Siemion Budionny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Siemion Michajłowicz Budionny
Семён Михайлович Будённый
Ilustracja
marszałek Związku Radzieckiego marszałek Związku Radzieckiego
Data i miejsce urodzenia 25 kwietnia 1883
Koziuryn, Obwód Wojska Dońskiego, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 26 października 1973
Moskwa, RFSRR, ZSRR
Przebieg służby
Lata służby 1903–1973
Siły zbrojne Coat of Arms of Russian Empire.svg Armia Imperium Rosyjskiego
Red star.svg Armia Czerwona
Stanowiska dowódca: 1 Armii Konnej, Moskiewskiego Okręgu Wojskowego, I z-ca komisarza obrony ZSRR
Główne wojny i bitwy wojna rosyjsko-japońska,
I wojna światowa,
wojna domowa w Rosji,
wojna polsko-bolszewicka,
II wojna światowa
Odznaczenia
Złota Gwiazda Bohatera Związku Radzieckiego Złota Gwiazda Bohatera Związku Radzieckiego Złota Gwiazda Bohatera Związku Radzieckiego
Order Lenina Order Lenina Order Lenina Order Lenina Order Lenina Order Lenina Order Lenina Order Lenina Order Czerwonego Sztandaru Order Czerwonego Sztandaru Order Czerwonego Sztandaru Order Czerwonego Sztandaru Order Czerwonego Sztandaru Order Czerwonego Sztandaru Order Suworowa I klasy Medal 100-lecia urodzin Lenina Medal za Obronę Moskwy Medal za Obronę Sewastopola Medal za Obronę Odessy Medal „Za obronę Kaukazu” Medal za Zwycięstwo nad Japonią Medal za Zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945 Medal 20-lecia Zwycięstwa nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945 Medal „20 lat Radzieckich Sił Zbrojnych” Medal „30 lat Radzieckich Sił Zbrojnych” Medal „40 lat Radzieckich Sił Zbrojnych” Medal „50 lat Radzieckich Sił Zbrojnych” Medal 800-lecia Moskwy Medal 250-lecia Leningradu Order Suche Batora (Mongolia) Order Suche Batora (Mongolia) Order Czerwonego Sztandaru (Mongolia) Krzyż św. Jerzego I stopnia (Imperium Rosyjskie) Krzyż św. Jerzego II stopnia (Imperium Rosyjskie) Krzyż św. Jerzego III stopnia (Imperium Rosyjskie) Krzyż św. Jerzego IV stopnia (Imperium Rosyjskie)
Marszałkowie Aleksandr Wasilewski i Siemion Budionny (1943)
Znaczek Poczty ZSRR z marszałkiem Siemionem Budionnym (1974)
Siemion Budionny (1937)

Siemion Michajłowicz Budionny (ros. Семён Михайлович Будённый i, ur. 13 kwietnia?/25 kwietnia 1883 w Koziurynie, zm. 26 października 1973 w Moskwie) – rosyjski i radziecki dowódca wojskowy, kawalerzysta, dowódca 1 Armii Konnej, I zastępca komisarza obrony ZSRR, Główny Inspektor Ministerstwa Obrony ZSRR, marszałek Związku Radzieckiego (1935), trzykrotny Bohater Związku Radzieckiego (1958, 1963, 1968), deputowany i członek Prezydium Rady Najwyższej ZSRR.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w chutorze Koziuryn koło Rostowa, na terenie ówczesnego obwodu Wojska Dońskiego. W dzieciństwie pracował jako pasterz i robotnik rolny. W wojsku służył od 1903, w latach 1904–1905 uczestniczył w wojnie rosyjsko-japońskiej. W 1907 jako najlepszy jeździec pułku wysłany do Petersburga do szkoły oficerów kawalerii na roczny kurs dla niższych stopni. Do 1914 służył w pułku dragonów.

I wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

W I wojnie światowej służył jako starszy podoficer na froncie niemieckim, austriackim i kaukaskim, m.in. w Operacji Łódzkiej. Latem 1917 wraz z pułkiem przybył do Mińska, gdzie został wybrany przedstawicielem komitetu żołnierskiego pułku. Latem 1917 uczestniczył w rozbrojeniu wojsk korniłowskich w Orszy. Po bolszewickiej rewolucji październikowej wrócił nad Don, gdzie został wybrany członkiem miejscowego Komitetu Rad.

Wojna domowa w Rosji[edytuj | edytuj kod]

W lutym 1919 utworzył konny oddział Armii Czerwonej pod swoim dowództwem. Oddziałem przemianowanym 19 listopada 1919 na 1. Armię Konną, dowodził w latach 1919–1923, walcząc z wojskami gen. Piotra Wrangla nad Donem, w październiku-listopadzie 1919 pokonując kozackie korpusy generałów Konstantina Mamontowa i Andrieja Szkury i zwyciężając Siły Zbrojne Południa Rosji gen. Antona Denikina pod Woroneżem i w bitwie o węzeł kolejowy Kastornoje[1].

