Archidiecezja gdańska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Archidiecezja gdańska
Ilustracja
Archikatedra Trójcy Świętej w Oliwie
Państwo  Polska
Województwo  pomorskie
Siedziba POL Gdańsk COA.svg Gdańsk
ul. Biskupa Edmunda Nowickiego 1,
80-330 Gdańsk Oliwa
Data powołania 30 grudnia 1925
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Metropolia gdańska
Archikatedra oliwska
Biskup diecezjalny Sławoj Leszek Głódź (metropolita gdański)
Biskup pomocniczy Wiesław Szlachetka
Zbigniew Zieliński
Dane statystyczne (2017[1])
Liczba wiernych
• procent wiernych
983 760
93.3
Liczba kapłanów
• w tym diecezjalnych
• w tym zakonnych
759
567
192
Liczba osób zakonnych 689
Liczba dekanatów 24
Liczba parafii 200
Powierzchnia 2500 km²
Położenie na mapie
Położenie na mapie
54°24′39,41″N 18°33′31,06″E/54,410947 18,558628
Strona internetowa

Archidiecezja gdańska (łac. Archidioecesis Gedanensis) – jedna z 14 archidiecezji obrządku łacińskiego w Kościele katolickim w Polsce. Ustanowiona diecezją 30 grudnia 1925 przez papieża Piusa XI bullą „Universa Christi fidelium cura”. Podniesiona do rangi archidiecezji przez Jana Pawła II 25 marca 1992 bullą „Totus Tuus Poloniae Populus".

Historia[edytuj | edytuj kod]

Powstanie diecezji gdańskiej[edytuj | edytuj kod]

W okresie przedrozbiorowym Gdańsk i okolice były częścią diecezji włocławskiej, a od 1821 na mocy bulli De salute animarum tereny te stały się częścią diecezji chełmińskiej. Po I wojnie światowej i utworzeniu 28 czerwca 1919 Wolnego Miasta Gdańska kwestia przynależności kościelnej tych wymagała nowych ustaleń uwzględniających nowe granice polityczne. W efekcie 21 kwietnia 1922 papież Pius XI ustanowił administrację apostolską w Wolnym Mieście Gdańsku, utworzoną z części diecezji chełmińskiej (tereny na lewym brzegu Wisły) i warmińskiej (Żuławy Wiślane) na czele z administratorem biskupem diecezji ryskiej Edwardem O’Rourke.

Parafie włączone do diecezji gdańskiej w roku 1922
Dotychczasowe parafie diecezji chełmińskiej Dotychczasowe parafie diecezji warmińskiej

30 grudnia 1925 papież Pius XI wydał bullę "Universa Christi fidelium cura" erygującą diecezję gdańską z prawem egzempcji na czele z bp. Edwardem O’Rourke

Dwudziestolecie międzywojenne[edytuj | edytuj kod]

W roku 1934 prezydentem Senatu Wolnego Miasta Gdańska został Arthur Greiser, a wybory samorządowe w powiatach Wolnego Miasta dały zwycięstwo NSDAP, co świadczyło o wzroście tendencji nacjonalistycznych wśród społeczeństwa i wrogiej postawie nazistów wobec Kościoła.

W dniach 10-12 grudnia 1935 odbyły się obrady I Gdańskiego Synodu Diecezjalnego.

W dniu 12 czerwca 1938 biskupa gdańskiego popadł w spór z władzami Wolnego Miasta o rozwój sieci polskich parafii katolickich. Doprowadziło to do rezygnacji bp. Edwarda O’Rourke z funkcji ordynariusza diecezji gdańskiej

W dniu 24 sierpnia 1938 odbył się ingres nowego ordynariusza gdańskiego bp. Karola Spletta do katedry w Oliwie.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

1 września 1939 wybuchła II wojny światowej, podczas której zniszczenia odniosło wiele obiektów sakralnych na terenie diecezji gdańskiej. Po zakończeniu wojny nastąpiły masowe wyjazdy Niemców oraz przyjazdy przymusowych polskich wysiedleńców z Kresów Wschodnich i Polski Centralnej. Do Niemiec wyjechał również biskup Karol Spletta.

