Nowa Fundlandia i Labrador

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Newfoundland and Labrador
Terre-Neuve-et-Labrador
Flaga Nowej Fundlandii i Labradoru Herb Nowej Fundlandii i Labradoru
Flaga Nowej Fundlandii i Labradoru Herb Nowej Fundlandii i Labradoru
Dewiza: Quaerite Primum Regnum Dei (Wpierw szukajcie Bożego Królestwa)
Lokalizacja Nowej Fundlandii i Labradoru
język urzędowy angielski, francuski
Stolica Saint John's
Największe miasto Saint John's
Premier Kathy Dunderdale
Gubernator porucznik John Crosbie (2008-)
Reprezentacja w parlamencie
 - przedst. w Izbie Gmin
 - przedst. w Senacie


7
6
Powierzchnia
Całkowita
 • Ziemia
 • Woda
   
2006
405 212 km²
373 872 km²
31 340 km² (7,73%)
Ludność
 • Całkowita (IV 2011)
 • Gęstość

508 410Red Arrow Down.svg [1]
1,25 os./km²
Akces po Konfederacji rok – 1949 (jako dwunasta)
Strefa czasowa UTC -3,5
Informacja pocztowa
 • Kod telefoniczny
 • ISO 3166-2
 • Skrót pocztowy
 • Pierwsza litera kodu

709
CA-NL
NL
A
Strona internetowa www.gov.nl.ca
Oficjalne symbole prowincjonalne
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Nowa Fundlandia i Labrador w Wikisłowniku

Nowa Fundlandia i Labrador (ang. Newfoundland and Labrador) – prowincja Kanady. Prowincja zajmuje całą wyspę Nową Fundlandię, region Labrador we wschodniej części półwyspu o tej samej nazwie oraz okoliczne mniejsze wyspy. Prowincja posiada lądową granicę z prowincją Quebec oraz morską z prowincjami Nowa Szkocja i Wyspa Księcia Edwarda. Od 1949 prowincja ograniczała się do wyspy Nowej Fundlandii. W 1964 prowincja zmieniła swą nazwę na obecną, choć oficjalnie obowiązywała ciągle Nowa Fundlandia. Oficjalna nazwa została zaakceptowana przez Rząd Federalny Kanady dopiero w 2001, po rozwiązaniu sporu terytorialnego pomiędzy prowincją a Quebekiem. Największym miastem prowincji, a zarazem jej stolicą, jest Saint John's leżący na wyspie.

Prowincja jest najbardziej zaniedbaną częścią Kanady. Gospodarka prowincji głównie oparta na rybołówstwie od wielu lat przeżywa gospodarczy kryzys. Bezrobocie na wyspie osiąga 20%. Najwyższy jest też poziom opodatkowania. Prowincja uznawana jest za "chorego człowieka" Kanady. Prowincja jest jedyną częścią Kanady, w której nadal maleje liczba ludności, głównie ze względu na emigrację ludności do innych części Kanady.

Struktura polityczna[edytuj | edytuj kod]

Gubernator porucznik[edytuj | edytuj kod]

Gubernator porucznik jest przedstawicielem głowy państwa, monarchy angielskiego, w prowincji. Choć gubernator mianowany jest przez monarchę, następuje to automatycznie po rekomendacji premiera prowincji. Funkcje gubernatora porucznika są czysto honorowe i ceremonialne, choć teoretycznie może on wpływać na kształt polityki lokalnej.

Zgromadzenie legislacyjne[edytuj | edytuj kod]

Parlament Nowej Fundlandii i Labradoru Legislative Assembly of New Fundland and Labrador składa się współcześnie z 57 deputowanych Members of Legislative Assembly w skrócie MLA. Wybierani są w 57 jednomandatowych okręgach wyborczych. Partia zdobywająca większość w parlamencie tworzy rząd prowincjonalny, a jej przewodniczący zostaje premierem prowincji. Druga co do liczebności partia w parlamencie otrzymuje status oficjalnej opozycji.

W obecnej, 17. kadencji zgromadzenia legislacyjnego miejsca podzielone są następująco:

Po dane historyczne na temat składu Zgromadzenia Legislacyjnego zobacz: Zgromadzenie Legislacyjne Nowej Fundlandii i Labradoru.

