Marleny Dietrich w Sali Kongresowej w Warszawie. W pierwszej części koncertu Marlene Dietrich usłyszała utwór Niemena „Czy mnie jeszcze pamiętasz”, który w listopadzie 1964 nagrała na płytę z własnym tekstem („Mutter, hast du mir vergeben”)[15].

Z grupą Niebiesko-Czarni występował na koncertach w Polsce, m.in. na festiwalu w Sopocie w 1965, na Węgrzech i we Francji. W listopadzie 1965 wystąpił jako solista na festiwalu w Rennes. Z zespołem nagrał kilka małych płyt, zrealizował też wiele nagrań dla radia. Zakończył z nim współpracę w listopadzie 1965 roku, po trasie koncertowej w Jugosławii.

Czesław Niemen debiutował jako piosenkarz bigbitowy, śpiewając rock and rollowe i rockowe piosenki w stylu The Beatles oraz ballady. Do największych przebojów pierwszego okresu należą dynamiczny utwór „Czy wiesz?” i sentymentalna ballada „Pod Papugami”. Wkrótce jednak zaczął zmierzać w stronę ambitniejszej muzyki, adresowanej do bardziej wymagającej młodzieży akademickiej. Utwory z okresu współpracy z grupą Niebiesko-Czarni nagrał potem na nowo na płycie Czy mnie jeszcze pamiętasz? z grupą Akwarele.

Niemen i Akwarele[edytuj | edytuj kod]

Oficjalnie opuścił zespół Niebiesko-Czarni w listopadzie 1965, a jesienią 1966 wraz z muzykami formacji Chochoły utworzył zespół Akwarele. W roku następnym odbył z nimi pierwszą trasę, rozpoczętą koncertem 16 stycznia 1967 r. w Jeleniej Górze. Dokonał nagrań dla radia i na małą płytę, a w kwietniu 1967 r. zarejestrował materiał na longplay Dziwny jest ten świat. 25 czerwca 1967 wystąpił z piosenką tytułową z płyty „Dziwny jest ten świat” na festiwalu w Opolu, gdzie wzbudził wielkie zainteresowanie i otrzymał m.in. nagrodę Polskiego Radia. Piosenka „Dziwny jest ten świat” stała się najbardziej znanym z polskich protest songów i hymnem młodzieży końca lat 60.

W 1967 Czesław Niemen wystąpił m.in. na festiwalu w Sopocie oraz w Kolonii w Niemczech, a w styczniu 1968 śpiewał na targach MIDEM w Cannes. Niemen nagrał album Sukces, który został złotą płytą, stał się też bohaterem krytycznego filmu krótkometrażowego pod tym tytułem, w reżyserii Marka Piwowskiego, który pokazano w czerwcu 1968. W październiku 1968 Niemen i Akwarele nagrali jeszcze płytę Czy mnie jeszcze pamiętasz?, a w grudniu Niemen odebrał wspomnianą złotą płytę.

Niemen Enigmatic[edytuj | edytuj kod]

Od lutego 1969 do lipca 1970 Czesław Niemen z zespołem występował we Włoszech, początkowo jako I Niemen, a od lipca 1969 w zmienionym składzie jako Niemen Enigmatic. Nagrał kilka singli, zarejestrował też fragmenty koncertów. Grał głównie w klubach, a w czerwcu 1970 r. wystąpił na festiwalu Cantagiro. Czesław Niemen blisko związał się z piosenkarką Faridą, z którą w listopadzie 1970 odbył trasę po Polsce. W swej twórczości Czesław Niemen włączał się w kolejne dominujące w światowej muzyce rockowej prądy, tworząc własne, indywidualne i charakterystyczne odmiany muzyki – od rocka psychodelicznego przez symfoniczny rock progresywny (album Niemen Enigmatic z monumentalnym utworem Bema pamięci żałobny-rapsod do tekstu C. K. Norwida) aż po awangardowy jazz-rock (albumy Niemen Vol. 1 i Niemen Vol. 2) oraz muzykę elektroniczną. W październiku 1969, w przerwie włoskich występów, muzycy nagrali płytę z czterema kompozycjami do słów wybitnych polskich poetów, która ukazała się na początku 1970 jako Niemen Enigmatic. Album odniósł duży sukces. Na przełomie 1969/70 zrealizowano też film ilustrujący utwór Bema pamięci żałobny rapsod.

