Michaił Frunze

Michaił Frunze
	Komisarz ludowy spraw wojskowych i morskich ZSRR
Okres	od 21 stycznia 1925; do 31 października 1925
Przynależność polityczna	Rosyjska Komunistyczna Partia (bolszewików)
Poprzednik	Lew Trocki
Następca	Klimient Woroszyłow
	Przewodniczący Rewolucyjnej Rady Wojskowej ZSRR
Okres	od 26 stycznia 1925; do 31 października 1925
Przynależność polityczna	Rosyjska Komunistyczna Partia (bolszewików)
Poprzednik	Lew Trocki
Następca	Klimient Woroszyłow
	Multimedia w Wikimedia Commons

Michaił Frunze
Михаил Васильевич Фрунзе
	; Michaił Frunze
Pełne imię i nazwisko	Michaił Wasiljewicz Frunze
Data i miejsce urodzenia	21 sty.?/2 lutego 1885 ; Piszpek, obwód siemirieczeński, Cesarstwo Rosyjskie
Data i miejsce śmierci	31 października 1925 ; Moskwa, RFSRR, ZSRR
	Przebieg służby
Siły zbrojne	Armia Imperium Rosyjskiego; Rewolucyjna Armia Wolnej Rosji(inne języki); Wojskowe Organizacje Bolszewików; Czerwona Gwardia; Armia Czerwona
Główne wojny i bitwy	rewolucja 1905 roku,; powstanie grudniowe,; rewolucja lutowa,; I wojna światowa: front wschodni; wojna domowa w Rosji: rewolucja październikowa; powstanie jarosławskie; interwencja aliancka: interwencja syberyjska; ; ofensywa wiosenna Armii Rosyjskiej; operacja bugurusłańska; kontrofensywa Frontu Wschodniego; operacja ufijska; operacja północnotaurydzka; powstanie Machny; powstanie basmaczy;
	Odznaczenia
	Multimedia w Wikimedia Commons

Michaił Wasiljewicz Frunze (ros. Михаил Васильевич Фрунзе; ur. 21 stycznia^?/2 lutego 1885 w Piszpeku, zm. 31 października 1925 w Moskwie) – radziecki wojskowy, działacz partyjny, teoretyk wojskowości i rewolucjonista narodowości rosyjsko-mołdawskiej, ludowy komisarz do spraw wojskowych i morskich ZSRR (1925), przewodniczący Rewolucyjnej Rady Wojskowej Republiki (1925) i członek Komitetu Centralnego Rosyjskiej Komunistycznej Partii (bolszewików) (1921–1925), wcześniej szef sztabu Armii Czerwonej (1924–1925), zastępca ludowego komisarza do spraw wojskowych i morskich (1924–1925) oraz wiceprzewodniczący Rady Komisarzy Ludowych USRR (1922–1924). Podczas wojny domowej dowódca Frontu Turkiestańskiego (1919–1920) i Południowego (1920) oraz Sił Zbrojnych Ukrainy i Krymu(inne języki) (1920–1922), przekształconych w kierowany przez niego Ukraiński Okręg Wojskowy (1922–1924). Jego śmierć otworzyła rosnącemu w siłę Stalinowi drogę do przejęcia kontroli nad wojskiem, poprzez zastąpienie Frunzego swoim człowiekiem, Woroszyłowem.

Życiorys

Syn Mołdawianina, felczera wojskowego i rosyjskiej chłopki. Po ukończeniu gimnazjum w Wiernym rozpoczął w 1904 roku studia w Petersburskim Instytucie Politechnicznym, gdzie w końcu tego samego roku wstąpił do SDPRR^[1]. Brał udział w rewolucji 1905 roku. Wprowadzony w zasady podziemnej organizacji rewolucyjnej przez Fiodora Afanasjewa, uczestniczył w wielkim strajku tkaczy w Iwanowo–Wozniesieńsku trwającym od maja do lipca 1905 roku^[2]^[3]. Następnie walczył w antycarskim powstaniu zbrojnym w Moskwie w grudniu 1905 r.^[4] Skazany na karę śmierci (ułaskawiony) i katorgę. Po ucieczce z zesłania w 1916 prowadził działalność konspiracyjną wśród żołnierzy, był podoficerem w czasie I wojny światowej. Uczestniczył w przygotowaniu i przeprowadzeniu rewolucji październikowej. W czasie wojny domowej dowodził południową grupą armii Frontu Wschodniego Armii Czerwonej, walczącą przeciwko wojskom admirała Kołczaka.

27 października 1920 roku został mianowany dowódcą Frontu Południowego. Pod jego dowództwem Armia Rosyjska gen. Wrangla została ostatecznie wyparta z Północnej Taurydy oraz z Krymu. Był to koniec wojny domowej z białymi na froncie południowym^[5].

Następnie Frunze dowodził w Turkiestanie przeciwko wojskom emiratu bucharskiego, przeciwko oddziałom anarchistycznym Nestora Machny na Ukrainie.

