Piestrzenica kasztanowata

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Piestrzenica kasztanowata
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby workowe
Klasa kustrzebniaki
Rząd kustrzebkowce
Rodzina krążkownicowate
Rodzaj piestrzenica
Gatunek piestrzenica kasztanowata
Nazwa systematyczna
Gyromitra esculenta (Pers.) Fr.
Summa veg. Scand., Section Post. (Stockholm): 346 (1849)
False Morel.jpg
Owocnik piestrzenicy kasztanowatej

Piestrzenica kasztanowata (Gyromitra esculenta) – gatunek grzybów z rodziny krążkownicowatych (Discinaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Gyromitra, Discinaceae, Pezizales, Pezizomycetidae, Pezizomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1800 r. Persoon nadając mu nazwę Helvella esculenta. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1849 r. Elias Fries, przenosząc go do rodzaju Gyromitra[1].

Synonimy nazwy naukowej[2]:

  • Gyromitra esculenta var. alba Pilát 1951
  • Gyromitra esculenta var. aurantiaca Benedix 1969
  • Gyromitra esculenta var. crispa Peck 1898
  • Gyromitra esculenta (Pers.) Fr., Summa veg. Scand. 1849, var. esculenta
  • Gyromitra esculenta var. fragilis A. Marchand 1971
  • Gyromitra esculenta var. fulva J. Moravec 1986
  • Helvella esculenta Pers. 1800
  • Physomitra esculenta (Pers.) Boud. 1907

Morfologia[edytuj]

Owocniki

Przypominają pokrojem grzyby podstawkowe. Składają się z główki i trzonu, wewnątrz są puste.

Główka

Wymiary 4-12 × 2-6 cm. Nieregularnie kulista, silnie mózgowato pofałdowana, ciemnobrązowa niekiedy z odcieniem fioletowym. Z wiekiem kolor zmienia się na kasztanowo czerwony. Główkę powleka warstwa hymenialna[3].

Trzon

Krótki, nieregularny, brudnobiały, w dolnej części nieco zgrubiały. Na całej powierzchni ma nieregularne wgłębienia. U młodych okazów jest pełny, u starszych pusty w środku. Początkowo jest białawy, z czasem nabiera fioletowoczerwonego odcienia[3].

Miąższ

Chrząstkowaty, łamliwy, o niewyraźnym zapachu. Jest białawy i bardzo kruchy[3].

Wysyp zarodników

Białawy. Zarodniki bezbarwne, eliptyczne, gładkie, o rozmiarach 18-22 × 8-12 μm[3].

Występowanie i siedlisko[edytuj]

W Europie występuje tylko w niektórych regionach, w innych brak jej w ogóle[4]. W Polsce występuje tylko na niżu i w niższych położeniach górskich.

Owocniki pojawiają się od marca do maja, w lasach sosnowych, często na zrębach i piaszczystych glebach[3].

Znaczenie[edytuj]

Saprotrof. Grzyb trujący, często mylony ze smardzem. Zawiera lotną substancję toksyczną – gyromitrynę, która powoduje zaburzenia żołądkowo-jelitowe, uszkodzenia wątroby, śledziony, nerek, szpiku kostnego i wzroku[3].

Przymiotnik gatunkowy esculenta w języku łacińskim oznacza jadalny. Dawniej piestrzenica masowo była sprzedawana na straganach i spożywana. Gdy ustalono, że była przyczyną zatruć, zakazano jej sprzedaży. Piestrzenicę kasztanowatą można odtruć przez suszenie lub długotrwale gotowanie. Ponieważ jednak trudno ustalić po jakim czasie obróbki termicznej gyromitryna traci swoje trujące własności, w większości krajów Europy jest uważana za grzyb trujący i nie jest dopuszczona do obrotu handlowego. Jedynie w Finlandii jej susz jest dopuszczony do spożycia[4].

Gatunki podobne[edytuj]

Przez niedoświadczonych grzybiarzy bywa mylona z smardzem jadalnym (Morchella esculenta)[4].

Przypisy

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-12-12].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2015-12-16].
  3. a b c d e f Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  4. a b c Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.