Lata 70.[edytuj | edytuj kod]

W styczniu 1971 nowy skład zarejestrował materiał na podwójny album Niemen z ambitną muzyką w jazzrockowym duchu, wykorzystując także dwa wiersze Norwida. Występował w kraju oraz m.in. w Czechosłowacji i Finlandii. W tym czasie Czesław Niemen uzyskał mieszkanie w Warszawie przy ul. Niecałej 8, finalizował też sprawę rozwodową. Pod koniec 1971 wziął udział w nagraniu płyty z muzyką Andrzeja Kurylewicza. W ciągu całej swej kariery wielokrotnie wspomagał różnych artystów w nagraniach i brał udział w zbiorowych przedsięwzięciach muzycznych czy muzyczno-teatralnych. Napisał wiele utworów dla innych wykonawców, m.in. dla Ady Rusowicz. Przez lata powstały dziesiątki wersji jego piosenek. Czesław Niemen, od 1968 grający na organach Hammonda, z wolna rozbudował swoje klawiszowe instrumentarium, dodając najpierw melotron, a potem, jako pierwszy polski muzyk, syntezator Mooga. Nowoczesne i drogie wówczas wyposażenie pozwoliło mu nagrać wspomniany, prawie całkowicie elektroniczny album, stawiający go w jednym rzędzie z takimi awangardowymi muzykami i grupami jak Tangerine Dream, Klaus Schulze czy Vangelis.

Grupa Niemen[edytuj | edytuj kod]

Jesienią 1971 Niemen zetknął się z awangardowym kontrabasistą Helmutem Nadolskim. Z nim oraz z muzykami grupy SBB stworzył Grupę Niemen, która działała od grudnia 1971 do sierpnia 1973. Występował z nią i nagrywał trębacz Andrzej Przybielski. W styczniu 1972 w Monachium nagrano płytę Strange Is This World, w sierpniu 1972 w kraju dwie płyty częściowo improwizowane Niemen Vol. 1 i Niemen Vol. 2, a w sierpniu 1973, również w Monachium, album Ode to Venus. Zespół jego wystąpił w kilku krajach europejskich i zebrał pozytywne recenzje krytyki muzycznej. Równocześnie Czesław Niemen zaczął nagrywać muzykę filmową, którą tworzył przez prawie 10 lat. Wiosną 1973 zarejestrował też w Monachium utwory na płytę solową Russische Lieder. W styczniu i lutym 1974 z renomowanymi muzykami sesyjnymi nagrał w Nowym Jorku płytę Mourner's Rhapsody. Zagraniczna kariera Niemena nie rozwinęła się jednak zgodnie z oczekiwaniami muzyka, jak i jego polskich fanów.

Niemen Aerolit i N.AE.[edytuj | edytuj kod]

Grupa Niemen zakończyła swoją działalność koncertem w Białymstoku w sierpniu 1973. W następnym miesiącu powstała grupa Niemen Aerolit, która nagrała m.in. materiał na pośmiertną płytę 41 Potencjometrów Pana Jana, a w końcu roku 1974 płytę zatytułowaną nazwą zespołu. Jego działalność przerwała śmierć perkusisty Piotra Dziemskiego w marcu 1975, którą Niemen głęboko przeżył. Zadedykował mu płytę Katharsis, nagraną solo również w 1975.

W 1975 Niemen poślubił swą drugą żonę Małgorzatę, z którą miał dwie córki Natalię (ur. 1976) i Eleonorę (ur. 1977). Występował solo i w zmieniających się składach, nagrywał sporo muzyki teatralnej, korzystając od 1977 roku ze studia Teatru Narodowego w Warszawie. Na przełomie lat 1976/77 nagrał podwójną płytę Idée Fixe, wydaną na początku 1978. Latem 1976 otrzymał odznakę Zasłużony Działacz Kultury i Złoty Krzyż Zasługi. Pod koniec roku odbył wielkie tournée po ZSRR, gdzie wystąpił też w październiku 1977 i kwietniu 1979. W maju 1977 nagrał program dla telewizyjnego bloku Studio 2, potem występował w USA, a w lutym 1978 koncertował na festiwalu jazzowym w Bombaju. W 1977 roku dał recital na Festiwalu Piosenki Radzieckiej w Zielonej Górze[16]. Latem 1978 zaproszono go do Hawany na Światowy Festiwal Młodzieży i Studentów.