Czasy PRL[edytuj | edytuj kod]

W dniu 4 września 1945 ks. Andrzej Wronka został ustanowiony administratorem apostolskim diecezji gdańskiej. Pełnił on tę funkcję do 26 stycznia 1951 roku, kiedy to władze komunistyczne zmusiły go do opuszczenia diecezji gdańskiej.

27 stycznia 1951 wikariuszem kapitulnym diecezji gdańskiej został ks. Jan Cymanowski. Pełnił on tę funkcję do 8 grudnia 1956 roku.

Dnia 29 kwietnia 1951 papież Pius XII mianował ks. Edmunda Nowickiego biskupem koadiutorem sedi datus w Gdańsku, jednak administrację nad diecezją nadal sprawował ks. Cymanowski.

W dniu 8 grudnia 1956 odwilż w stosunkach Państwo–Kościół pozwoliła na przejęcie administracji w diecezji gdańskiej przez bpa. Edmunda Nowickiego.

Dnia 27 października 1957 bp Nowicki wydał dekret erygujący Biskupie Seminarium Duchowne w Gdańsku Oliwie.

18 stycznia 1959 bp Lech Kaczmarek został sufraganem diecezji gdańskiej.

W dniach 18 sierpnia–23 października 1960 cudowny obraz Matki Boskiej Częstochowskiej nawiedził diecezję gdańską.

7 marca 1964 bp. Karol Marii Spletta zmarł w Düsseldorfie.

W roku 1964 bp Edmund Nowicki został ordynariuszem gdańskim i pełnił tę funkcję do dnia 10 marca 1971, kiedy zmarł. W związku z tym wikariuszem kapitulnym diecezji został bp Lech Kaczmarek.

W dniach 28-29 maja 1966 odbyły się obchody Tysiąclecia Chrześcijaństwa w Gdańsku z udziałem prymasa Stefana Wyszyńskiego i przedstawicieli Episkopatu.

W dniu 2 grudnia 1971 bp Lech Kaczmarek został ordynariuszem diecezji gdańskiej.

12 czerwca 1972 bp Kazimierz Kluz został sufraganem diecezji gdańskiej.

W dniu 28 czerwca 1972 papież Paweł VI wydał bullę Episcoporum Poloniae coetus reorganizującą administrację kościelną na Ziemiach Zachodnich. Do tej pory diecezja gdańska należała do metropolii gnieźnieńskiej.

W roku 1972 powstało Gdańskie Towarzystwo Teologiczne. W tym roku ukazał się również pierwszy numer periodyku naukowego Studia Gdańskie.

W dniach 25 września - 20 grudnia 1973 odbyły się obrady II Synodu Diecezji Gdańskiej.

W roku 1975 obchodzono uroczystości Pięćdziesięciolecia Diecezji Gdańskiej.

W 1980, podczas wydarzeń sierpniowych kapłani gdańscy aktywnie zaangażowali się w pomoc duszpasterską w zakładach pracy Trójmiasta.

3 listopada 1976 bp Lech Kaczmarek otworzył Biskupi Sąd Duchowny Diecezji Gdańskiej.

17 września 1978 bp Lech Kaczmarek erygował Gdańską Kapitułę Katedralną przy katedrze Trójcy Przenajświętszej w Oliwie.

Dnia 5 grudnia 1982 zmarł bp Kazimierz Kluza.

W dniu 23 marca 1983 bp Tadeusz Gocłowski został sufraganem diecezji gdańskiej. Pełnił on tę funkcję do 31 grudnia 1984 roku.

W dniu 27 listopada 1983 ukazał się pierwszy numer Gdańskiego Dwutygodnika Katolickiego Gwiazda Morza.

23 lutego 1984 powstał Gdański Instytut Pastoralny.

Dnia 31 lipca 1984 zmarł bp Lecha Kaczmarek, a administratorem diecezji został bp Tadeusz Gocłowski.

31 grudnia 1984 bp Tadeusz Gocłowski został ordynariuszem diecezji gdańskiej.

