Zamki Orawskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Orawskie Podzamcze)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zamki Orawskie
Oravský Podzámok
Ilustracja
Centrum wsi. Po lewej budynek komposesoratu.
Państwo  Słowacja
Kraj żyliński
Powiat Dolny Kubin
Starosta Jozef Záhora[1]
Powierzchnia 35,25[2] km²
Wysokość 511 m n.p.m.
Populacja (2016-12-31)
• liczba ludności
• gęstość

1372[3]
38,92 os./km²
Nr kierunkowy 043
Kod pocztowy 027 41
Tablice rejestracyjne DK
Położenie na mapie kraju żylińskiego
Mapa lokalizacyjna kraju żylińskiego
Zamki Orawskie
Zamki Orawskie
Położenie na mapie Słowacji
Mapa lokalizacyjna Słowacji
Zamki Orawskie
Zamki Orawskie
Ziemia49°16′N 19°22′E/49,266667 19,366667
Strona internetowa

Zamki Orawskie, Orawskie Podzamcze (słow. Oravský Podzámok, do 1927 Podzámok[4], węg. Árvaváralja, niem. Arwa) – wieś i gmina (obec) w północnej Słowacji, w powiecie Dolny Kubin, w historycznym rejonie Orawa.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Znajduje się w dolinie rzeki Orawa, na granicy dwóch regionów geograficznych: Pogórza Orawskiego (Oravská vrchovina) i Magury Orawskiej (Oravskà Magura)[5]. Odległość od granicy z Polską wynosi 35 kilometrów. Przez miejscowości przebiega droga krajowa nr 59. Nad zabudowaniami miejscowości wznosi się Zamek Orawski[6].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość uznawana jest za jedną z najstarszych na Orawie. Nigdy nie otrzymała praw miejskich, ale była, wraz z zamkiem, ważnym ośrodkiem administracyjnym całego regionu.

Pierwsza pisemna wzmianka o wsi pochodzi ze stosunkowo późnego okresu – z 1559 r., kiedy właścicielem zamku był Franciszek Turzo (Thurzó Ferencnek), choć wieś mogła istnieć już w XIII wieku, kiedy powstał zamek. Franciszek Turzo był założycielem folwarków wokół warowni – m.in. w Podzamczu (Podzámok), Dolnej i Górnej Ligocie (Dolná Lehota i Horná Lehota) i Raciborze (Ratibor). Z dwóch pierwszych folwarków powstała dzisiejsza wieś, natomiast Górna Ligota to osobna miejscowość (słowackie słowo lehota, podobnie jak polskie Ligota lub Lgota związane jest z okresem ulg w daninach i opłatach dla nowo zakładanych wsi). Mieszkańcy Podzamcza byli w większości zatrudnieni w zamku jako służba, zamkowi rzemieślnicy itp.

W XVII wieku Zamki Orawskie były gminą – znajdowała się w nich karczma, młyn, tartak, browar, manufaktura sukna, warsztat wyrabiający proch strzelniczy oraz zabudowania gospodarcze zamku. W 1637 r. powstała we wsi samodzielna parafia. Z czasem rozwinęło się pszczelarstwo.

Po śmierci Emeryka Turzo w 1621 r. i wygaśnięciu męskiej linii Turzonów dobra orawskie stały się w 1626 r. współwłasnością ziemską (tzw. komposesorat) siedmiu córek Jerzego V Turzo (Thurzó György), administrowaną przez mianowanych zarządców. Centrum komposesoratu znajdowało się w Podzamczu, które stało się centrum administracyjnym i handlowym Orawy, szczególnie w zakresie handlu drewnem i wyrobami z niego.

Wraz z pustoszeniem zamku stopniowo spadało w XVIII wieku również znaczenie Podzamcza. W 1800 r. spłonęła większa część zamku i spora część Podzamcza. Remont twierdzy nastąpił dopiero w latach 60. XIX wieku, kiedy zarządcą dóbr orawskich został Edmund Zichy (Zichy Ödön). Niestety, Podzamcze nie zostało objęte pracami remontowymi w tak szerokim zakresie jak zamek i wiele historycznych budynków nie przetrwało.

Obecnie w skład gminy Oravský Podzámok wchodzą również przysiółki Široká i Dolná Lehota (od 1974 r.).

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Zamek Orawski
  • budynek dawnej prefektury komposesoratu orawskiego – powstał w 1797 jako obiekt barokowy, ale obecnie jego elewacja jest klasycystyczna. W górnej części frontonu znajduje się rzeźba „Sprawiedliwość”. Współcześnie we wnętrzach urządzane są wystawy.
  • klasycystyczny kościół św. Jana Nepomucena. Świątynia wybudowana została w XVIII wieku jako kapliczka na cmentarzu i była pierwotnie w stylu barokowym, lecz później spłonęła. Odbudowano ją w obecnym stylu w 1831, a poszerzono w 1913.
  • kolumna św. Jana Nepomucena z początku XIX wieku.
  • historyczna zabudowa w centrum gminy – w większości klasycystyczna, ale są również budynki noszące ślady stylów wcześniejszych, aż do okresu renesansu.
  • zabudowa drewniana w Dolnej Lehocie.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zoznam zvolených starostov a primátorov podľa obcí, miest a mestských častí (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky, 2014. [dostęp 2017-10-06].
  2. Registre obnovenej evidencie pozemkov (słow.). Úrad geodézie, kartografie a katastra SR, 2017-08-10. [dostęp 2017-10-06].
  3. Slovakia: Žilinský kraj (ang.). W: City Population [on-line]. [dostęp 2017-10-06].
  4. W 1927 w Czechosłowacji doszło do wielu zmian miejscowości, które przyjęły nazwy obowiązujące często do dnia dzisiejszego.
  5. Hencovský Ján a kolektív: Orava. Turistický sprievodca ČSFR, č. 29, wyd. Šport, slovenské telovýchovné vydavateľstvo, Bratislava 1990, ​ISBN 80-7096-090-6
  6. Turystyczna i satelitarna mapa Słowacji. [dostęp 2012-01-10].