W 1978 ukazała się kaseta ze złotymi przebojami artysty, a rok później płyta z podobnym materiałem. W czerwcu 1979 Czesław Niemen wystąpił na festiwalu w Opolu, a 24 sierpnia 1979 w Sopocie zdobył Grand Prix Festiwalu Interwizji piosenką Nim przyjdzie wiosna. Pod koniec roku Polskie Nagrania bez wiedzy Niemena wydały na krajowym rynku kompilacyjną płytę Postscriptum, która została opracowana jedynie w celach promocyjnych na targi MIDEM w Cannes odbywające się w styczniu 1980 roku (był to jeden z wielu przypadków lekceważenia artystycznej woli muzyka). W 1981 roku Czesław Niemen opracował kompozycje muzyczne do spektaklu teatralnego pt. „Tragedia Romantyczna”, którego osiem przedstawień w katowickim Spodku widziało 52 tysiące osób, a który był wystawiony przez studentów WRTV i górnośląską Solidarność.

Lata 80.[edytuj | edytuj kod]

Kwiaty przy płycie nagrobnej Czesława Niemena na Powązkach

Karierę Czesława Niemena zakłóciło wprowadzenie stanu wojennego. W maju 1982 z grupą Kombi wystąpił w Sztokholmie, ukazała się też kaseta z jego muzyką filmową. Później występował sporadycznie, np. w listopadzie 1984 grał w Teatrze Wybrzeże w Gdańsku, a 12 grudnia 1985 grał w klubie Stodoła w Warszawie. 11 i 12 lipca 1986 zaśpiewał na zlocie Old Rock Meeting w Operze Leśnej w Sopocie, a jesienią zagrał na festiwalu Jazz Jamboree w Warszawie. W 1987 wystąpił w Jarocinie, potem grał w Skandynawii, a 29 listopada 1987 dał koncert w Queen Elizabeth Hall w Londynie. W 1988 roku wznowiono kilka jego płyt, m.in. Dziwny jest ten świat, Czy mnie jeszcze pamiętasz? i Niemen Enigmatic. W 1989 ukazała się pierwsza od wielu lat płyta Niemena z nowym materiałem, przygotowywana przez lata Terra Deflorata, wydana dwa lata później także na CD.

Lata 90.[edytuj | edytuj kod]

1 marca 1990 Niemen wystąpił na Festiwalu w San Remo, a rok później ponownie na MIDEM. W 1992 wziął udział w spektaklu Księga Krzysztofa Kolumba w Teatrze Muzycznym w Gdyni. W maju 1993 grał w Nowym Jorku, a w 1995 wziął udział wraz z zespołem Dżem i wieloma zaproszonymi muzykami w koncercie upamiętniającym zmarłego Ryszarda Riedla. Występ ten zarejestrowano i wydano na płycie List do R. na 12 głosów[17].

Zaczął publikować felietony w miesięczniku muzycznym Tylko Rock. Gorąco protestował przeciw pirackim edycjom jego nagrań, które wtedy obficie pojawiły się na kasetach magnetofonowych, a potem na kompaktach. Wyraźnie dawał do zrozumienia, że nie zamierza nagrywać nowych płyt do czasu prawnego uregulowania sytuacji na rynku muzycznym. Pomiędzy 1991 a 1996 ukazało się kilka edycji wznowień jego najwcześniejszych albumów. Pierwsza seria, wydawana przez Digiton, zakończyła się na albumie Niemen Aerolit, druga - zatytułowana Niemen retrospekcja - na Marionetkach (kompilacja wydanych niezależnie od siebie LP Niemen Vol. 1 i Niemen Vol. 2). W ramach trzeciej serii, noszącej tytuł Od początku, wydawanej przy współpracy z Polskimi Nagraniami, ukazało się tylko pięć albumów. W 1995 wydana została pierwsza autoryzowana przez Niemena składanka kompaktowa jego wczesnych nagrań, pt. Sen o Warszawie. Dwa lata później wziął gościnny udział w nagraniu cegiełki na rzecz ofiar powodzi, Moja i twoja nadzieja '97. W 1999 Czesław Niemen został wybrany na wykonawcę wszech czasów w plebiscycie „Polityki”[18], w związku z czym dał kilka koncertów w Trójce.

Lata 2000 - 2004[edytuj | edytuj kod]

29 września 2001 wystąpił w Warszawie na koncercie pamięci C. K. Norwida, a 17 listopada 2001 wyszła ostatnia jego płyta studyjna spodchmurykapelusza, promowana singlem kompaktowym z trzema wersjami utworu Jagody szaleju. Została przychylnie przyjęta przez słuchaczy i krytyków. W roku 2002 i 2003 ukazały się dwa 6-płytowe, kolekcjonerskie boksy Od początku I i Od początku II obejmujące albumy wydane w Polsce w latach 1967-1980, uzupełnione odautorskim komentarzem i wspomnieniami muzyka. Czesław Niemen dość intensywnie zajmował się promocją tych wydawnictw - pomimo osłabienia spowodowanego chorobą, udzielał licznych wywiadów w telewizji i radiu. Zapowiadał wówczas wydanie dwóch kolejnych boksów, których robocze tytuły brzmiały Na pomieszane języki i Niemen - muzyka programowa. Pierwszy z nich miał gromadzić nagrania, których dokonał poza granicami kraju (m.in. włoskie single czy zachodnioniemieckie longplaye), drugi natomiast muzykę skomponowaną na potrzeby teatru i telewizji.

