Pjetër Bogdani

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pjetër Bogdani
Podobizna Bogdaniego na znaczku pocztowym z 1989
Podobizna Bogdaniego na znaczku pocztowym z 1989
Data i miejsce urodzenia ok. 1630
Gur i Hasit
Data i miejsce śmierci 6 grudnia 1689
Prisztina
Metropolita archidiecezji szkoderskiej
Okres sprawowania 1656–1677
Metropolita archidiecezji Skopje
Okres sprawowania 1677–1689
Wyznanie katolicyzm
Inkardynacja Archidiecezja szkoderska
Prezbiterat 1651
Sakra biskupia 1656

Pjetër Bogdani, znany też jako Pietro Bogdano[1] (ur. ok. 1630 w Gur i Hasit w rejonie Prizren, zm. 6 grudnia 1689 roku w Prisztinie) – albański ksiądz katolicki, autor dzieł o tematyce religijnej, autor Cuneus prophetarum – pierwszego oryginalnego dzieła literackiego w języku albańskim, nazywany ojcem prozy albańskiej.

Życiorys[edytuj]

Pjetër Bogdani urodził się ok. 1630 roku w Gur i Hasit koło Prizren[2]. Wychowany został w duchu katolickim[2][1]. Jego wuj Andrea or Ndre Bogdani (ok. 1600–1668) był arcybiskupem Skopje[2] i autorem gramatyki łacińsko-albańskiej, która obecnie uznawana jest za zaginioną[1].

Bogdani miał kształcić się w szkole franciszkańskiej w miejscowości Cziprowci (płn.-zach. Bułgaria), a następnie w Collegium Illyricum koło Ankony[2], gdzie nauki pobierali wcześniej dwaj inni albańscy pisarze: Pjetër Budi (1566–1622) i Frang Bardhi (1606–1643)[1].

W latach 1651–1654 był proboszczem w Pulati, w północnej Albanii[2]. W latach 1654–1656 roku studiował w Akademii Kongregacji Krzewienia Wiary w Rzymie, uzyskując stopień doktora filozofii i teologii[2].

W 1656 roku został arcybiskupem diecezji szkoderskiej, którą kierował do 1677 roku[2][3]. Do 1671 roku sprawował również funkcję administratora diecezji w Barze[2]. W czasie wojny turecko-austriackiej (1664–1669) ukrywał się we wsiach Barbullush i Rjoll koło Szkodry[1]. W 1677 roku zastąpił swojego wuja na stanowisku arcybiskupa Skopje[2][3] i administratora królestwa Serbii[2]. Z uwagi na swoje funkcje, religijność i patriotyzm, pozostawał w konflikcie z Turkami osmańskimi i musiał uciekać – najpierw do Dubrownika, a następnie do Wenecji i do Padwy[2]. W Padwie został przyjęty przez kardynała Gregorio Barbarigo (1622–1697), któremu służył wcześniej w Rzymie[1].

Nazywany często ojcem prozy albańskiej[2], Bogdani jest autorem pierwszego tekstu prozą, napisanego oryginalnie w języku albańskimCuneus prophetarum (Trupa lub oddział proroków, alb. Çeta e profetëve), opublikowanego w 1685 roku w Padwie we współpracy z kardynałem Barbarigo[4]. Dzieło to składające się z treści filozoficznych i teologicznych, zawiera także wątki z zakresu astronomii, geografii, fizyki i historii[2].

W marcu 1686 roku Bogdani powrócił na Bałkany, gdzie wspierał ruch oporu wobec Turków osmańskich, w szczególności na terenie Kosowa[1]. W tym celu skierował do walki w szeregach armii austriackiej 6 tys. albańskich żołnierzy, którym sam towarzyszył do Prizren, gdzie wojska zdziesiątkowała epidemia dżumy[1]. Bogdani wrócił do Prisztiny, gdzie zmarł 6 grudnia 1689 roku[2].

Krytyką dzieł Bogdaniego zajmował się Ibrahim Rugova (1944–2006), czego efektem była praca Vepra e Bogdanit 1675–1685, wydana w 1982 w Prisztinie.

Przypisy

  1. a b c d e f g h i Robert Elsie: Historical Dictionary of Albania. Rowman&Littlefield: 2010, s. 54–55. ISBN 9780810861886. (ang.)
  2. a b c d e f g h i j k l m n o Robert Elsie: A Biographical Dictionary of Albanian History. I.B.Tauris, 2013, s. 44–45. ISBN 9781780764313. [dostęp 2017-04-02]. (ang.)
  3. a b c Oliver Jens Schmitt: Religion und Kultur im albanischsprachigen Südosteuropa. Peter Lang, 2010, s. 63. ISBN 9783631602959. [dostęp 2017-04-02]. (niem.)
  4. a b Robert Elsie: Albanian Literature: A Short History. I.B.Tauris, 2005, s. 27–30. ISBN 9781845110314. [dostęp 2017-04-02]. (ang.)

Bibliografia[edytuj]

  • Robert Elsie: Zarys historii literatury albańskiej. Narodziny literatury albańskiej, XV-XVII wiek, z.2. Toruń: 2004. ISBN 9781780764313.
  • Peter Prifti: Unfinished Portrait of a Country. New York: 2005. ISBN 9781780764313.