Archidiecezja gdańska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Archidiecezja Gdańska
łac. Archidioecesis Gedanensis
Ilustracja
Archikatedra Trójcy Świętej w Oliwie
Państwo  Polska
Województwo  pomorskie
Siedziba POL Gdańsk COA.svg Gdańsk
ul. Biskupa Edmunda Nowickiego 1,
80–330 Gdańsk Oliwa
Data powołania 30 grudnia 1925
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Metropolia Gdańska
Archikatedra Oliwska
Biskup diecezjalny Sławoj Leszek Głódź (metropolita gdański)
Biskup pomocniczy Wiesław Szlachetka
Zbigniew Zieliński
Dane statystyczne (2019[1])
Liczba wiernych 926 200 tys.
Liczba kapłanów
• w tym diecezjalnych
• w tym zakonnych
708
579
129
Liczba osób zakonnych 643
Liczba dekanatów 24
Liczba parafii 198 + 2 ordynariatu polowego
Powierzchnia 2,5 tys. km²
Mapa
54°24′39,41″N 18°33′31,06″E/54,410947 18,558628
Strona internetowa

Archidiecezja Gdańska (łac. Archidioecesis Gedanensis; niem. Erzbistum Danzig) – jedna z 14 archidiecezji obrządku łacińskiego w Kościele katolickim w Polsce. Ustanowiona diecezją 30 grudnia 1925 przez papieża Piusa XI bullą Universa christifidelium cura. Podniesiona do rangi archidiecezji przez Jana Pawła II 25 marca 1992 bullą Totus Tuus Poloniae Populus.

Historia[2][edytuj | edytuj kod]

Powstanie diecezji gdańskiej[edytuj | edytuj kod]

W okresie przedrozbiorowym Gdańsk i okolice były częścią diecezji włocławskiej, a od 1821 na mocy bulli De salute animarum (O zbawieniu dusz) – Piusa VII, tereny te stały się częścią diecezji chełmińskiej. Po I wojnie światowej i utworzeniu Wolnego Miasta Gdańsk – 28 czerwca 1919, kwestia przynależności kościelnej wymagała nowych ustaleń uwzględniających nowe granice polityczne. W efekcie 21 kwietnia 1922 papież Pius XI ustanowił administrację apostolską w Wolnym Mieście Gdańsk. Administracja utworzona była z części diecezji chełmińskiej (tereny na lewym brzegu Wisły) i warmińskiej (Żuławy Wiślane), a jej administratorem został bp. Edward O’Rourke – dotychczasowy delegat apostolski na kraje bałtyckie.

Parafie włączone do diecezji gdańskiej w roku 1922
Dotychczasowe parafie diecezji chełmińskiej Dotychczasowe parafie diecezji warmińskiej

30 grudnia 1925 papież Pius XI wydał bullę Universa christifidelium cura erygującą diecezję gdańską z prawem egzempcji, a jej pierwszym biskupem diecezjalnym został bp. Edward O’Rourke – dotychczasowy administrator apostolski[3].

Dwudziestolecie międzywojenne[edytuj | edytuj kod]

W roku 1934 prezydentem Senatu Wolnego Miasta Gdańska został Arthur Greiser, a wybory samorządowe w powiatach Wolnego Miasta dały zwycięstwo NSDAP – co świadczyło o wzroście tendencji nacjonalistycznych wśród społeczeństwa i wrogiej postawie nazistów wobec Kościoła.

W dniach 10–12 grudnia 1935 odbyły się obrady I Gdańskiego Synodu Diecezjalnego.

12 czerwca 1938 bp Edward O’Rourke popadł w spór z władzami Wolnego Miasta o rozwój polskich sieci parafii katolickich, co doprowadziło go do rezygnacji z funkcji biskupa diecezjalnego.

Dnia 13 czerwca 1938 papież Pius XI mianował nowym ordynariuszem gdańskim – ks. Karola Marię Spletta.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

1 września 1939 wybuchła II wojny światowej, podczas której na terenie diecezji, zniszczeń odniosło wiele świątyń i obiektów sakralnych. Po zakończeniu wojny w 1945 i zdobytym przez Armię Czerwoną Gdańsku, nastąpiły masowe wyjazdy Niemców oraz przyjazdy polskich przymusowych wysiedleńców z Kresów Wschodnich i Polski Centralnej. 27 grudnia 1956 do RFN wyjechał również biskup Karol Splett, który został 2 lutego 1946 skazany przez władze Polski Ludowej na 8 lat więzienia oraz konfiskatę mienia i osadzony w Zakładzie Karnym we Wronkach. Następnie internowany w klasztorach: w Borku Starym (od sierpnia 1953) i Dukli (od grudnia 1953 do grudnia 1956)[4].