Choroba[edytuj | edytuj kod]

Od wielu lat Czesław Niemen cierpiał na nowotwór układu chłonnego, który próbował zwalczyć przy pomocy medycyny naturalnej. Zmarł 17 stycznia 2004 w Centrum Onkologii w Warszawie z powodu powikłań związanych z zapaleniem płuc, na które zapadł w szpitalu[19]. Jego ciało, zgodnie z ostatnią wolą artysty, zostało skremowane.

Pogrzeb artysty[edytuj | edytuj kod]

30 stycznia 2004 urna z prochami została złożona w katakumbach na Cmentarzu Powązkowskim (rząd 99-3)[20]. Żegnało go ok. 2,5-3 tysięcy ludzi, w tym oficjalni przedstawiciele władzy. W momencie rozpoczęcia pogrzebu, o godzinie 13.00, z inicjatywy Marka Niedźwieckiego, wiele stacji radiowych w Polsce wyemitowało „Dziwny jest ten świat”, oddając w ten sposób hołd zmarłemu artyście.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Był uczuciowo związany z włoską piosenkarką Faridą, którą poznał na festiwalu Cantagiro we Włoszech. Artystka po wielu latach zwierzyła się, że był miłością jej życia[21][22]. Dwukrotnie żonaty: z Marią Klauzunik[23] i Małgorzatą Krzewińską. Swojej drugiej żonie poświęcił takie utwory, jak „Baby M.”, „Z listu do M.”, „Moje zapatrzenie”, „Postscriptum”. Z pierwszego małżeństwa ma córkę Marię Gutowską, a z drugiego córki Natalię Niemen-Otrembę i Eleonorę Atalay[24].

Od najmłodszych lat przejawiał zainteresowanie rysunkiem i malarstwem - w dorosłym życiu projektował okładki swoich płyt, a od lat '90 zainteresował się grafiką komputerową. W drugiej połowie lat '70 przeszedł na wegetarianizm.

Upamiętnienie artysty[edytuj | edytuj kod]

Książki poświęcone Niemenowi (chronologicznie)[edytuj | edytuj kod]

  1. Wacław Panek, Niemen. Kształty mitu, Wrocław – Brzeg: Socjalistyczny Związek Studentów Polskich, 1974, OCLC 837888371.
  2. Roman Radoszewski, Czesław Niemen: Kiedy się dziwić przestanę. Monografia artystyczna, Iskry, 2004, ISBN 83-207-1770-1.
  3. Marek Gaszyński, Czas jak rzeka, Prószyński i S-ka, 2004, ISBN 83-7337-849-9.
  4. Dariusz Michalski, Niemen o sobie, Warszawa: Twój Styl, 2005, ISBN 83-7163-568-0.
  5. Tadeusz Skliński, Niemen: dyskografia, fakty, twórczość, Nemunas, 2006, ISBN 83-9230-920-0.
  6. Dariusz Michalski, Czesław Niemen: Czy go jeszcze pamiętasz?, Warszawa: MG, 2009, ISBN 978-83-61297-76-5.
  7. Jan Edward Czachor, Czesław Niemen w Świebodzinie, Stowarzyszenie Pamięci Czesława Niemena w Świebodzinie, 2010.
Ławeczka Niemena w Świebodzinie

Film[edytuj | edytuj kod]

Szkoły[edytuj | edytuj kod]

26 maja 2006 r. nadano imię Czesława Niemena Zespołowi Szkół Muzycznych we Włocławku, 31 maja 2008 Publicznemu Gimnazjum nr 2 w Strzelcach Opolskich, gdzie odsłonięto także pomnik piosenkarza, 2 czerwca 2009 Gimnazjum nr 25 w Warszawie[31][32], a 19 listopada 2009 Gimnazjum nr 3 w Świebodzinie[32]. W tym też mieście 20 czerwca 2009 roku, z udziałem rodziny artysty, odsłonięto Ławeczkę Czesława Niemena[33]. 12 maja 2016 r. nadano Gimnazjum nr 1 w Lubinie imię Czesława Niemena, jego żona Małgorzata Niemen odsłoniła pamiątkową tablicę w hołdzie patronowi. Szkoła zyskała również sztandar z wizerunkiem artysty. W Poznaniu znajduje się studium piosenkarskie im Czesława Niemena.