Rząd[edytuj | edytuj kod]

  • Ministry of Education – Ministerstwo edukacji
  • Ministry of Environment – Ministerstwo ochrony środowiska
  • Ministry of Executive Council – Rada ministerialna
  • Ministry of Finance – Ministerstwo finansów
  • Ministry of Fisheries and Aquaculture – Ministerstwo rybołówstwa i rolnictwa
  • Ministry of Forest Resources and Agrifoods – Ministerstwo leśnictwa i gospodarki żywnościowej
  • Ministry of Government Services and Lands – Ministerstwo usług wewnątrz rządowych nieruchomości rządowych
  • Ministry of Health and Community Services – Ministerstwo zdrowia i opieki socjalnej
  • Ministry of Human Resources and Employment – Ministerstwo pracy
  • Ministry of Industry, Trade and Rural Development – Ministerstwo przemysłu, handlu i rozwoju terenów północnych
  • Ministry of Justice – Ministerstwo sprawiedliwości
  • Ministry of Labrador and Aboriginal Affairs – Ministerstwo do spraw Indian i Labradoru
  • Ministry of Mines and Energy – Ministerstwo górnictwa i energetyki
  • Ministry of Municipal and Provincial Affairs – Ministerstwo spraw wewnętrznych i samorządowych
  • Ministry of Tourism, Culture and Recreation – Ministerstwo turystyki, kultury i rekreacji
  • Ministry of Works, Services and Transportation – Ministerstwo robót publicznych i transportu
  • Ministry of Youth Services and Post-Secondary Education – Ministerstwo szkolnictwa wyższego

Premier[edytuj | edytuj kod]

Premier Kathy Dunderdale

Premier Nowej Fundlandii i Labradoru jest szefem rządu prowincjonalnego w tej prowincji. Posiada on bardzo szerokie uprawnienia, pozwalające prowadzić skuteczne rządy, jeśli tylko ma zapewnione poparcie w parlamencie. Premierem zostaje lider partii zdobywającej większość w parlamencie. Jeśli z jakichś powodów w czasie trwania sesji parlamentu przewodniczący rządzącej partii zostaje zmieniony, następuje automatyczna zmiana na stanowisku premiera prowincji.

Podział terytorialny[edytuj | edytuj kod]

Zobacz: lista jednostek samorządowych Nowej Fundlandii i Labradoru.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Nowej Fundlandii.

Nowa Fundlandia zamieszkana była przez niewielką grupę Indian Beothuk. Kontakty Europejczyków z tym rejonem datują się od X w. Pierwsi na Nowej Fundlandii wylądowali wikingowie. Już w XVI w. u jej wybrzeży ryby poławiali baskijscy rybacy. Za nowożytnego odkrywcę rejonu uważa się Johna Cabota. Wyspa przez kilka stuleci była tymczasową bazą dla brytyjskich kompanii rybackich. Mimo oficjalnego zakazu i licznych prób wykorzenienia, rozpoczęło się także nielegalne osadnictwo. Poziom tego zjawiska zmusił rząd brytyjski do oficjalnego uznania kolonii w 1811, a następnie w 1855 nadania jej statusu dominium. Wobec kryzysowej sytuacji w finansach publicznych, w 1934 Dominium ogłosiło upadłość, przechodząc pod brytyjski zarząd komisaryczny. W 1949 w wyniku referendum dołączyło jako dwunasta prowincja do Konfederacji Kanady. W 2005 wydzielono autonomiczny obszar Nunatsiavut dla Inuitów.

U jej brzegów łupił Peter Easton(?).

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Kanady.

Ukształtowanie powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Wyspa Nowa Fundlandia ma wysokie, klifowe wybrzeża wzdłuż średnio bogato rozwiniętej linii brzegowej. Większość wyspy tworzy nizina. Jedynymi wzniesieniami jest pasmo górskie Long Range Mountain, rozciągające się wzdłuż zachodnich wybrzeży wyspy. Najwyższym jego szczytem jest Gros Morne wznoszący się na 806 m n.p.m.

Prowincja zajmuje wschodnią część półwyspu Labrador, obejmując część centralnego masywu i pasma górskiego Torngat z najwyższym szczytem Mont D'Iberville wznoszącym się na wysokość 1652 m n.p.m.