Czasy PRL[edytuj | edytuj kod]

W dniu 4 września 1945 ks. Andrzej Wronka został ustanowiony administratorem apostolskim diecezji gdańskiej. Pełnił on tę funkcję do 26 stycznia 1951 roku, kiedy to władze komunistyczne zmusiły go do opuszczenia diecezji gdańskiej.

27 stycznia 1951 wikariuszem kapitulnym diecezji gdańskiej został ks. Jan Cymanowski. Pełnił on tę funkcję do 8 grudnia 1956 roku.

Dnia 29 kwietnia 1951 papież Pius XII mianował ks. Edmunda Nowickiego biskupem koadiutorem sedi datus w Gdańsku, jednak administrację nad diecezją nadal sprawował ks. Cymanowski.

W dniu 8 grudnia 1956 odwilż w stosunkach Państwo–Kościół pozwoliła na przejęcie administracji w diecezji gdańskiej przez bpa. Edmunda Nowickiego.

Dnia 27 października 1957 bp Nowicki wydał dekret erygujący Biskupie Seminarium Duchowne w Gdańsku Oliwie.

18 stycznia 1959 bp Lech Kaczmarek został sufraganem diecezji gdańskiej.

W dniach 18 sierpnia–23 października 1960 cudowny obraz Matki Boskiej Częstochowskiej nawiedził diecezję gdańską.

7 marca 1964 bp. Karol Marii Spletta zmarł w Düsseldorfie.

W roku 1964 bp Edmund Nowicki został ordynariuszem gdańskim i pełnił tę funkcję do dnia 10 marca 1971, kiedy zmarł. W związku z tym wikariuszem kapitulnym diecezji został bp Lech Kaczmarek.

W dniach 28-29 maja 1966 odbyły się obchody Tysiąclecia Chrześcijaństwa w Gdańsku z udziałem prymasa Stefana Wyszyńskiego i przedstawicieli Episkopatu.

W dniu 2 grudnia 1971 bp Lech Kaczmarek został ordynariuszem diecezji gdańskiej.

12 czerwca 1972 bp Kazimierz Kluz został sufraganem diecezji gdańskiej.

W dniu 28 czerwca 1972 papież Paweł VI wydał bullę Episcoporum Poloniae coetus reorganizującą administrację kościelną na Ziemiach Zachodnich. Do tej pory diecezja gdańska należała do metropolii gnieźnieńskiej.

W roku 1972 powstało Gdańskie Towarzystwo Teologiczne. W tym roku ukazał się również pierwszy numer periodyku naukowego Studia Gdańskie.

W dniach 25 września – 20 grudnia 1973 odbyły się obrady II Synodu Diecezji Gdańskiej.

W roku 1975 obchodzono uroczystości Pięćdziesięciolecia Diecezji Gdańskiej.

W 1980, podczas wydarzeń sierpniowych kapłani gdańscy aktywnie zaangażowali się w pomoc duszpasterską w zakładach pracy Trójmiasta.

3 listopada 1976 bp Lech Kaczmarek otworzył Biskupi Sąd Duchowny Diecezji Gdańskiej.

17 września 1978 bp Lech Kaczmarek erygował Gdańską Kapitułę Katedralną przy katedrze Trójcy Przenajświętszej w Oliwie.

Dnia 5 grudnia 1982 zmarł bp Kazimierz Kluza.

W dniu 23 marca 1983 bp Tadeusz Gocłowski został sufraganem diecezji gdańskiej. Pełnił on tę funkcję do 31 grudnia 1984 roku.

W dniu 27 listopada 1983 ukazał się pierwszy numer Gdańskiego Dwutygodnika Katolickiego Gwiazda Morza.

23 lutego 1984 powstał Gdański Instytut Pastoralny.

Dnia 31 lipca 1984 zmarł bp Lecha Kaczmarek, a administratorem diecezji został bp Tadeusz Gocłowski.

