Jean Calas

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Proces Jana Calasa)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jean Calas
Maison Calas

Jean Calas (1698 – 10 marca 1762) – kupiec z Tuluzy, Francja; torturowany i skazany na karę śmierci za morderstwo swojego syna, nie przyznał się do winy i do końca utrzymywał, że jest niewinny.[1] Calas był protestantem, co w katolickiej Francji wzbudziło podejrzenia co do motywów wydania wyroku. W 1764 roku na mocy wyroku 80 sędziów został uznany za niewinnego.[2] Dla Francuzów stał się symbolem ofiar religijnej nietolerancji razem z François-Jean de la Barrem oraz Pierre-Paul Sirvenem.

Proces miał miejsce w 1761 w Tuluzie (franc. Affaire Calas) i zaangażował się w niego Voltaire jako pierwszy w historii pisarz francuski biorący publiczny udział w sprawie sądowej.[3] Proces Calas stał się symbolem walki francuskich środowisk liberalnych z fanatyzmem religijnym. Motyw Affaire Calas poruszany jest często w literaturze francuskiej. Jest także przykładem społecznego zjawiska kozła ofiarnego.

Geneza sprawy[edytuj]

Jean Calas był niezamożnym kupcem z Tuluzy i kalwinistą, a wedle ówczesnego prawa rodzina Calas jako protestancka była pozbawiona wielu praw publicznych. Początek sprawy miał miał miejsce gdy syn Calas, Marc-Antoine nie otrzymał jako protestant specjalnego zaświadczenia od katolickiego duchowieństwa, przez co nie mógł wykonywać wyuczonego zawodu prawnika.[4]

13 października 1761 Marc-Antoine powiesił się w sklepie ojca. Rodzina, nie chcąc aby zwłoki Marka-Antoine'a jako samobójcy zostały pozbawione chrześcijańskiego pogrzebu, zatarła ślady samobójstwa i oświadczyła, że Marc-Antoine został zamordowany.

Wówczas wśród katolickich sąsiadów zaczęła krążyć plotka, jakoby Marc-Antoine chciał nawrócić się na katolicyzm. To wystarczyło, aby władze wszczęły dochodzenie przeciwko rodzinie Calas o zamordowanie "przyszłego odstępcy" z pobudek religijnych. Wokół sprawy narosła zbiorowa histeria podsycana przez miejscowy zakon dominikanów. Jean Calas stał się "kozłem ofiarnym" dla katolickich mieszkańców Tuluzy, zaniepokojonych rosnącą zamożnością lokalnego kalwińskiego mieszczaństwa. Dodatkowo, kler domagał się ukarania herezji dla przykładu.

Proces[edytuj]

Pomimo przytłaczających dowodów wskazujących na samobójstwo, sąd w Tuluzie uznał Jean Calas za winnego. Podczas procesu był wielokrotnie poddawany torturom, mimo tego nie przyznał się do winy.

Parlament Tuluzy 9 marca 1762 skazał Jeana Calasa na śmierć poprzez łamanie kołem. 10 marca 1762 wyrok wykonano, a Calas do samego końca twierdził, że jest niewinny. Ciało spalono, a proch rozrzucono na wietrze.[5]

Interwencja Voltaire'a[edytuj]

Drugi syn Calas - Donat udał się do Genewy szukając wsparcia dla ojca u słynnego filozofa Voltaire. Filozof, przekonany o niewinności oskarżonego, zapoczątkował protesty przeciwko zarzutom i skazaniu (m.in. publikuje pierwsze 2 rozdziały słynnego Traktatu o tolerancji), mając nadzieję, że wymiar sprawiedliwości ponownie zajmie się tą sprawą, co miało miejsce w 1764.[6]

W 1765 w wyniku apelacji Rada Królewska w składzie 80 sędziów wydała wyrok w którym Jean Calas został pośmiertnie zrehabilitowany i uznany za niewinnego. Król Francji przyznał rodzinie Calas ogromną rentę pieniężną jako odszkodowanie.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Justice / Portail / L'affaire Calas, www.justice.gouv.fr [dostęp 2017-05-25] (fr.).
  2. « Toulouse doit réhabiliter Jean Calas ! » - Le Journal Toulousain, „Le Journal Toulousain”, 4 grudnia 2013 [dostęp 2017-05-25] (fr.).
  3. Voltaire, défenseur de Calas, www.biblisem.net [dostęp 2017-05-25].
  4. Ethel Groffier, Ethel Groffier-Klibansky, Criez Et Qu'on Crie : Voltaire Et La Justice Penale, „Presses Université Laval”, 2011, s. 87.
  5. Calas, Jean, t. Volume 4, 1911 Encyclopædia Britannica [dostęp 2017-05-25].
  6. Nicholas Aloysius Weber, Calas Case, t. Volume 3, Catholic Encyclopedia (1913) [dostęp 2017-05-25].