Od marca 1924 był zastępcą komisarza ludowego (ministra) spraw wojennych i morskich Lwa Trockiego oraz szefem sztabu Armii Czerwonej^[6], a od stycznia 1925 – komisarzem ludowym spraw wojennych i morskich, a także przewodniczącym Rady Wojskowo–Rewolucyjnej ZSRR (Реввоенсовет СССР). Kandydaturę Frunzego, który zastąpił Trockiego na stanowisku komisarza ludowego spraw wojennych popierali w Biurze Politycznym RKP(b) Grigorij Zinowjew i Lew Kamieniew, ówcześnie w sojuszu politycznym ze Stalinem, przy oporze tego ostatniego. Nominacja Frunzego oznaczała upadek Trockiego – twórcy Armii Czerwonej i głównodowodzącego w latach 1918–1925. Frunze sformułował podstawy radzieckiej doktryny wojennej oraz zakończył reformę wojska – komisarze polityczni zostali przekształceni w zastępców dowódcy bez prawa dowodzenia. Jednocześnie od 1924 roku był zastępcą członka Biura Politycznego KC Rosyjskiej Komunistycznej Partii (bolszewików) (RKP(b)).

Zmarł w trakcie operacji wrzodu żołądka, z powodu zastosowania typu narkozy, na który był uczulony. Frunze nie chciał poddać się operacji, został do niej zmuszony postanowieniem Biura Politycznego KC RKP(b). Od początku podejrzewano, że operacja mogła mieć charakter skrytobójstwa. Taką sugestię przedstawił pisarz Borys Pilniak w opowiadaniu Opowieść niezgaszonego księżyca opublikowanym już w 1926 roku, podobnie uważał ówczesny sekretarz Biura Politycznego Boris Bażanow^[7]. Wkrótce zaczęto o nią podejrzewać Stalina. Mimo braku istnienia bezpośredniego dowodu na umyślne spowodowanie śmierci Frunzego przez lekarzy wątpliwości budzi fakt, że zastosowana przy operacji dawka chloroformu siedmiokrotnie przekraczała zwykle stosowaną w celu wywołania narkozy^[8]. Śmierć Frunzego umożliwiła wprowadzenie przez Stalina na stanowisko głównodowodzącego swego zausznika Klimenta Woroszyłowa.

W czasach ZSRR imię Frunzego nosiło wiele miast i instytucji, m.in. obecna stolica Kirgistanu – Biszkek, Akademia Wojskowa w Moskwie i Szkoła Morska.

Po śmierci Frunzego jego żona, przekonana o nienaturalnym charakterze śmierci męża, popełniła samobójstwo. Dzieci, syn Timur (1923–1942) i córka Tatiana (1920–2024^[9]), do roku 1931 pozostawały pod opieką babki. Wobec jej ciężkiej choroby w 1931 adoptował je i wychowywał Klimient Woroszyłow.

Galeria

Portret (1919)
Dowództwo Armii Czerwonej w Bucharze: Sokolnikow, Frunze i Kujbyszew, za nimi Habibula Ibrahimow (1920)
Na Krymie, przekazując honorowy sztandar Dybience (1921)
W mundurze, w gabinecie (1923)
Rocznica rewolucji październikowej na Placu Czerwonym: Bubnow, Woroszyłow, Budionny, Trocki, Kalinin i Frunze (1924)
Kun, Sadoul, Trocki, Frunze i Gusiew (1925)
Z przywództwem azerskim na zajęciach szkolenia bojowego dla garnizonu Baku (1925)
W pełnym umundurowaniu (ok. 1925)
Pogrzeb Frunzego (w otwartej trumnie), idą przywódcy państwowi, m.in. Zinowjew i Rykow oraz elita wojska, m.in. Woroszyłow, Jegorow i Unszlicht (1925)
Plakat propagandowy z Frunzem z 1925 roku
Portret autorstwa Isaaka Brodskiego z 1929 roku
Budynek kwatery głównej Frunzego w Kachowce (2016)

Przypisy

↑ Ludwik Bazylow, Jan Sobczak, Encyklopedia rewolucji październikowej, Wiedza Powszechna, Warszawa 1977, s. 114–115.
↑ 20 февраля исполняется 160 лет со дня рождения Ф. А. Афанасьева [online] .
↑ A. Asher, The Revolution of 1905. Russia in Disarray, Stanford University Press, Stanford 1988, ISBN 978-0-8047-2327-5, s. 148-149.
↑ «Большая кухня» в вооруженном восстании в Москве в 1905 года | Читать статьи по истории РФ для школьников и студентов [online], histrf.ru [dostęp 2022-05-28] .
↑ P. Kenez: Red Advance, White Defeat. Civil War in South Russia 1919–1920. Washington DC: New Academia Publishing, 2004. ISBN 0-9744934-5-7, s. 304–307.
↑ Plikus (kier.) 1968 ↓, s. 78.
↑ Boris Bażanow: Byłem sekretarzem Stalina, Warszawa 1985, Niezależna Oficyna Wydawnicza "NOWA", s. 84–86.
↑ Кто убил Михаила Фрунзе (Kto zabił Michaiła Frunze), „Известия”, 26 października 2010 [dostęp 2017-12-25] (ros.).
↑ Скончалась дочь основателя Иваново-Вознесенской губернии Татьяна Фрунзе (ros.)