31 grudnia 1984 bp Tadeusz Gocłowski został ordynariuszem diecezji gdańskiej.

W dniach 11-12 czerwca 1987 papież Jan Paweł II odwiedził diecezję gdańską. Podczas wizyty spotkał się z Lechem Wałęsą w Oliwie, z chorymi w Bazylice Mariackiej i z młodzieżą na Westerplatte oraz odprawił mszę świętą dla ludzi pracy na gdańskiej Zaspie. Podczas tej mszy koronował on Cudowny Obraz Matki Boskiej Trąbkowskiej.

Czasy współczesne[edytuj | edytuj kod]

Dnia 25 marca 1992 Jan Paweł II wydał bullę Totus Tuus Poloniae Populus reorganizującą administrację kościelną w Polsce. Zgodnie z tą bullą diecezję gdańską podniesiono do rangi archidiecezji i utworzono metropolię gdańską – łącząc dotychczasową diecezję gdańską i nowo powstałe diecezje: pelplińską i toruńską. Pierwszym arcybiskupem metropolitą został dotychczasowy ordynariusz gdańskim – Tadeusz Gocłowski. Archidiecezja gdańska utraciła na rzecz diecezji elbląskiej, dekanaty żuławskie: nadmorski, nowodworski, nowostawski i malborski. Do archidiecezji gdańskiej przyłączono 7 dekanatów z diecezji chełmińskiej: Gdynia I i II, Puck, Wejherowo I i II, Żarnowiec i Żukowo.

W dniach 5–6 czerwca 1999 papież Jan Paweł II odwiedził archidiecezję i metropolitę gdańską, podczas swojej VII pielgrzymki do Polski. Odprawił on Mszę święta na sopockim Hipodromie, podczas której koronował cudowny obraz Matki Boskiej Wejherowskiej papieskimi koronami.

20 kwietnia 2000 papież Jan Paweł II mianował ks. dr Józefa Szamockiego[5] biskupem pomocniczym diecezji toruńskiej ze stolicą tytularną Clypia. Święcenia biskupie otrzymał 27 maja 2000 w bazylice katedralnej w Toruniu. Udzielił mu ich Andrzej Suski – biskup diecezjalny toruński, któremu asystowali Tadeusz Gocłowski – arcybiskup metropolita gdański i Henryk Muszyńskiarcybiskup metropolita gnieźnieński.

24 stycznia 2005 papież Jan Paweł II przyjął rezygnację gdańskiego biskupa pomocniczego Zygmunta Pawłowicza[6] i mianował ks. prałata dr Ryszarda Kasyne biskupem pomocniczym archidiecezji gdańskiej[7] ze stolicą tytularną Dices. Święcenia biskupie otrzymał 2 kwietnia 2005 w bazylice Mariackiej w Gdańsku. Głównym konsekratorem był abp Józef Kowalczyknuncjusz apostolski w Polsce, a współkonsekratorami Tadeusz Gocłowski – arcybiskup metropolita gdański i Piotr Liberabiskup pomocniczy katowicki.

W 2007 roku Gdańskie Seminarium Duchowne obchodziło swój jubileusz 50–lecia istnienia – (27 października).

17 kwietnia 2008 obchodzona była 25. rocznica sakry biskupiej arcybiskupa Tadeusza Gocłowskiego[8]. Tego dnia papież Benedykt XVI przyjął rezygnację abp Gocłowskiego i mianował dotychczasowego biskupa warszawsko-praskiego – abp Sławoja Leszka Głódzia, nowym metropolitą gdańskim[9].

W dniu 18 marca 2010 zmarł biskup Zygmunt Pawłowicz[10].

27 października 2012 papież Benedykt XVI mianował dotychczasowego biskupa pomocniczego archidiecezji gdańskiej Ryszarda Kasynę – biskupem diecezjalnym diecezji pelplińskiej[11][12].

Dnia 22 lutego 2013 papież Benedykt XVI mianował ks. prał. Mirosława Adamczyka[13][14] nuncjuszem apostolskim w Liberii oraz arcybiskupem tytularnym Otriculum. Święcenia biskupie otrzymał 27 kwietnia 2013 w bazylice archikatedralnej Trójcy Świętej w Oliwie. Udzielił mu ich kardynał Kazimierz Nyczmetropolita warszawski, któremu asystowali Sławoj Leszek Głódź – arcybiskup metropolita gdański i abp Savio Hon Tai-Fai – sekretarz Kongregacji ds. Ewangelizacji Narodów.