Monety[edytuj | edytuj kod]

17 czerwca 2009 Narodowy Bank Polski wyemitował monetę powszechnego obiegu o nominale 2 zł ze stopu Nordic Gold pamięci Niemena, a 19 czerwca dwie srebrne monety kolekcjonerskie o nominale 10 zł, wybite stemplem lustrzanym: okrągłą i kwadratową (klipa). Umieszczono na nich wizerunki Czesława Niemena i jego płyt. Projektantem obu monet oraz rewersu monety powszechnego obiegu jest Robert Kotowicz[34][35].

Piłka nożna[edytuj | edytuj kod]

Piosenka Niemena Sen o Warszawie od 12 marca 2004 r. jest wykonywana przed każdym spotkaniem Legii Warszawa na Stadionie Wojska Polskiego w Warszawie jako hymn kibiców.

Wydarzenia kulturalne[edytuj | edytuj kod]

W roku 2004 (20 sierpnia) oraz 2009 (23 sierpnia) na festiwalu w Sopocie jeden dzień poświęcono twórczości Niemena[36][37], a od jesieni 2005 r. w Słupsku odbywa się Festiwal Młodych Talentów Niemen Non Stop pod patronatem Miejskiego Centrum Kultury w Słupsku, prezydenta Słupska i marszałka województwa pomorskiego, na którym młodzi artyści śpiewają utwory Niemena oceniane przez profesjonalne jury. Od 2009 r. festiwal ten obejmuje patronatem medialnym TVP Kultura. W 2015 roku w NEY Gallery & Prints w Warszawie odbyła się zbiorowa wystawa fotograficzna poświęcona w całości Czesławowi Niemenowi[38]. Stowarzyszenie Pamięci Czesława Niemena corocznie organizuje zjazd niemenologów w Łagowie[11]. W 2019 roku (21 sierpnia) amerykański zespół Metallica wykonał na Stadionie Narodowym w Warszawie utwór Niemena „Sen o Warszawie”.

Muzeum poświęcone artyście w Starych Wasiliszkach[edytuj | edytuj kod]

Tablica pamiątkowa poświęcona pamięci artysty w jego rodzinnej miejscowości.

20 lutego 2011 roku we wsi Stare Wasiliszki na Białorusi, w domu, w którym urodził się Czesław Niemen, otwarto muzeum jego imienia. W domu znajduje się część oryginalnego wyposażenia, w większości podarowanego przez mieszkańców Wasiliszek, którzy otrzymali je od rodziny artysty w czasie ich wyprowadzki do Polski[10].

Nazwy geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Dyskografia[edytuj | edytuj kod]

Albumy studyjne[edytuj | edytuj kod]

Tytuł Dane dot. albumu Pozycja na liście Certyfikat
POL
[40]
Dziwny jest ten świat
  • Data: 15 maja 1967[41]
  • Wydawca: Polskie Nagrania Muza
31
  • POL: złota płyta[42]
Sukces
  • Data: 20 maja 1968[43]
  • Wydawca: Polskie Nagrania Muza
Czy mnie jeszcze pamiętasz?
  • Data: 30 czerwca 1969[44]
  • Wydawca: Polskie Nagrania Muza
35
Enigmatic
  • Data: 19 stycznia 1970[45]
  • Wydawca: Polskie Nagrania Muza
28
  • POL: złota płyta
Niemen
  • Data: 24 maja 1971[46]
  • Wydawca: Polskie Nagrania Muza
Muzyka teatralna i telewizyjna
  • Data: 1971
  • Wydawca: Polskie Nagrania Muza
Strange Is This World
  • Data: 1972
  • Wydawca: CBS
Ode to Venus
  • Data: 1973
  • Wydawca: CBS
Niemen Vol. 1
  • Data: 1973
  • Wydawca: Polskie Nagrania Muza
Niemen Vol. 2
  • Data: 1973
  • Wydawca: Polskie Nagrania Muza
Russische Lieder
  • Data: 1973
  • Wydawca: CBS
Mourner's Rhapsody
  • Data: 1974
  • Wydawca: CBS
Niemen Aerolit
  • Data: 1975
  • Wydawca: Polskie Nagrania Muza
Katharsis
  • Data: 1976
  • Wydawca: Polskie Nagrania Muza
Idée fixe
  • Data: 1978
  • Wydawca: Polskie Nagrania Muza
Postscriptum
  • Data: 1980
  • Wydawca: Polskie Nagrania Muza
Przeprowadzka
  • Data: 1982
  • Wydawca: Rogot
Terra Deflorata
  • Data: 20 lutego 1989[47]
  • Wydawca: Veriton, Polton
spodchmurykapelusza
  • Data: 27 października 2001[48]
  • Wydawca: EMI Music Poland
22
„–” album nie był notowany.