Bibliografia

Miloš Mikeln: Stalin (Tytuł oryginału słoweńskiego: Staljin, življenjska pot samodrżca); Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1990, ISBN 83-11-07757-6
Boris Bażanow: Byłem sekretarzem Stalina, Warszawa 1985, Niezależna Oficyna Wydawnicza "NOWA"
Robert Conquest: Wielki Terror, Warszawa 1997, ISBN 83-902063-9-0
Mikołaj Plikus (kier.): 50 lat Armii Radzieckiej. Mała kronika. Warszawa: 1968.

[:02-1] Ludwik Bazylow, Jan Sobczak, Encyklopedia rewolucji październikowej, Wiedza Powszechna, Warszawa 1977, s. 114–115.

[2] 20 февраля исполняется 160 лет со дня рождения Ф. А. Афанасьева [online] .

[3] A. Asher, The Revolution of 1905. Russia in Disarray, Stanford University Press, Stanford 1988, ISBN 978-0-8047-2327-5, s. 148-149.

[:4-4] «Большая кухня» в вооруженном восстании в Москве в 1905 года | Читать статьи по истории РФ для школьников и студентов [online], histrf.ru [dostęp 2022-05-28] .

[5] P. Kenez: Red Advance, White Defeat. Civil War in South Russia 1919–1920. Washington DC: New Academia Publishing, 2004. ISBN 0-9744934-5-7, s. 304–307.

[CITEREFPlikus_(kier.)196878-6] Plikus (kier.) 1968 ↓, s. 78.

[7] Boris Bażanow: Byłem sekretarzem Stalina, Warszawa 1985, Niezależna Oficyna Wydawnicza "NOWA", s. 84–86.

[8] Кто убил Михаила Фрунзе (Kto zabił Michaiła Frunze), „Известия”, 26 października 2010 [dostęp 2017-12-25] (ros.).

[9] Скончалась дочь основателя Иваново-Вознесенской губернии Татьяна Фрунзе (ros.)

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

Przewodniczący	Trocki (1918–1925) Frunze (1925) Woroszyłow (1925–1934)
Wiceprzewodniczący	Sklanski (1918–1924) Frunze (1924–1925) Unszlicht (1925–1930) Łaszewicz (1925–1927) Kamieniew (1927–1934) Gamarnik (1930–1934) Uborewicz (1930–1931) Tuchaczewski (1931–1934)
Naczelny Dowódca (1918–1924)	Vācietis (1918–1919) Kamieniew (1919–1924)
Szef Sztabu Polowego(inne języki) (1918–1921)	Rattel(inne języki) (1918) Kostiajew(inne języki) (1918–1919) Boncz-Brujewicz (1919) Lebiediew (1919–1921)
Członkowie	Koboziew (1918–1919) Miechonoszyn (1918–1919) Raskolnikow (1918) Daniševskis (1918–1919) Smirnow (1918–1919) Rozengolc (1918–1919, 1923–1924) Arałow (1918–1919) Stalin (1918–1919, 1920–1922) Jurieniow (1918–1919) Podwojski (1918–1919) Altfater(inne języki) (1918–1919) Niewski (1918–1919) Antonow-Owsiejenko (1918–1919, 1922–1924) Smilga (1919–1923) Rykow (1919) Gusiew (1919, 1921–1923) Okułow(inne języki) (1919) Kurski (1919–1921) Lebiediew (1923–1924) Daniłow(inne języki) (1923–1924) Briuchanow (1923) Frunze (1923–1924) Budionny (1923–1934) Bogucki (1923–1924) Eliwa (1923–1925) Miasnikian (1923–1925) Chidyr-Alijew(inne języki) (1923–1925) Vezirov(inne języki) (1923–1924) Unszlicht (1923–1925) Ordżonikidze (1924–1927) Kamieniew (1924–1927) Woroszyłow (1924–1925) Bubnow (1924–1929) Łaszewicz (1924–1925) Karayev(inne języki) (1924–1925) Jegorow (1924–1934) Zatonski (1924–1925) Asatkin-Władimirski (1924) Zof(inne języki) (1924–1926) Jeriemiejew (1924–1925) Adamowicz (1924–1925) Tuchaczewski (1925–1931) Baranow (1925–1931) Łukaszyn (1925) Muklewicz (1926–1933) Postnikow(inne języki) (1927–1930) Gamarnik (1929–1930) Jakir (1930–1934) Uborewicz (1931–1934) Orłow (1931–1934) Ałksnis (1931–1934) Ejdeman (1932–1934) Chalepski (1932–1934)