21 grudnia 2013 papież Franciszek mianował ks. dr Wiesława Szlachetkę[15][16] biskupem pomocniczym archidiecezji gdańskiej ze stolicą tytularną Vageata. Święcenia biskupie otrzymał 4 stycznia 2014 w archikatedrze oliwskiej. Udzielił mu ich abp Celestino Migliore – nuncjusz apostolski w Polsce, któremu towarzyszyli Sławoj Leszek Głódź – arcybiskup metropolita gdański i abp Henryk Muszyński – prymas senior.

Dnia 26 września 2015 papież Franciszek mianował ks. prał. dr Zbigniewa Zielińskiego[17][18] biskupem pomocniczym archidiecezji gdańskiej ze stolicą tytularną Medeli. Święcenia biskupie otrzymał 24 października 2015 w bazylice archikatedralnej w Oliwie. Głównym konsekratorem był Sławoj Leszek Głódź – arcybiskup metropolita gdański, a współkonsekratorami arcybiskup Celestino Migliore – nuncjusz apostolski w Polsce i Tadeusz Gocłowski – arcybiskup senior gdański.

W dniu 3 maja 2016 w uroczystość Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski, w Uniwersyteckim Centrum Klinicznym w Gdańsku, zmarł arcybiskup Tadeusz Gocłowski[19] – biskup diecezjalny gdański w latach 1984–2008 (od 1992 pierwszy arcybiskup metropolita gdański).

Dnia 1 grudnia 2018 abp Sławoj Leszek Głódź – metropolita gdański, dekretem biskupim ustanawia ROK 2019: Archidiecezjalnym Rokiem Jubileuszowym Błogosławionych Męczenników okres II Wojny Światowej – w 20. rocznicę beatyfikacji męczenników oraz w 80. rocznicę wybuchu II wojny światowej[20].

Rozwój sieci dekanalnej[edytuj | edytuj kod]

W 1925 w chwili erekcji diecezji były tylko dwa dekanaty:

23 sierpnia 1931 bp Edward O’Rourke dokonał nowego podziału diecezji na 5 dekanatów:

1 października 1966 bp Edmund Nowicki ustanowił nowy dekanat Gdański II, obejmujący parafie Wrzeszcza, Brętowa, Letnicy, Brzeźna i Nowego Portu. Z dekanatu wyłączono Oliwę i Sopot, tworzące od tej pory dekanat Gdański III.

1 lutego 1979 bp Lech Kaczmarek ustanowił dekanat Wyżyny Gdańskie z siedzibą urzędu dziekańskiego w Trąbkach Wielkich.

3 sierpnia 1986, w związku z rozwojem sieci parafialnej bp Tadeusz Gocłowski dokonał nowego podziału diecezji na 11 dekanatów:

  • Nadmorski (Stegna) (VII)
  • Nowodworski (VIII)
  • Nowostawski (IX)
  • Pruszczański (X)
  • Wyżyny Gdańskiej (Trąbki Wielkie) (XI)

W 1990 roku bp Tadeusz Gocłowski z części dekanatu Pruszcz Gdański utworzył dekanat Żuławy Steblewskie.

W dniu 3 maja 2006 na mocy kurendy nr 34/2006 – wydanej 25 kwietnia, abp Tadeusz Gocłowski dokonał podziału dekanatu Gdańsk Południe na dwa odrębne: Gdańsk Łostowice oraz Gdańsk Siedlce.

Biskupi[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Biskupi gdańscy.

Instytucje[edytuj | edytuj kod]

Kapituły[edytuj | edytuj kod]

  • Kapituła Archikatedralna Gdańska przy Bazylice Archikatedralnej pw. Trójcy Świętej w Gdańsku,
  • Kapituła Kolegiacka Gdańska przy Kolegiacie Gdańskiej pw. Serca Jezusowego w Gdańsku,
  • Kapituła Kolegiacka Gdyńska przy Kolegiacie Gdyńskiej pw. NMP Królowej Polski w Gdyni,
  • Kapituła Kolegiacka Wejherowska przy Kolegiacie Wejherowskiej pw. Świętej Trójcy w Wejherowie,
  • Kapituła Kolegiacka Staroszkocka przy Kolegiacie św. Ignacego z Loyoli w Gdańsku.