Wody śródlądowe[edytuj | edytuj kod]

Wyspa jest bogata w wody śródlądowe. Przepływają przez nią dwie rzeki, znajduje się kilka mniejszych jezior. Niektóre obszary wyspy są bagniste.

Półwysep Labrador przecinany jest przez wiele wartkich rzek, na których budowane są zapory (zbiornik wodny Smallwood: pow. 6527 km², wys. 471 m n.p.m.)[2] i elektrownie wodne. Większość z nich znajduje się w Quebecu. Największymi rzekami są: Mała Mecatina, Churchill i Kanairiktok

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Nowa Fundlandia leży w strefie klimatu atlantyckiego. Brak jednak naturalnej osłony z północy czyni ją otwartą na wpływy arktyczne. W związku z takim położeniem klimat jest szczególnie kapryśny i ekstremalny. Np. St. John's, stolica Nowej Fundlandii, bije wszelkie rekordy meteorologiczne spośród wszystkich znaczących miast Kanady. Charakterystyczne dla wyspy są wietrzne i chłodne zimy i wiosny, oraz łagodne, lecz nie upalne, za to deszczowe lata. Oto niektóre statystyki meteorologiczne (w odniesieniu rocznym), w których miasto to zajmuje pierwsze miejsce pośród stolic prowincji Kanady:

  • 124 dni mglistych (następny Halifax – 122)
  • 359 cm śniegu (następny Québec – 343)
  • 1514 mm opadów deszczu (następny Halifax 1491)
  • 24,3 km/h średnia roczna prędkość wiatru (następna Regina 20,7)
  • 1497 godzin słonecznych (pierwsze Charlottetown – 1818)

Zasoby naturalne[edytuj | edytuj kod]

Największe znaczenie mają pokłady ropy naftowej na szelfie kontynentalnym. Do innych należą złoża rudy żelaza, oraz pewne ilości srebra i złota.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Ostatnie lata XX i pierwsze XXI w. wskazują pozytywne trendy w gospodarce prowincji. Związane jest to z odkryciem ropy naftowej na szelfie kontynentalnym. Wydobycie tego surowca rozpoczęło się w 1997, w 2003 osiągnęło ponad 120 mln baryłek rocznie. Dochody z wydobycia ropy wpłynęły na gwałtowny wzrost dochodu narodowego prowincji (w latach 1995-2002 osiągnął ponad 70%). Ten wzrost, będący bardzo pozytywnym trendem w gospodarce prowincji, nie przekładał się na proporcjonalnie szybki wzrost zatrudnienia. Bezrobocie ciągle utrzymuje się na wysokim poziomie prawie 17%. Nowe programy aktywizacji zawodowej mogą jednak przynieść poprawę w tym względzie.

Innym ważnymi dziedzinami gospodarki Nowej Fundlandii są (dane z 2002):

  • przemysł wytwórczy – głównie związany z przetwórstwem rybnym, metalurgią i papiernictwem, przyniósł 2,24 mld dolarów.
  • Górnictwo – głównie minerale – rudy żelaza, oraz w mniejszych ilościach, srebra, złota i surowców do produkcji materiałów budowlanych. Dochód w tej dziedzinie osiągnął 724 mln dolarów.
  • Rybołówstwo – tradycyjny przemysł wyspiarski, po załamaniu początków lat dziewięćdziesiątych osiągnęło poziom dochodów ok. 0,5 mld dolarów.
  • Przemysł leśny i rolnictwo – wobec zwiększającej się konkurencji zachodnich i północnych terenów Kanady, jest jedyną gałęzią gospodarki zmniejszającą swój dochód w ostatnich latach. Sumaryczny dochód leśnictwa i rolnictwa wyniósł 640 mln dolarów.
  • Ważnym sektorem gospodarki prowincji jest turystyka. Naturalne piękno wyspy i przyjazny charakter jej mieszkańców przyciąga coraz większe rzesze zwolenników aktywnego odpoczynku. Dochód z turystyki wyniósł ponad 300 mln dolarów.
  • Usługi wewnętrzne – wobec generalnej poprawy perspektyw gospodarczych odnotowuje się aktywizację rynku wewnętrznego. Szczególnie jest to widoczne na rynku budowlanym i sprzedaży dóbr konsumpcyjnych.

Przypisy