Albumy koncertowe[edytuj | edytuj kod]

Tytuł Dane dot. albumu Pozycja na liście
POL
[40]
41 Potencjometrów Pana Jana
  • Data: 22 października 2007[49]
  • Wydawca: Polskie Radio
Kattorna JJ72 / Pamflet na ludzkość JJ75
  • Data: 28 lutego 2009[50]
  • Wydawca: Polskie Radio
24
„–” album nie był notowany.

Występy gościnne i albumy zawierające nagrania różnych wykonawców[edytuj | edytuj kod]

Tytuł Dane dot. albumu Pozycja na liście Informacje
POL
[40]
Srebrne dzwony
  • Data: 2007
  • Wydawca: Polskie Radio
Do reedycji CD albumu „Zagrajcie nam wszystkie srebrne dzwony” z 1975 dołączono dwa utwory Czesława Niemena, które nie znalazły się na pierwotnym wydawnictwie
Kulpowicz featuring Niemen - Samarpan
  • Data: 1987
  • Wydawca: Polskie Nagrania
Czesław Niemen udziela się wokalnie w 5 z 6 utworów
Kciuk - Little Wing
  • Data: 1990
  • Wydawca: Polskie Nagrania
Gościnny występ w tytułowym, siedmiominutowym coverze utworu Jimiego Hendrixa, Little Wing
„–” album nie był notowany.

Składanki[edytuj | edytuj kod]

Tytuł Dane dot. albumu Pozycja na liście Certyfikat
POL
[40]
The Best of Niemen
  • Data: 1979
  • Wydawca: Polskie Nagrania Muza
25
Gwiazdy mocnego uderzenia: Czesław Niemen
  • Data: 1991
  • Wydawca: Polskie Nagrania Muza
Sen o Warszawie
  • Data: 1995
  • Wydawca: Polskie Nagrania Muza
37
Złota kolekcja: Czas jak rzeka
  • Data: 2000
  • Wydawca: EMI Music Poland
1
  • POL: platynowa płyta[51]
Od początku I
  • Data: 2002
  • Wydawca: Polskie Radio/Polskie Nagrania Muza
7
  • POL: złota płyta[52]
Od początku II
  • Data: 2003
  • Wydawca: Polskie Radio/Polskie Nagrania Muza
14
Spiżowy krzyk
  • Data: 30 maja 2008[53]
  • Wydawca: Polskie Nagrania Muza
20
Nasz Niemen
  • Data: 27 lipca 2009[54]
  • Wydawca: Agora SA
  • POL: platynowa płyta[51]
Pamiętam ten dzień
  • Data: 7 listopada 2011[55]
  • Wydawca: Polskie Radio
4
  • POL: platynowa płyta[51]
„–” album nie był notowany.

Minialbumy[edytuj | edytuj kod]

Single[edytuj | edytuj kod]

  • 1962 – Adieu Tristesse / El soldado de levita
  • 1963 – Na swojską nutę
  • 1963 – W rytmie Madisona
  • 1968 – Obok nas / Baw się w ciuciubabkę
  • 1969 – Io senza lei / Arcobaleno
  • 1969 – Una luce mai accesa / 24 ore spese bene con amore
  • 1970 – Oggi forse no / Domani
  • 1972 – Romanca Cherubina / Mazurek
  • 1972 – Strange is This World / We’ve Got The Sun
  • 1973 – Jolotschki, Sosjonotschki / Tschornyje Browi, Karije Otschi
  • 1975 – Mleczna droga / Dorożką na Księżyc
  • 1979 – Nim przyjdzie wiosna / Pokój
  • 1982 – Witaj przygodo zielona / Przeprowadzka
  • 1986 – High Horse / Pod Papugami
  • 2001 – spodchmurykapelusza
  • 2002 – Jagody szaleju

Pocztówki dźwiękowe[edytuj | edytuj kod]

  • 1964 – Domek bez adresu
  • 1970 – Nie wiem czy to warto
  • 1971 – Bema pamięci żałobny rapsod (bez chóralno – instrumentalnego wstępu)
  • 1974 – Jodełki, sosenki
  • 1975 – Włóczęga
  • 1979 – Nim przyjdzie wiosna

Albumy poświęcone Czesławowi Niemenowi[edytuj | edytuj kod]