Wojna polsko-bolszewicka 1920[edytuj | edytuj kod]

W wojnie polsko-bolszewickiej 1 Armia Konna przerzucona marszem na front polski z Kaukazu Północnego (Majkop) przerwała 5 czerwca 1920 front polsko-sowiecki pod Samhorodkiem na Ukrainie i uderzyła na tyły Wojska Polskiego zajmującego Kijów. Nacierała następnie na Żytomierz, który zajęła 7 czerwca, wycinając w pień polski garnizon, niszcząc stację kolejową i magazyny wojskowe i uwalniając kilka tysięcy sowieckich jeńców i Berdyczów, gdzie spaliła szpital z 600 rannymi Polakami i siostrami Czerwonego Krzyża. 27 czerwca Budionny zajął Zwiahel, 10 lipca - Równe. W końcu lipca 1920 armia Budionnego uderzyła w kierunku na Lwów. 17 sierpnia 1920 stoczyła krwawą bitwę pod Zadwórzem. Budionny wykonał wówczas z opóźnieniem rozkaz skierowania się na północny zachód dla wsparcia atakujących Warszawę wojsk Frontu Zachodniego Michaiła Tuchaczewskiego. Manewr Budionnego nastąpił za późno - 16 sierpnia 1920 Wojsko Polskie rozpoczęło kontrofensywę na flankę i tyły wojsk Tuchaczewskiego, rozbijając je i zmuszając do generalnego odwrotu spod Warszawy. Budionny został powstrzymany pod Zamościem przez broniące miasta oddziały polskie i ukraińskie, a następnie 31 sierpnia rozbity pod Komarowem wycofał się za Bug. Jego armia konna słynęła z ogromnego okrucieństwa, mordując ludność cywilną i urządzając pogromy Żydów na wschodnich kresach Polski.

Dalsza służba[edytuj | edytuj kod]

W latach 1921–1923 był zastępcą dowódcy Północnokaukaskiego Okręgu Wojskowego, od 1923 zaś pomocnikiem ds. kawalerii głównodowodzącego Armią Czerwoną, w latach 1924–1937 był inspektorem kawalerii. W 1932 ukończył Akademię Wojskową im. Michaiła Frunzego. Od 1934 należał do KPZR.

20 listopada 1935 został mianowany (jako jeden z pięciu dowódców) Marszałkiem Związku Radzieckiego. W przeciwieństwie do wielu innych dowódców rewolucyjnych, nie utracił zaufania Józefa Stalina. Jego kompetencje wojskowe są jednak podważane przez wielu historyków[potrzebny przypis]. Od 1937 do 1939 dowodził Moskiewskim Okręgiem Wojskowym, a od sierpnia 1940 był I zastępcą komisarza (ministra) obrony ZSRR.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

W czasie II wojny światowej, był członkiem Stawki Najwyższego Naczelnego Dowództwa, uczestniczył w obronie Moskwy, dowodził grupą wojsk rezerwy Stawki, następnie w okresie lipiec – sierpień 1941 był dowódcą Kierunku Południowo-Zachodniego, od września do października 1941 Frontu Rezerwowego, od kwietnia do maja 1942 głównodowodzącym Kierunku Północno-Kaukaskiego, a od maja do sierpnia 1942 Frontu Północno-Kaukaskiego.

Latem 1941, na żądanie Budionnego, dowództwo radzieckie przystąpiło do tworzenia nowych jednostek. Na koniec roku dodatkowo utworzono ok. 80 dywizji lekkiej kawalerii. Od stycznia 1943 dowodził kawalerią ZSRR.

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Po II wojnie światowej, w latach 1947–1953 dodatkowo był zastępcą ministra rolnictwa, w następnych latach zaś był inspektorem kawalerii i Głównym Inspektorem Ministerstwa Obrony ZSRR.

Ośmiokrotnie deputowany do Rady Najwyższej ZSRR, a od 1938 członek Prezydium RN ZSRR.

Zmarł w wieku 90 lat, został pochowany przy murze Kremla na Placu Czerwonym w Moskwie. W jego pogrzebie uczestniczyła delegacja PRL z wiceministrem obrony narodowej gen. broni Józefem Urbanowiczem na czele.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. P. Kenez, Red Advance, White Defeat. Civil War in South Russia 1919-1920, New Academia Publishing, Washington DC 2004, ​​ISBN 0-9744934-5-7​, s. 218.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bolesław Potyrała, Hieronim Szczegóła, Czerwoni marszałkowie. Elita Armii Radzieckiej 1935-1991, Zielona Góra: Wyd. WSP im. Tadeusza Kotarbińskiego, 1997, ISBN 83-86832-23-1, OCLC 835148265.
  • Bolesław Potyrała, Władysław Szlufik, Who is who? Trzygwiazdkowi generałowie i admirałowie radzieckich sił zbrojnych z lat 1940-1991, Częstochowa: WSP, 2001, ISBN 83-7098-662-5, OCLC 831020923.
  • Słownik biograficzny marszałków Związku Radzieckiego, t. I, Koszalin 2004
  • Mała Encyklopedia Wojskowa, t. I, Wyd. MON, Warszawa 1971
  • Encyklopedia II wojny światowej, Wyd. MON, Warszawa 1975
  • W. Jegorszyn – Feldmarszałkowie i marszałkowie, Moskwa 2000 (ros.)
  • K. Zalesskij – Imperium Stalina. Biograficzny słownik encyklopedyczny, Moskwa 2000 (ros.)
  • Radziecka Encyklopedia Wojskowa, Moskwa (ros.)
  • Wielka Encyklopedia Radziecka, t. 4, s. 92, Moskwa 1969-1978 (ros.)
  • Wojskowy słownik encyklopedyczny, Moskwa 1986 (ros.)
  • Семён Михайлович Будённый – Герои страны (ros.)
  • Семён Михайлович Будённый – Проект ХРОНОС (ros.)