Nowe Sady (województwo podkarpackie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Nowe Sady
Cerkiew obronna
Cerkiew obronna
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat przemyski
Gmina Fredropol
Liczba ludności (2011) 301[1][2]
Strefa numeracyjna 16
Kod pocztowy 37-743[3]
Tablice rejestracyjne RPR
SIMC 0602472
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Nowe Sady
Nowe Sady
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nowe Sady
Nowe Sady
Ziemia49°38′06″N 22°44′31″E/49,635000 22,741944

Nowe Sady (do 1957 r. Hujsko[4], ukr. Військо, rus. Гуйско) – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie przemyskim, w gminie Fredropol[5][6].

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie przemyskim.

Wieś położona nad Wiarem u podnóża wzgórz Kalwarii Pacławskiej.

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Nowe Sady[5][6]
SIMC Nazwa Rodzaj
0602489 Młyny część wsi
0602495 Siedliska część wsi
0602503 Sokołów Dobromilski część wsi
0602510 Zawiar część wsi

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o Hujsku pochodzi z 1444 r., kiedy nazywała się Osko i należała do królewszczyzn starosty przemyskiego. W XV w. powstała tu parafia prawosławna, której istnienie in villa Wujsko potwierdził w 1665 Jan Kazimierz. W 1772 r. wieś przyłączono do austriackich dóbr rządowych. Do 1778 r., istniała tu warzelnia soli, czerpiąca solankę ze studni o głębokości ponad 100 m a w XIX w. funkcjonował browar. W latach 80., XVII w. w części wsi zwanej Falkenberg osadzono w ramach kolonizacji józefińskiej kolonistów niemieckich. W 1921 r. wieś liczyła 136 domów i 788 mieszkańców (765 wyznania gr-kat, 9 rz-kat, 14 mojż.). Po II wojnie światowej wysiedlono ludność ukraińską a na ich miejsce przybyli osadnicy polscy z różnych stron kraju. W 1957 r. nazwę wsi zmieniono na Nowe Sady, włączając do miejscowości sąsiedni Falkenberg.

Widok od prezbiterium

Cerkiew[edytuj | edytuj kod]

Murowana cerkiew pw. św. Jerzego Męczennika zbudowana została prawdopodobnie w 1655, przebudowana w 1836, odnowiona w 1932.

Zachowany grobowiec na cmentarzu w Hujsku

Fortyfikacje[edytuj | edytuj kod]

Cerkiew zbudowana jest na wzgórzu kończącym grzbiet biegnący od Pacławia. W IX-XI w. było tu wczesnośredniowieczne grodzisko, górujące nad płaską równiną Wiaru. Od strony wsi (zachód, północ i wschód) fortyfikacje mają ok. 10 m wysokości. Z północnego zachodu prowadzi na górę droga, która przechodzi wąwozem przez fortyfikację i wydostaje się na majdan (urbanistyka) w pobliżu prezbiterium obecnej cerkwi. Na północno-wschodnim narożniku bastionu stoi kamienny obelisk z krzyżem łacińskim, bez żadnych napisów. Od strony grzbietu (południe) majdan osłonięty jest wałem ziemnym o wysokości ok. 5 m i odcięty przekopem, w znacznej części zasypanym.

Nagrobek otoczony płotkiem

Cmentarz[edytuj | edytuj kod]

Południową część fortyfikacji zajmuje stary cmentarz. Nieużywany w latach 1947-1989 został w większości zdewastowany. Najlepiej zachował się betonowy grobowiec (w latach 80. przez rozbitą ścianę widać było trumny i kości) i kilka żeliwnych krzyży. W latach 90. XX w. część nagrobków została odrestaurowana. Charakterystycznym elementem cmentarza są drewniane płotki wokół grobów.

Młyn wodny[edytuj | edytuj kod]

Ciekawym zabytkiem jest również młyn wodny, który również od kilkudziesięciu lat dysponuje silnikiem na olej napędowy oraz turbiną 2 w polsce , który zapewnia zapas mocy w przypadku małego poziomu wody w Wiarze. Młyn wodny jest nieczynny od 1997 roku, obecnie trwają prace modernizacyjne, które prawdopodobnie zostaną zakończone za około 2 lata. Po ich ukończeniu młyn ma zostać uruchomiony.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Portal polskawliczbach.pl
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-02-18].
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  4. Zarządzenie nr 144 Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 czerwca 1957 r. w sprawie zmiany nazw niektórych miejscowości w województwach rzeszowskim i warszawskim (M.P. z 1957 r. Nr 51, poz. 322)
  5. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. a b GUS. Rejestr TERYT

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stanisław Kłos – Podkarpackie – przewodnik, wyd. "Bosz" 2005
  • Stanisław Kryciński – Przemyśl i Pogórze Przemyskie, wyd. "Rewasz" 1997

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]