 Zobacz też kategorię: Twórczość Czesława Niemena.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Czesław Niemen, AllMusic, Cytat:
    Born February 16, 1939
    Died January 17, 2004
    Genre: Pop/Rock
    Styles: Contemporary Pop/Rock, Blues-Rock
    (ang.).
  2. a b c d Czesław Niemen, rmf.fm, Cytat: gatunek: electronica, psychodeliczny rock, rock progresywny, rock eksperymentalny
    Czesław Niemen (naprawdę Czesław Wydrzycki), to jeden z najważniejszych i najwybitniejszych twórców muzyki w Polsce. Po odejściu w 1967 roku z bigbeatowego zespołu Niebiesko-Czarni, występował jako solista. Kierował także własnymi grupami: Akwarele, Niemen-Enigmatic oraz Grupa Niemen. Poza nagrywaniem kompozycji na własne albumy, Niemen tworzył również muzykę filmową i teatralną. Brał między innymi udział w nagraniu muzyki do „Wesela” Andrzeja Wajdy, gdzie wykonywał partię Chochoła. Artyście nieobca była również poezja – poza wykorzystaniem w utworach wierszy Norwida, Asnyka i Przerwy-Tetmajera, Niemen sam pisał, publikując wiersze, między innymi na łamach magazynu „Tylko Rock”. W ostatnich latach kariery Czesław Niemen, poza komponowaniem muzyki, zajmował się również tworzeniem grafik komputerowych. Wybitny artysta zmarł 17 stycznia 2004 roku. (pol.).
  3. Czesław Niemen (Biografia), Radio Zet [dostęp 2019-02-24] (pol.).
  4. Kto jest kim w Polsce. Informator biograficzny. Lubomir Mackiewicz (red.), Anna Żołna (red.). Warszawa: Wydawnictwo „Interpress”, 1993, s. 496. ISBN 83-223-2644-0.
  5. a b c d Czesław Niemen. W: Tomasz Raczek: Karuzela z herosami. Michałów-Grabina: Instytut Wydawniczy Latarnik, 2004, seria: Biblioteka „Latarnika”. ISBN 83-917-891-7-9. OCLC 61285012. (pol.)
  6. Leszek Gnoiński, Jan Skaradziński, Encyklopedia Polskiego Rocka, Warszawa: Świat Książki, 1997, s. 310, ISBN 83-7129-570-7, OCLC 43868642.
  7. a b c Міхал Карневіч: Чэслаў Немэн вучыўся ў Гродне (biał.). Niemen Muzey, 2013-05-25. [dostęp 2013-06-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-06-26)].
  8. Nie żyje Jadwiga Bortkiewicz, siostra Czesława Niemena, Interia [dostęp 2020-03-17] (pol.).
  9. a b c d e f g h i j Marek Wąs, Czesław Niemen: wyrzucony przez żonę [CYKL „WYBORCZEJ” – CZ. 1], wyborcza.pl, 17 listopada 2014 [dostęp 2016-11-07].
  10. a b Białoruskie ślady po Niemenie na nowej stronie internetowej (pol.). Onet Muzyka, 2013-02-17. [dostęp 2013-02-19].
  11. a b Świebodzin – Ławeczka Niemena. Atrakcje turystyczne Świebodzina. Ciekawe miejsca Świebodzina, www.polskaniezwykla.pl [dostęp 2016-04-14].
  12. C. Wydrzycki*, Niebiesko-Czarni - Adieu Tristesse / El Soldado De Levita, Discogs [dostęp 2019-08-05] (ang.).
  13. Mirosław Pęczak, Niemen, którego nie ma, „Polityka”, 2014, nr 3, s. 3.
  14. a b c Sebastian Łupak: Czesława Niemena wspomina Franciszek Walicki. Gazeta.pl Trójmiasto, 2004-01-23. [dostęp 2010-09-01].
  15. Rozrywka i informacje.
  16. XIII Festiwal Piosenki Radzieckiej Zielona Góra 1977: program b.n.s.
  17. Rysiek Riedel głosami innych. Polskie Radio, 2001-09-07. [dostęp 2015-10-04].
  18. Czesław Niemen – biografia i zdjęcia.
  19. Paweł Piotrowicz: Wywiad z córką Niemena (pol.). Onet.pl, 14 stycznia 2011. s. 4. [dostęp 2011-01-17].
  20. Cmentarz Stare Powązki: CZESŁAW NIEMEN, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2019-12-19].
  21. Farida: Serce i spontaniczność (pol.). kulturaonline.pl, 2012-01-16. [dostęp 2016-10-10].
  22. Niemen był moją miłością - rozmowa z Faridą, włoską piosenkarką (pol.). gloswielkopolski.pl, 2014-01-15. [dostęp 2016-10-10].
  23. Wdowa po Niemenie zapomniała o jego testamencie? (pol.). Fakt.pl, 2012-12-13. [dostęp 2013-07-05].