Główne świątynie[edytuj | edytuj kod]

Bazyliki mniejsze[edytuj | edytuj kod]

Sanktuaria[edytuj | edytuj kod]

Kalwaria Wejherowska[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Kalwaria Wejherowska.

Kalwaria Wejherowska była czwartą kalwarią po Zebrzydowskiej, Pakoskiej i Żmudzińskiej. Powstałą w czasach Rzeczypospolitej szlacheckiej.

Inicjatorem jej utworzenia i głównym fundatorem był wojewoda malborski Jakub Wejher. Starania o zgodę władz kościelnych Wejher wszczął prawdopodobnie równocześnie z lokowaniem Wejherowskiej Woli – późniejszego Wejherowa. Jeden z cystersów oliwskich – o. Robert z Werden, wyliczył odległości pomiędzy stacjami przyszłej kalwarii opierając się na faktycznych pomiarach Drogi Chrystusa w Jerozolimie i oznaczył krzyżami w terenie, lokalizację przyszłych kaplic.

Biskup włocławski i pomorski Mikołaj Wojciech Gniewosz zezwolił no budowę kalwarii 9 czerwca 1649. Od razu przystąpiono do wznoszenia kaplic. Ich fundatorami byli nie tylko Jakub Wejher i członkowie jego rodziny, ale też współpracownicy i przyjaciele wojewody. Kościół szybko docenił znaczenie Kalwarii Wejherowskiej znajdującej się na terenie silnych wpływów reformacji.

Dlatego już w 1661 na prośbę Wejhera papież Aleksander VII wydał bullę przyznającą na dziesięć lat odpust zupełny pątnikom odwiedzającym kalwarię. Ponieważ liczba pielgrzymów wciąż rosła, przywilej papieski był kilkakrotnie odnawiany, aż w 1717 Święta Kongregacja Odpustów i Relikwii zadecydowała – przyznać Wejherowu odpust zupełny na wieczność[21].

Kolegiaty[edytuj | edytuj kod]

Dekanaty[edytuj | edytuj kod]

Obecnie w skład archidiecezji wchodzą 24 dekanaty.

Dekanaty Archidiecezji Gdańskiej
Numer Dekanat Dziekan Wicedziekan
I Dekanat Gdańsk-Śródmieście ks. prałat Cezary Annusewicz ks. kanonik Ludwik Kowalski
II Dekanat Gdańsk-Dolne Miasto ks. Stanisław Linda ks. Rajmund Lamentowicz
III Dekanat Gdańsk-Łostowice ks. prałat Mieczysław Pikor ks. kanonik Wiesław Srogosz
IV Dekanat Gdańsk-Siedlce ks. Andrzej Bemowski ks. mgr lic. Jacek Tabor
V Dekanat Gdańsk-Wrzeszcz ks. Zbigniew Cichon o. Janusz Warzocha (SJ)
VI Dekanat Gdańsk-Oliwa ks. prałat dr Andrzej Penke o. Albin Chorąży (OCist)
VII Dekanat Gdańsk-Przymorze ks. kanonik Grzegorz Stolczyk ks. kanonik Krzysztof Lis
VIII Dekanat Gdynia-Śródmieście ks. prałat dr Edmund Skalski ks. prałat dr hab. Jacek Bramorski
IX Dekanat Gdynia-Orłowo ks. kanonik dr Tomasz Biedrzycki ks. Bogumił Nowakowski
X Dekanat Gdynia-Chylonia ks. prałat Stanisław Megier ks. dr Jacek Socha
XI Dekanat Gdynia-Oksywie ks. prałat dr Sławomir Decowski ks. kanonik Marek Wende
XII Dekanat Kielno ks. Piotr Gruba ks. Piotr Maciołek
XIII Dekanat Kolbudy ks. prałat Józef Nowak ks. Adam Zelewski
XIV Dekanat morski ks. Adam Pleskot ks. Sławomir Skoblik
XV Dekanat Luzino ks. kanonik Stanisław Bach ks. mgr lic. Jarosław Hinc
XVI Dekanat Pruszcz Gdański ks. prałat Grzegorz Rafiński ks. kanonik Krzysztof Sroka
XVII Dekanat Puck ks. kanonik Piotr Pastewski ks. prałat Jerzy Kunca
XVIII Dekanat Reda ks. prałat Włodzimierz Kozłowski ks. kanonik Jan Kowalski
XIX Dekanat Sopot ks. płk prałat Jan Wołyniec ks. dr Mirosław Gawron
XX Dekanat Trąbki Wielkie ks. prałat Edward Szymański ks. kanonik Krzysztof Masiulanis
XXI Dekanat Wejherowo ks. prałat Daniel Nowak ks. kanonik Piotr Żynda
XXII Dekanat Żarnowiec ks. kanonik Krzysztof Stachowski ks. kanonik Zygmunt Jankowski
XXIII Dekanat Żukowo ks. kanonik Czesław Las ks. dr Daniel Knapiński
XXIV Dekanat Żuławy Steblewskie ks. Jan Świstowicz ks. Piotr Radzik