W dniach 11-12 czerwca 1987 papież Jan Paweł II odwiedził diecezję gdańską. Podczas wizyty spotkał się z Lechem Wałęsą w Oliwie, z chorymi w Bazylice Mariackiej i z młodzieżą na Westerplatte oraz odprawił mszę świętą dla ludzi pracy na gdańskiej Zaspie. Podczas tej mszy koronował on Cudowny Obraz Matki Boskiej Trąbkowskiej.

Czasy współczesne[edytuj | edytuj kod]

Dnia 25 marca 1992 Jan Paweł II wydał bullę Totus Tuus Poloniae Populus reorganizującą administrację kościelną w Polsce. Zgodnie z tą bullą diecezję gdańską podniesiono do rangi archidiecezji i utworzono metropolię gdańską, łączącą dotychczasową diecezję gdańską i nowo powstałe diecezje: pelplińską i toruńską. Pierwszym abp. metropolitą gdańskim bp Tadeusz Gocłowski. Archidiecezja gdańska utraciła na rzecz diecezji elbląskiej dekanaty żuławskie: Nadmorski, nowodworski, nowostawski i malborski. Do archidiecezji gdańskiej przyłączono 7 dekanatów z diecezji chełmińskiej: Gdynia I i II, Puck, Wejherowo I i II, Żarnowiec i Żukowo

5 czerwca 1999 papież Jan Paweł II odwiedził archidiecezję gdańską. Odprawił on mszę święta na hipodromie w Sopocie, podczas której koronowano cudowny obraz Matki Boskiej Wejherowskiej.

W 2007 roku Gdańskie Seminarium Duchowne obchodziło swoje pięćdziesięciolecie.

17 kwietnia 2008 obchodzona była 25. rocznica sakry biskupiej abpa Tadeusza Gocłowskiego. Wtedy papież Benedykt XVI mianował nowym metropolitą gdańskim abpa Sławoja Leszka Głódzia.

27 października 2012 papież Benedykt XVI mianował dotychczasowego biskupa pomocniczego archidiecezji gdańskiej Ryszarda Kasynę biskupem diecezjalnym diecezji pelplińskiej.

Dnia 21 grudnia 2013 papież Franciszek mianował ks. Wiesława Szlachetkę biskupem pomocniczym archidiecezji gdańskiej ze stolicą tytularną Vageata. Święcenia biskupie otrzymał 4 stycznia 2014 w bazylice archikatedralnej św. Trójcy w Gdańsku. Udzielił mu ich arcybiskup Celestino Migliore - nuncjusz apostolski w Polsce, któremu towarzyszyli Sławoj Leszek Głódź - arcybiskup metropolita gdański i Henryk Muszyński - emerytowany arcybiskup metropolita gnieźnieński.

26 września 2015 papież Franciszek mianował ks. Zbigniewa Zielińskiego biskupem pomocniczym archidiecezji gdańskiej ze stolicą tytularną Medeli. Święcenia biskupie otrzymał 24 października 2015 w archikatedrze oliwskiej. Głównym konsekratorem był Sławoj Leszek Głódź, arcybiskup metropolita gdański, a współkonsekratorami arcybiskup Celestino Migliore - nuncjusz apostolski w Polsce i Tadeusz Gocłowski - arcybiskup senior gdański.

W dniu 3 maja 2016 w uroczystość Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski, w Uniwersyteckim Centrum Klinicznym w Gdańsku zmarł abp Tadeusz Gocłowski, biskup diecezjalny gdański w latach 1984–2008 (od 1992 pierwszy arcybiskup metropolita gdański),

Rozwój sieci dekanalnej[edytuj | edytuj kod]

W 1925 w chwili erekcji diecezji były tylko 2 dekanaty:

  • gdański, obejmujący parafie z diecezji chełmińskiej
  • nowostawski, obejmujący parafie z diecezji warmińskiej

23 sierpnia 1931 bp O’Rourke dokonał nowego podziału diecezji na 5 dekanatów:

1 października 1966 bp Edmund Nowicki ustanowił nowy dekanat gdański II, obejmujący parafie Wrzeszcza, Brętowa, Letnicy, Brzeźna i Nowego Portu. Z dekanatu wyłączono Oliwę i Sopot, tworzące od tej pory dekanat gdański III.

