Stanisław Srokowski (geograf)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy geografa. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Stanisław Srokowski
Srokowo Ratusz 002.JPG
Tablica pamiątkowa prof. Stanisława Srokowskiego na ratuszu w Srokowie
Data i miejsce urodzenia 8 lipca 1872
Węgrzce, Polska
Data i miejsce śmierci 20 sierpnia 1950
Warszawa
Konsul Generalny RP w Królewcu
Okres od 1921
do 1922
Poprzednik Konstanty Tchórznicki
Następca Eugeniusz Rozwadowski
Wojewoda wołyński
Okres od 1923
do 1924
Poprzednik Mieczysław Mickiewicz
Następca Kajetan Olszewski
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski

Stanisław Srokowski (ur. 8 lipca 1872 w Węgrzcach, zm. 20 sierpnia 1950 w Warszawie) – geograf, urzędnik konsularny, działacz państwowy II Rzeczypospolitej, założyciel i pierwszy dyrektor Instytutu Bałtyckiego.

Życiorys[edytuj]

Był synem Leona, pracownika urzędu celnego, bratem stryjecznym Konstantego. Uczęszczał do Gimnazjum św. Anny, a następnie do Gimnazjum św. Jacka w Krakowie, gdzie 18 września 1891 uzyskał świadectwo dojrzałości. Studiował na Wydziale Filozoficznym UJ w Krakowie, po 3 latach przeniósł się na Uniwersytet Lwowski. W 1896 rozpoczął studia w Akademii Rolniczej w Przybramie, szybko je jednak porzucił i odbył kilkumiesięczną podróż po Afryce i Europie Południowej[1].

Był suplentem (zastępcą nauczyciela) w Gimnazjum im. Franciszka Józefa we Lwowie, od 1897 w męskim seminarium nauczycielskim w Rzeszowie. Tu jego uczniem był Władysław Sikorski, o czym Srokowski napisał po wojnie publikując wspomnienia Nieznane lata generała Sikorskiego. Wspomnienia wychowawcy i nauczyciela… („Problemy” R. 3: 1947 nr 4)[1]. W 1899 złożył na UJ egzamin państwowy na nauczyciela szkół średnich (z prawem nauczania geografii i historii), potem pracował kolejno w seminariach żeńskim i męskim we Lwowie.

Następnie w 1901 otrzymał nominację na nauczyciela rzeczywistego w Tarnopolu. W 1903 został wybrany prezesem tamtejszego oddziału Towarzystwa Szkoły Ludowej (TSL), podejmując pracę oświatową wśród ludności polskiej zamieszkałej wokół Tarnopola, Trembowli, Skałatu i Zbaraża. Starał się wydobyć ją spod wpływu ukraińskiej organizacji społeczno-oświatowej „Proswita”. W 1909 założył Muzeum Podolskie w Tarnopolu[1]. Opracował Przewodnik po Muzeum Podolskim Towarzystwa Szkoły Ludowej w Tarnopolu (Tarnopol 1912). Nauczanie kontynuował podczas pierwszej wojny światowej w polskich szkołach w Kijowie.

Był członkiem Ligi Narodowej przed 1914 rokiem[2]. Od 1920 w służbie konsularnej Rzeczypospolitej. Konsul w Odessie, następnie w latach 1920–1921 konsul generalny w Królewcu. Po zajęciu Litwy Środkowej przez gen. Lucjana Żeligowskiego (9 października 1920) zbierał materiał dowodowy na temat pomocy niemieckiej dla Litwy i działań radzieckich[1]. Uczestnik III powstania śląskiego, w latach 1923–1924 wojewoda wołyński.

Osiadł w Margoninie w województwie poznańskim, gdzie publikował na temat Prus Wschodnich, we współpracy ze Związkiem Obrony Kresów Zachodnich (ZOKZ). W 1925 na łamach „Strażnicy Zachodniej” (nr 1–3), organu ZOKZ, ogłosił cykl artykułów Z krainy Czarnego Krzyża. W kwietniu 1926 w Toruniu był współzałożycielem Instytutu Bałtyckiego, który miał prowadzić działalność badawczą i informacyjną w zakresie problemów polsko-bałtyckich. Srokowski został jego dyrektorem, jednak, choć potraktowany życzliwie przez Ministra wyznań religijnych i oświecenia publicznego oraz MSZ, nie otrzymał wsparcia ze strony wojewody pomorskiego Stanisława Wachowiaka i zrezygnował ze swej funkcji[1].

Opracował podręczniki Geografia gospodarcza Polski (1931, 1939) i Geografia gospodarcza ogólna (1934)[1].

W czasie II wojny światowej mieszkał w Bukowcu pod Legionowem, był wykładowcą tajnej Akademii Nauk Politycznych. Po wojnie, w lipcu 1945, został doradcą naukowym Ministra Administracji Publicznej do spraw podziału terytorialnego państwa, delimitacji granic i problemów geograficznych.

15 marca 1949 został profesorem tytularnym Uniwersytetu Warszawskiego, po II wojnie światowej pierwszym prezesem Polskiego Towarzystwa Geograficznego.

24 stycznia 1946 został przewodniczącym (funkcję tą pełnił do śmierci w 1950) Komisji Ustalania Nazw Miejscowości, która zajmowała się spolszczaniem nazw niemieckich na Ziemiach Odzyskanych[1].

Dwukrotnie żonaty, zmarł bezpotomnie. Pochowany został na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie. Po śmierci Stanisława Srokowskiego zmieniono w 1950 nazwę wsi w północno-wschodniej Polsce z Dryfort na Srokowo. Jest patronem tamtejszej szkoły podstawowej.

Wybrane prace[edytuj]

  • Geografia gospodarcza Polski, Wyd. Instytut Społeczny Warszawa 1939
  • Geografia gospodarcza ogólna, Wyd. Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych Warszawa 1950
  • Z dni zawieruchy dziejowej: 1914–1918, Nakładem Księgarni Geograficznej "Orbis" Kraków 1932
  • Prusy Wschodnie, Wyd. Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych Warszawa 1947
  • Z krainy Czarnego Krzyża, Wyd. Pojezierze Olsztyn 1980, ISBN 83-7002-046-1
  • Czesi: szkic kulturalno-obyczajowy, Wyd. Hoesicka, Kraków 1898
  • Wspomnienia z trzeciego powstania górnośląskiego 1921 r., Wyd. Związek Obrony Kresów Zachodnich Poznań 1926
  • Zarys geografii fizycznej ziem polsko-litewsko-ruskich, Wyd. Rady Okręgowej Kijów 1918
  • Uwagi o kresach wschodnich, Kraków 1925
  • Pomorze Zachodnie, Wyd. Instytut Bałtycki Gdańsk 1947

Odznaczenia[edytuj]

Przypisy[edytuj]

  1. a b c d e f g Andrzej A. Zięba: Stanisław Józef Srokowski. W: Polski słownik biograficzny [on-line]. Instytut Historii PAN, 2002. [dostęp 2016-10-21].
  2. Stanisław Kozicki, Historia Ligi Narodowej (okres 1887-1907), Londyn 1964, s. 584.
  3. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 21.

Bibliografia[edytuj]