Przywidz (województwo pomorskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Przywidz
Herb
Herb Przywidza
Kościół pw. Matki Boskiej Różańcowej
Kościół pw. Matki Boskiej Różańcowej
Państwo  Polska
Województwo pomorskie
Powiat gdański
Gmina Przywidz
Liczba ludności (2015) 1724
Strefa numeracyjna (+48) 58
Kod pocztowy 83-047
Tablice rejestracyjne GDA
SIMC 0170110
Położenie na mapie gminy Przywidz
Mapa lokalizacyjna gminy Przywidz
Przywidz
Przywidz
Położenie na mapie powiatu gdańskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu gdańskiego
Przywidz
Przywidz
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Przywidz
Przywidz
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Przywidz
Przywidz
Ziemia54°11′52″N 18°19′35″E/54,197778 18,326389

Przywidz (kaszb. Przëwidz, niem. Mariensee)[1]wieś kaszubska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie gdańskim, w gminie Przywidz nad jeziorami Przywidzkim Wielkim i Małym przy drodze wojewódzkiej nr 221. W ostatnich latach wieś coraz szerzej wykorzystuje swoje walory turystyczno-rekreacyjne (położenie nad jeziorami i okoliczne wzgórza). Znajdują się tu: camping nad jeziorem, ośrodki wypoczynkowe i kąpielisko, rozwija się agroturystyka, powstały liczne kwatery prywatne. Latem jest organizowany doroczny RockBlue Przywidz Festiwal[2].

Miejscowość jest siedzibą sołectwa Przywidz, w którego skład wchodzą również Gromadzin i Katarynki, oraz gminy Przywidz.

W miejscowości znajduje się parafia rzymskokatolicka św. Franciszka Ksawerego, należąca do dekanatu Kolbudy, archidiecezji gdańskiej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Tereny gminy Przywidz zamieszkałe były już dwa tysiące lat p. n. e. w młodszej epoce kamienia, o czym świadczy znaleziona tu ceramika. W okolicach wsi Klonowo, Przywidz i Trzepowo lokalizowane są przez archeologów osady prasłowiańskie. Pierwsza wzmianka w przekazach historycznych na temat rejonu Przywidz pojawiła się ponad 700 lat temu, na przełomie XIII i XIV wieku. W dokumencie z 1294 r. mowa jest o nadaniu przez księcia pomorskiego Mestwina II majątków Przywidz, Trzepowo i Klonowo zakonowi cystersów z Eldeny. Nadanie to potwierdził król Władysław Łokietek w 1328 roku. Losy Przywidza i okolic od 1466 roku, więc od czasu podpisania pokoju toruńskiego, związane były z Królestwem Polskim. Dobra tutejsze często zmieniały właścicieli. Początkowo byli nimi biskupi kujawscy, następnie gdańszczanie – katolicka rodzina Przywidzkich, a po reformacji protestancka rodzina Linde.

W XVI wieku istniał w Przywidzu drewniany kościół rzymskokatolicki, który stał w miejscu istniejącego obecnie cmentarza. Po wprowadzeniu na te ziemie protestantyzmu zbudowano zbór, który na początku XVIII w przeszedł w ręce katolików, gdy ówczesna dziedziczka Barbara Lindówna przyjęła katolicyzm. Biskup Szembek wizytujący Kościół na Pomorzu w 1701 roku konsekrował świątynię i nadał jej tytuł Św. Franciszka Ksawerego. W 1722 r. obok starego kościoła wybudowano nowy murowany (ryglowy), po czym stary rozebrano.

