Piotr Wrangel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Piotr Nikołajewicz Wrangel
Пётр Николаевич Врангель
Ilustracja
Piotr Wrangel
generał lejtnant generał lejtnant
Data i miejsce urodzenia 27 sierpnia 1878
Nowoaleksandrowsk
Data i miejsce śmierci 25 kwietnia 1928
Bruksela
Przebieg służby
Lata służby 1901–1928
Siły zbrojne Coat of Arms of Russian Empire.svg armia carska
Główne wojny i bitwy wojna rosyjsko-japońska
I wojna światowa
wojna domowa w Rosji
Odznaczenia
Order Świętej Anny III klasy (Imperium Rosyjskie) Order Świętej Anny IV klasy (Imperium Rosyjskie) Cesarski i Królewski Order Świętego Stanisława II klasy (Imperium Rosyjskie) Cesarski i Królewski Order Świętego Stanisława III klasy (Imperium Rosyjskie) Order św. Jerzego – IV klasy (Federacja Rosyjska) Order Świętego Włodzimierza III klasy (Imperium Rosyjskie) Order Świętego Włodzimierza IV klasy (Imperium Rosyjskie)

Piotr Nikołajewicz Wrangel, Пётр Николаевич Врангель (ur. 15 sierpnia?/27 sierpnia 1878 w Nowoaleksandrowsku na dzisiejszej Litwie, zm. 25 kwietnia 1928 w Brukseli) – baron, generał porucznik armii Imperium Rosyjskiego, uczestnik wojny z Japonią, I wojny światowej i wojny domowej w Rosji. Pochodził z rodziny Niemców bałtyckich.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Piotr Wrangel w czarnym mundurze

Na początku I wojny światowej jako kapitan dowodził dywizjonem kawalerii. Za stoczoną 6 sierpnia 1914 bitwę pod Kraupischken w Prusach Wschodnich otrzymał 13 października Order Świętego Jerzego. W grudniu 1914 awansowany do stopnia pułkownika. W październiku 1915 przeniesiony na Front Południowo-Zachodni i mianowany dowódcą 1. Pułku Kozaków Transbajkalskich. Walczył w Galicji, m.in. podczas Ofensywy Brusiłowa. W styczniu 1917 awansowany do stopnia generała majora, a lipcu mianowany dowódcą 7 Dywizji Kawalerii. Za walki nad Zbruczem otrzymał Krzyż Zasługi Wojskowego Orderu Świętego Jerzego.

W styczniu 1918 został w Jałcie aresztowany przez bolszewików. Po uwolnieniu przystąpił do "białych. Był jednym z ich najznakomitszych dowódców podczas wojny domowej – w czerwcu 1919 zdobył Carycyn. Wśród bolszewików zyskał pseudonim „czarny baron” (ze względu na noszoną przez niego czarną czerkieskę). Od 4 kwietnia 1920 Głównodowodzący Sił Zbrojnych Południa Rosji, twórca Rządu Południa Rosji. Był reformatorem „białego” ruchu, jego rząd przeprowadził na obszarach pod swoją kontrolą reformę rolną, oddającą chłopom ziemię (na Krymie i w tzw. Taurydzie Północnej). Odstąpił od idei „jednej i niepodzielnej Rosji”, której trzymali się Aleksander Kołczak i Anton Denikin. W lipcu 1920 r. z pomocą chłopów wyszedł z Krymu i zajął zagłębie donieckie. Desantami próbował opanować Kubań. We wrześniu ponownie operował już tylko na Krymie.

Piotr Wrangel uważał, że przyszła Rosja powinna być dobrowolną federacją narodów byłego imperium carów. Uznał prawo do niepodległości Polski i Ukrainy. Nie chciał, by swoje państwo mieli Tatarzy krymscy oraz Kozacy dońscy, kubańscy, terscy i astrachańscy. Skutecznie bronił Krymu przed Armią Czerwoną od kwietnia do listopada 1920 wykorzystując jej maksymalne zaangażowanie na frontach wojny polsko-bolszewickiej. Do walki z bolszewikami chciał wykorzystać Armię Powstańczą Nestora Machny. Jednak próby nawiązania sojuszu nie powiodły się. Po rozejmie polsko-bolszewickim (który według niego był zdradą walczących na Krymie białogwardzistów) uległ przeważającym siłom Armii Czerwonej prowadzącym operację perekopsko-czongarską i ewakuował większość kadr swojej armii do Konstantynopola. Położyło to faktyczny kres wojnie domowej białych z czerwonymi.

Po opuszczeniu Rosji przebywał początkowo w Stambule, skąd w 1922 przeniósł się do Królestwa SHS, gdzie mieszkał do 1927 (w Sremskich Karlovcach wraz z żoną i dziećmi). Na emigracji stał na czele Rosyjskiego Związku Ogólnowojskowego (ROWS). Zmarł 25 kwietnia 1928 w Brukseli, został pochowany w Belgradzie, w cerkwi Św Trójcy. Oficjalnie zmarł na gruźlicę, jednak do dziś spekuluje się na temat rzeczywistych przyczyn jego śmierci. Tezę, że sprawcami śmierci Wrangla byli bolszewiccy szpiedzy, obaliło orzeczenie osobistego lekarza Piotra Wrangla, prof. I. Aleksinskiego, który stwierdził, że jego pacjent zapadł na gruźlicę kilka lat wcześniej, co przyczyniło się do wycieńczenia organizmu i przedwczesnego zgonu.

Jego współpracownikiem był ekonomista i polityk Piotr Struwe.

W radzieckiej piosence „Biała Armia, Czarny Baron" odgrywa rolę białogwardyjskiego, burżuazyjnego przywódcy, chcącego przejąć władzę w Rosji.

W 2007 w Sremskich Karlovcach odsłonięto pomnik Wrangla dłuta rosyjskiego rzeźbiarza Wasilija Azemsza[1].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piotr N. Wrangel: Wspomnienia. T. I-II. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1999.
  • Dariusz Wierzchoś: Generał Piotr Wrangel: Działalność polityczna i wojskowa w latach rewolucji i wojny domowej w Rosji. Kraków: Avalon, 2008.
  • Biogram Piotra Wrangla na portalu hrono.ru

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]