Rużomberk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rużomberk
Ružomberok
Ilustracja
Herb
Herb
Państwo  Słowacja
Kraj żyliński
Powiat Rużomberk
Starosta Ján Pavlík
Powierzchnia 126,72 km²
Wysokość 494 m n.p.m.
Populacja (2010)
• liczba ludności
• gęstość

29 717 [1]
234,5 os./km²
Nr kierunkowy 0 44
Kod pocztowy 03401
Tablice rejestracyjne RK
Położenie na mapie kraju żylińskiego
Mapa lokalizacyjna kraju żylińskiego
Rużomberk
Rużomberk
Położenie na mapie Słowacji
Mapa lokalizacyjna Słowacji
Rużomberk
Rużomberk
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Rużomberk
Rużomberk
Ziemia 49°04′03″N 19°18′30″E/49,067500 19,308333
Strona internetowa

Rużomberk (słow. Ružomberok, węg. Rózsahegy, niem. Rosenberg) – miasto powiatowe w środkowej Słowacji, w kraju żylińskim, w historycznym regionie Liptów.

Rużomberk leży na wysokości 496 m n.p.m. w Kotlinie Liptowskiej, u ujścia Revúcy do Wagu, między pasmami górskimi Gór Choczańskich na północy, Wielkiej Fatry na południowym zachodzie i Niżnych Tatr na południowym wschodzie. Liczba mieszkańców miasta wynosi 30 417 osób [2002], powierzchnia miasta – 126,98 km². Współrzędne geograficzne – 49°04'43 N, 19°18'30 E. Składa się z dzielnic Vlkolínec, Biely Potok, Černová, Hrboltová i Rybárpole.

W Rużomberku krzyżują się dwie ważne słowackie drogi krajowe: nr 59 (R3 / międzynarodowa trasa E77) z przejścia granicznego Chyżne – Trzciana do Bańskiej Bystrzycy i nr 18 (przyszła autostrada D1 / E50) z Żyliny do Preszowa. Przez miasto przebiega linia kolejowa z Popradu do Martina.

Historia[edytuj]

Z wykopalisk wiadomo, że okolice Rużomberka są zamieszkane nieprzerwanie już od epoki brązu. Sam Rużomberk został założony w XIII wieku przez Słowian, po czym na początku XIV wieku osiedlili się tu koloniści niemieccy (od nich pochodzi nazwa miasta – niemiecki Rosenberg stał się słowackim Ružomberokiem). Prawa miejskie Rużomberk otrzymał w 1318 r. W XIV wieku miasto otrzymywało kolejne przywileje. Jego wzrost wynikał głównie z położenia miasta na skrzyżowaniu szlaków handlowych, którymi biegną dzisiejsze drogi. W 1433 r. miasto zostało spalone przez husytów. W 1729 r. powstało tu gimnazjum pijarskie. Od swego powstania aż do likwidacji feudalizmu w połowie XIX wieku Rużomberk należał do dominium zamku Likawa (słow. Likava). Miasto było ośrodkiem zróżnicowanego rzemiosła. W XVIII wieku w Rużomberku powstał pierwszy zakład przemysłowy – papiernia. Pod koniec XIX wieku zbudowano tu również fabrykę płótna. Powstało również wiele innych przedsiębiorstw przemysłowych i finansowych. W efekcie Rużomberk stał się największym ośrodkiem przemysłowym i finansowym ziem słowackich.

W XIX wieku Rużomberok stał się jednym z głównych ośrodków słowackiego odrodzenia narodowego – powstał tu Bank Słowacki (Slovenská banka), wychodziło tu słowackojęzyczne czasopismo Hlas. 27 października 1907 r. w Rużomberku doszło do rozruchów i interwencji węgierskiej policji przeciwko Słowakom, którzy chcieli, by nowo wybudowany kościół poświęcił ks. Andrej Hlinka, tutejszy proboszcz, pochodzący z Černovej – później słowacki polityk narodowy. Zastrzelono 15 demonstrujących, było wielu rannych, wiele osób skazano na więzienie. Zdarzenie to nabrało rozgłosu w świecie jako ilustracja konfliktów narodowościowych w ówczesnych Węgrzech. W 1910 r. miasto miało 12,2 tys. mieszkańców, z czego 8,3 tys. Słowaków, 1,7 tys. Węgrów, 1,0 tys. Niemców, 0,7 tys. Czechów, 0,2 tys. Cyganów i 0,1 tys. Polaków. W latach międzywojennych w mieście nadal rozwijał się przemysł. W 1944 r. Ružomberk objęło Słowackie Powstanie Narodowe, podczas którego partyzanci na kilkanaście dni opanowali miasto. Wtedy też doszło do mordu na miejscowych Niemcach – zabito 146 osób[1].

Dzisiejszy Rużomberk to nadal ośrodek przemysłowy, choć w ostatnich dziesięcioleciach rośnie rola miasta jako ośrodka turystyki. Od 1 lipca 2000 r. w mieście istnieje Uniwersytet Katolicki, którego rektorem 23 kwietnia 2008 r. został Polak ks. prof. Tadeusz Zasępa. Działa tu Muzeum Liptowskie, założone w 1912 r., prezentujące dzieje i kulturę Liptowa. W Rużomberku działają klub koszykówki kobiet, MBK Ružomberok, uczestniczący w klubowych mistrzostwach Europy, oraz klub piłki nożnej MFK Ružomberok, grający w słowackiej I lidze.

Zabytki[edytuj]

Do najważniejszych zabytków Rużomberka należą:

  • gotycko-renesansowy kościół pw. świętego Andrzeja z XVI wieku z mauzoleum ks. Andrzeja Hlinki z 1938,
  • barokowy zespół klasztoru i gimnazjum pijarów z kościołem z 1806,
  • wczesnogotycki kościół pw. Wszystkich Świętych w dzielnicy Kuť,
  • wczesnorenesansowy kasztel świętej Zofii z XIV wieku, przebudowywany w XVI i w XVIII wieku, jeden z najstarszych na Słowacji,
  • Vlkolínec, dawna samodzielna wioska, obecnie rezerwat architektury drewnianej, wpisany na listę dziedzictwa UNESCO,
  • synagoga z 1880.

Sport[edytuj]

Galeria[edytuj]

Miasta partnerskie[edytuj]

Przypisy

  1. Ondrej Pöss, Dejiny a kultura karpatskych Nemcov, Bratislava – Pressburg 2005, ISBN 80-89079-16-4, s. 14

Linki zewnętrzne[edytuj]