Po rozbiorze Polski tereny gminy Przywidz znajdowały się w granicach Prus. Pod koniec XIX w. wzmiankowane są w dokumentach już wszystkie istniejące dziś miejscowości gminy. Jak podają źródła, w Przywidzu istniał w tym czasie kościół i szkoła ewangelicka, młyn wodny, gorzelnia parowa, krochmalnia, cegielnia, stacja pocztowa połączona pocztą osobową z Gdańskiem i Kościerzyną. Odbywały się tu cztery jarmarki handlu końmi i bydłem. Tereny te uległy wówczas silnej reformacji, co nie przeszkodziło małej społeczności katolickiej w budowie istniejącego do dziś ceglanego kościoła pw. św. Franciszka Ksawerego (1903), który wraz ze świątynią w pobliskim Mierzeszynie tworzył parafię. W 1909 roku powstała kolejna murowana świątynia w Przywidzu – ewangelicki kościół pw. Najświętszej Marii Panny.

W 1920, po powstaniu odrodzonego państwa polskiego, Przywidz znalazł się poza jego granicami, w związku z włączeniem go do utworzonego Wolnego Miasta Gdańska. Na terenie gminy funkcjonowały wówczas cztery przejścia graniczne: w Suchej Hucie, Szponie, Trzepowie oraz Roztoce. W tym czasie mieszkańcy Gdańska "odkryli" wypoczynek w Mariensee – taką nazwę nosił Przywidz. Został on wówczas okrzyknięty "powietrznym kurortem" (niem. Luftkurort) albo "Małym Sopotem". W 1924 roku Senat Wolnego Miasta Gdańska zlecił budowę w miejscowości Polskiego Schroniska Młodzieżowego.

Po drugiej wojnie światowej, gdy Gdańsk wraz z okolicami wrócił do Polski, Przywidz dzięki swojemu usytuowaniu nad jeziorem i pośród lasów ponownie stał się miejscem wypoczynku weekendowego dla gdańszczan, jak również turystyki kolonijnej oraz wczasów pracowniczych.

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie gdańskim.

Jesienią 2014 roku przy ul. Jesionowej powstał park edukacyjno-rekreacyjny ze skateparkiem oraz częścią edukacyjną poświęconą 7 wielkim odkrywcom, z przedstawiającymi ich medalionami, tablicami informacyjnymi, modelami doświadczeń fizycznych oraz ławkami.

W latach 2014-2016 w miejscowości powstała hala sportowa z boiskiem o wymiarach 40 na 20 m i o wysokości 9 m[3], z widownią na 350 osób (koszt realizacji: 11 mln zł). Otwarcie hali miało miejsce 21 września 2016[4].

11 listopada 2016 u zbiegu ul. Gdańskiej i Brzozowej odsłonięto 4,5-metrowy pomnik upamiętniający 1050. rocznicę chrztu Polski. Jest nim duży głaz z rzeźbą orła oraz ustawionym na szczycie krzyżem[5].

W latach 2019-2022 kosztem ok. 19 mln zł przewidywana jest budowa nowej oczyszczalni ścieków wraz z siecią kanalizacji sanitarnej[6].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru zabytków NID[7] na listę zabytków wpisany jest kościół ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki pw. Królowej Różańca Świętego z 1909, nr rej.: A-1205 z 18.07.1999.

Galeria zdjęć[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Dr F. Lorentz "Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskiem" (​ISBN 83-60437-22-X​) (​ISBN 978-83-60437-22-3​)
  2. RockBlue Przywidz Festiwal już 14 sierpnia 2016. gokprzywidz.pl.
  3. Naszemiasto.pl - Pruszcz Gdański, gazeta bezpłatna, 26.09.2016
  4. Maciej Bąk: Przywidz ma nową halę sportową. Będzie sport, kultura i bal seniora. września 2016-09-21. [dostęp 2016-11-05].
  5. Wawrzyniec Rozenberg Przywidz: Odsłonięto pomnik dla uczczenia 1050-lecia chrztu Polski
  6. Największa inwestycja w historii gminy, Flash-Panorama Pomorza kwiecień 2017
  7. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo pomorskie. 30 września 2017; 3 miesiące temu. [dostęp 2017-01-22]. s. 35.