Jean Calas

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Proces Jana Calasa)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jean Calas
Maison Calas

Jean Calas (1698 – 10. marca 1762) – kupiec z Tuluzy, Francja; torturowany i zabity pod zarzutem morderstwa swojego syna, pomimo tego, że protestował, iż jest niewinny. Calas był protestantem w katolickiej społeczności, co wzbudziło podejrzenia co do zasadności jego skazania i w 1764 roku zespół 80 sędziów uznał, że był niewinny. We Francji stał się symbolem ofiar religijnej nietolerancji razem z François-Jean de la Barrem oraz Pierre-Paul Sirvenem.

W jego proces z 1761 odbywający się w Tuluzie (franc. affaire Jean Calas) był zaangażowany Voltaire jako pierwszy w historii pisarz francuski biorący publiczny udział w sprawie sądowej. Proces Calasa stał się symbolem walki środowisk liberalnych z archaicznym prawem i z fanatyzmem religijnym. Był częstym tematem w literaturze francuskiej. Jest także przykładem społecznego zjawiska kozła ofiarnego.

Geneza sprawy[edytuj]

Jean Calas był niezamożnym kupcem z Tuluzy i wyznawał kalwinizm. Rodzina Calasa jako protestancka, była z mocy prawa dyskryminowana we Francji. To stało się przypuszczalnie przyczyną tragedii, ponieważ syn Calasa - Marc-Antoine nie mógł otrzymać jako protestant specjalnego zaświadczenia od katolickiego duchowieństwa. Brak tego zaświadczenia oznaczał zakaz wykonywania przez Marka-Antoine'a wyuczonego zawodu prawnika.

13 października 1761 Marc-Antoine powiesił się w sklepie ojca. Rodzina, nie chcąc aby zwłoki Marka-Antoine'a, jako samobójcy, były pozbawione chrześcijańskiego pogrzebu, zatarła ślady samobójstwa i usiłowała wmówić, że Marc-Antoine został zamordowany.

Wówczas wśród katolickich sąsiadów zaczęła krążyć plotka, jakoby Marc-Antoine chciał się nawrócić na katolicyzm. To wystarczyło, aby władze zaczęły podejrzewać rodzinę Calas o zamordowanie "przyszłego odstępcy" z pobudek religijnych. Wokół sprawy powstała zbiorowa histeria, podsycana przez miejscowy zakon dominikanów; Jean Calas stał się "kozłem ofiarnym" dla katolickich mieszkańców Tuluzy, zaniepokojonych rosnącą zamożnością lokalnego kalwińskiego mieszczaństwa. Kler domagał się "przykładnego ukarania" rzekomego "heretyckiego fanatyka".

Proces[edytuj]

Jean Calas został aresztowany i poddany torturom w czasie których przyznał się do morderstwa, ale potem odwołał to. Torturowano również innych członków rodziny, ale żadnych dowodów winy nie uzyskano.

Parlament Tuluzy 9 marca 1762 skazał Jeana Calasa na śmierć, bez udowodnienia mu winy. Zgodnie z prawem Calas był łamany kołem, następnie duszony (ale nie zabity) i 2 godziny później spalony żywcem na stosie. Jego popioły rozrzucono. Jean Calas nawet w trakcie tych męczarni wołał, że jest niewinny.

Interwencja Voltaire'a[edytuj]

Inny syn Calasa - Donat uciekł z Francji i w Genewie spotkał się z Voltaire'em. Filozof, przekonany o niewinności Jeana Calasa, wszczął przy pomocy znajomych energiczną akcję (m.in. publikuje pierwsze 2 rozdziały słynnego Traktatu o tolerancji), aby wymiar sprawiedliwości ponownie zajął się tą sprawą, co udaje mu się w 1764.

W 1765 w wyniku apelacji Rada Królewska w składzie 80 sędziów wydała wyrok: Jean Calas został uznany za niewinnego i pośmiertnie rehabilitowany. Król przyznał rodzinie Calas ogromną rentę pieniężną jako odszkodowanie.

Zobacz też[edytuj]