Operacja perekopsko-czongarska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Operacja perekopsko-czongarska
Wojna domowa w Rosji
Ilustracja

     Armia Czerwona wieczorem 4 listopada

     Główne zgrupowania Białych

Czas 7-16 listopada 1920
Miejsce Krym
Wynik zwycięstwo Armii Czerwonej
Strony konfliktu
Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Armia Czerwona
 Machnowcy
Imperium Rosyjskie Biali
Dowódcy
Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Michaił Frunze
Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka August Kork
Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Filip Mironow
Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Siemion Budionny
Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Wasilij Blücher
BlackFlag.svg Siemion Karietnikow
Imperium Rosyjskie Piotr Wrangel
Imperium Rosyjskie Aleksandr Kutiepow
Imperium Rosyjskie Michaił Fostikow
Imperium Rosyjskie Władimir Witkowski
Imperium Rosyjskie Iwan Barbowicz
Siły
1 Armia Konna
2 Armia Konna
4 Armia
6 Armia
13 Armia
RPAU(m)

146 400 piechoty
40 200 konnych
985 dział
4435 karabinów maszynowych
57 pojazdów opancerzonych
17 pociągów pancernych
45 samolotów[1]

Armia Rosyjska Wrangla

14 000 piechoty i konnych
14 000+ w rezerwie
200+ dział
45 pojazdów opancerzonych i czołgów
14 pociągów pancernych
45 samolotów

Straty
ok. 20 000[2] ok. 20 000[2]
brak współrzędnych
Znaczek upamiętniający ofensywę
Front południowy wojny domowej w Rosji

CharkówKijówKiszyniówBesarabiaZakaukazieBakuDonbas-Don1. KubańskiJekaterynodarMarsz StepowyJassy-Don • Krym (Krymska Republika LudowaAlmaSocjalistyczna Republika TaurydyOperacja krymska UNR) • 2. Kubański1. CarycynWoroneż-Poworino2. CarycynJekaterynosławKaukaz Płn.Ukraina ( CharkówCzernihówKijów) • 3. CarycynOdessa-MikołajówDonbasPowstanie HryhorjewaCharków4. CarycynOfensywa na MoskwęRajd MamontowaNiżyn-PołtawaKijówOdessaOfensywa sierpniowaOrzeł-KromyWoroneż-KastornojeCharkówKijówAstrachańChopior-DonPawłograd-JekaterynosławDonbasRostów-NowoczerkaskOdessaKaukaz Płn.Don-ManyczTichorieckaJegorłyckaKubań-NoworosyjskGroznyTuapseAzerbejdżanBandar-e AnzaliDesant UłagajaŁacha ObitocznaArmeniaKrym PółnocnyKachowkaTambówPerekop-CzongarGruzja

Operacja perekopsko-czongarska, ros. Перекопско-Чонгарская операция – końcowa faza działań Frontu Południowego Armii Czerwonej dowodzonej przez Michaiła Frunzego przeciw białogwardyjskim wojskom generała Piotra Wrangla w czasie wojny domowej w Rosji.

Po zawarciu 18 października 1920 roku zawieszenia broni w wojnie z Polską Armia Czerwona odzyskała swobodę ruchów na południu. Plan operacji przeciw skutecznie broniącemu od kwietnia Krymu Wranglowi przewidywał uderzenie siłami 4, 6 i 13 Armii oraz 1 i 2 Armii Konnych na Perekop, Przesmyk Czongarski i Mierzeję Arabacką przy jednoczesnym forsowaniu płycizn Zgniłego Morza w kierunku Półwyspu Litowskiego.

Forsowanie Siwaszu rozpoczęło się w nocy z 7 na 8 listopada 1920 roku siłami 6 Armii. Oddziały szturmowe, piechota i kawaleria przeszły zamarznięte rozlewiska[2] (było -15 °C) i wyszły na Półwysep Litowski, co zagroziło umocnieniom Perekopu atakiem od tyłu. Jednocześnie od czoła uderzyła 51 Dywizja Piechoty Blüchera zajmując, po ciężkich walkach (w których miasteczko zostało zrównane z ziemią) tzw. "Wał Turecki", kluczową pozycję obronną Perekopu. Między 8 a 9 listopada czerwonoarmiści zdobyli umocnienia na Przesmyku Czongarskim i Mierzei Arabackiej.

W powstały wyłom wdarły się dywizje 1 Armii Konnej, które do 15 listopada zdobyły Sewastopol, a do 17 listopada oczyściły (wraz z pozostałymi formacjami Frontu Południowego) resztę Krymu. Niedobitki oddziałów Wrangla ewakuowały się (korzystając z obecności okrętów brytyjskich i francuskich) do Stambułu.

Machnowcy[edytuj | edytuj kod]

Przed rozpoczęciem operacji bolszewicy zawarli porozumienie z anarchistami Nestora Machno, kontrolującymi część południowej Ukrainy. Machnowcy wzięli udział w walkach, zdaniem niektórych historyków odgrywając decydującą rolę w rozbiciu sił gen. Wrangla. Jednak już 25 listopada 1920 podczas sojuszniczej uroczystości bolszewików i machnowców na Krymie, dowódcy anarchistów z Siemionem Karietnikowem na czele zostali aresztowani i nazajutrz rozstrzelani. Wkrótce oddziały Lwa Trockiego wkroczyły do Hulajpola - nieformalnej stolicy machnowców i zniszczyły anarchistyczne komuny. Walki z niedobitkami armii Nestora Machno na Ukrainie trwały jeszcze w 1921[potrzebny przypis].

Propaganda[edytuj | edytuj kod]

Na cześć sukcesu nazwano ulice – "Bulwar Czongarski" oraz "Wielką i Małą Juszuńską" w Moskwie, a także "Czongarską" w Bobrujsku.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Советская военная энциклопедия. T. 6. Moskwa: Воениздат, 1978, s. 286. (ros.)
  2. a b c Хроника основных событий в Крыму (ros.). [dostęp 27.09.2011].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]