  24. Wydano piracką płytę Niemena (pol.). Onet.pl, 2013-07-05. [dostęp 2013-07-05].
  25. FilmPolski.pl, FilmPolski [dostęp 2019-08-17] (pol.).
  26. FilmPolski.pl, FilmPolski [dostęp 2019-08-23] (pol.).
  27. FilmPolski.pl, FilmPolski [dostęp 2019-08-23] (pol.).
  28. FilmPolski.pl, FilmPolski [dostęp 2019-08-17] (pol.).
  29. FilmPolski.pl, FilmPolski [dostęp 2019-08-23] (pol.).
  30. FilmPolski.pl, FilmPolski [dostęp 2019-08-23] (pol.).
  31. Nadanie imienia.
  32. a b Publiczne Gimnazjum Nr 3 im. Cz. Niemena.
  33. Odsłonięcie Ławeczki Czesława Niemena w Świebodzinie.
  34. Folder emisyjny NBP.
  35. nbpnews.pl: Czesław Niemen na monetach NBP (pol.). nbpnews.pl, 18 czerwca 2009. [dostęp 2009-06-20].
  36. wyborcza.pl: Sopot Festival 2004 (pol.). [dostęp 2009-08-23].
  37. muzyka.onet.pl: 47. Międzynarodowy Sopot Festival: artyści wspominają Niemena (pol.). [dostęp 2009-08-23].
  38. Wystawa Niemen w Ney Gallery&Prints - News O.pl, O.pl Polski Portal Kultury [dostęp 2017-06-23].
  39. BIP Warszawa - oficjalny portal stolicy Polski, bip.warszawa.pl [dostęp 2017-03-18] (pol.).
  40. a b c d http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=466&lang=
    http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=260&lang=
    http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=186&lang=
    http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=190&lang=
    http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=423&lang=
    http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=502&lang=
    http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=187&lang=
    http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=194&lang=
    http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=186&lang=
    http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=59&lang=
    http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=704&lang=
    http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=1125&lang=.
  41. Wiadomości muzyczne w Open.FM, muzyka.wp.pl [dostęp 2020-07-08] (pol.).
  42. http://muzyka.onet.pl/pop/45-lat-zlotej-plyty-w-polsce-czeslaw-niemen-dziwny-jest-ten-swiat/jykpe.
  43. Wiadomości muzyczne w Open.FM, muzyka.wp.pl [dostęp 2020-07-08] (pol.).
  44. Wiadomości muzyczne w Open.FM, muzyka.wp.pl [dostęp 2020-07-08] (pol.).
  45. Wiadomości muzyczne w Open.FM, muzyka.wp.pl [dostęp 2020-07-08] (pol.).
  46. Wiadomości muzyczne w Open.FM, muzyka.wp.pl [dostęp 2020-07-08] (pol.).
  47. Wiadomości muzyczne w Open.FM, muzyka.wp.pl [dostęp 2020-07-08] (pol.).
  48. Wiadomości muzyczne w Open.FM, muzyka.wp.pl [dostęp 2020-07-08] (pol.).
  49. http://www.empikpolska.eu/41-potencjometrow-pana-jana-niemen-czeslaw,prod180020,muzyka-p.
  50. http://muzyka.onet.pl/czeslaw-niemen-kattorna-pamflet-na-ludzkosc.
  51. a b c ZPAV :: Bestsellery i wyróżnienia - Wyróżnienia - Platynowe płyty CD - Archiwum, bestsellery.zpav.pl [dostęp 2020-07-08].
  52. ZPAV :: Bestsellery i wyróżnienia - Wyróżnienia - Złote płyty CD - Archiwum, bestsellery.zpav.pl [dostęp 2020-07-08].
  53. http://www.lsi.lublin.pl/empik/f_IX.08/empik26.09.htm.
  54. http://www.olesiejuk.pl/zobacz/single/nasz-niemen-ksiazka-cd.html.
  55. Zpav - OLIS
  56. Niemen mniej znany. natalianiemen.pl. [dostęp 2018-02-19].
  57. Krzysztof Zalewski wydaje płytę z piosenkami Niemena. Posłuchaj pierwszego singla (pol.). 2017-12-11. [dostęp 2018-01-20].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Pęczak Mirosław, Niemen, którego nie ma, „Polityka”, 2014, nr 3, s. 3.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]