Patron[edytuj | edytuj kod]

Gdańscy Błogosławieni[edytuj | edytuj kod]

Męczennicy z okresu II wojny światowej[edytuj | edytuj kod]

Wśród 108 męczenników z okresu II wojny światowej, związanymi z ziemią pomorską i kociewiem oraz archidiecezją gdańską są:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Konferencja Episkopatu Polski, Informator 2019, Biblos 2019, ​ISBN 978-83-7793-643-6
  2. Burzliwe dzieje Archidiecezji Gdańskiej, trojmiasto.pl [dostęp 2015-01-10].
  3. Ksiądz Edward O’Rourke został biskupem diecezji gdańskiej, InfoGdansk.pl [dostęp 2019-11-13].
  4. Carl Splett: Wojenny biskup Gdańska. Historia okupacyjna, wyborcza.pl [dostęp 2016-10-10].
  5. Nomina dell’Ausiliare di Toruń (Polonia), press.vatican.va [dostęp 2000-04-20] (wł.).
  6. Rinuncia dell’Ausiliare di Gdańsk (Polonia) e nomina del successore, press.vatican.va [dostęp 2005-01-24] (wł.).
  7. Gdańsk: Rezygnacja i Nominacja, episkopat.pl (arch.); Warszawa, 23.01.2005 [dostęp 2005-01-23].
  8. Rinuncia dell’Arcivescovo Metropolita di Gdańsk (Polonia) e nomina del successore, press.vatican.va [dostęp 2008-04-17] (wł.).
  9. Arcybiskup odchodzi, arcybiskup przychodzi, trojmiasto.pl (arch.); aktualizacja: 12:07 (17 kwietnia 2008) [dostęp 2008-04-17].
  10. Zmarł biskup Zygmunt Pawłowicz, portalpomorza.pl [dostęp 2010-03-19].
  11. Nomina del Vescovo di Pelplin (Polonia), press.vatican.va [dostęp 2012-10-27] (wł.).
  12. Z Gdańska do Pelplina – nominacja bp. Kasyny, episkopat.pl (arch.); Warszawa, 27.10.2012 [dostęp 2012-10-27].
  13. Nomina del Nunzio Apostolico in Liberia, press.vatican.va [dostęp 2013-02-22] (wł.).
  14. Gdańszczanin nuncjuszem w Liberii, gdansk.gosc.pl [dostęp 2013-02-25].
  15. Nomina di Ausiliare Gdańsk (Polonia), press.vatican.va [dostęp 2013-12-21] (wł.).
  16. Proboszcz, wykładowca i poeta – ks. Wiesław Szlachetka biskupem pomocniczym w Gdańsku, episkopat.pl [dostęp 2013-12-21].
  17. Nomina di Ausiliare Gdańsk (Polonia), press.vatican.va [dostęp 2015-09-26] (wł.).
  18. Proboszcz gdańskiej bazyliki Mariackiej mianowany biskupem pomocniczym, episkopat.pl (arch.), 26 września 2015 [dostęp 2016-10-18].
  19. Zmarł arcybiskup Tadeusz Gocłowski, tvn24.pl [dostęp 2016-05-03].
  20. ROK 2019: Archidiecezjalnym Rokiem Jubileuszowym, diecezja.gda.pl [dostęp 2018-12-02].
  21. Kalwaria Wejherowska, kalwariawejherowska.pl [dostęp 2018-12-02].