1 lutego 1979 bp Lech Kaczmarek ustanowił dekanat Wyżyny Gdańskie z siedzibą urzędu dziekańskiego w Trąbkach Wielkich.

3 sierpnia 1986, w związku z rozwojem sieci parafialnej bp Tadeusz Gocłowski dokonał nowego podziału diecezji na 11 dekanatów:

  • Gdańsk-Śródmieście (Gdańsk I)
  • Gdańsk-Dolne Miasto (Gdańsk II)
  • Gdańsk-Południe (Gdańsk III)
  • Gdańsk-Wrzeszcz (Gdańsk IV)
  • Gdańsk-Oliwa (Gdańsk V)
  • sopocki (VI)
  • nadmorski (Stegna) (VII)
  • nowodworski (VIII)
  • nowostawski (IX)
  • pruszczański (X)
  • Wyżyny Gdańskiej (Trąbki Wielkie) (XI)

W 1990 roku biskup Tadeusz Gocłowski z części dekanatu Pruszcz Gdański utworzył dekanat Żuławy Steblewskie.

Męczennicy z okresu II wojny światowej[edytuj | edytuj kod]

Wśród 108 męczenników z okresu II wojny światowej związanych z ziemią pomorską i archidiecezją gdańską są:

Biskupi[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Biskupi gdańscy.

Instytucje[edytuj | edytuj kod]

Kapituły[edytuj | edytuj kod]

  • Kapituła Archikatedralna Gdańska przy Bazylice Archikatedralnej pw. Trójcy Świętej w Gdańsku,
  • Kapituła Kolegiacka Gdańska przy Kolegiacie Gdańskiej pw. Serca Jezusowego w Gdańsku,
  • Kapituła Kolegiacka Gdyńska przy Kolegiacie Gdyńskiej pw. NMP Królowej Polski w Gdyni,
  • Kapituła Kolegiacka Wejherowska przy Kolegiacie Wejherowskiej pw. Świętej Trójcy w Wejherowie,
  • Kapituła Kolegiacka Staroszkocka przy Kolegiacie św. Ignacego z Loyoli w Gdańsku.

Dekanaty[edytuj | edytuj kod]

Obecnie w skład archidiecezji wchodzą 24 dekanaty.

Dekanaty Archidiecezji Gdańskiej
Numer Dekanat Dziekan Wicedziekan
I Dekanat Gdańsk-Śródmieście ks. Prałat Cezary Annusewicz ks. Kanonik Ludwik Kowalski
II Dekanat Gdańsk-Dolne Miasto ks. Stanisław Linda ks. Rajmund Lamentowicz
III Dekanat Gdańsk-Łostowice ks. Prałat Mieczysław Pikor ks. Kanonik Wiesław Srogosz
IV Dekanat Gdańsk-Siedlce ks. Andrzej Bemowski ks. Jacek Tabor
V Dekanat Gdańsk-Wrzeszcz ks. Zbigniew Cichon o. Janusz Warzocha (SJ)
VI Dekanat Gdańsk-Oliwa ks. dr Andrzej Penke o. Albin Chorąży (OCist)
VII Dekanat Gdańsk-Przymorze ks. Kanonik Grzegorz Stolczyk ks. Kanonik Krzysztof Lis
VIII Dekanat Gdynia-Śródmieście ks. Prałat dr Edmund Skalski ks. Prałat dr hab. Jacek Bramorski
IX Dekanat Gdynia-Orłowo ks. Kanonik Marek Adamczyk ks. Bogumił Nowakowski
X Dekanat Gdynia-Chylonia ks. Prałat Stanisław Megier ks. dr Jacek Socha
XI Dekanat Gdynia-Oksywie ks. Prałat dr Sławomir Decowski ks. Kanonik Marek Wende
XII Dekanat Kielno ks. Piotr Gruba ks. Piotr Maciołek
XIII Dekanat Kolbudy ks. Prałat Józef Nowak ks. Adam Zelewski
XIV Dekanat morski ks. Adam Pleskot ks. Sławomir Skoblik
XV Dekanat Luzino ks. Kan. Stanisław Bach ks. mgr lic. Jarosław Hinc
XVI Dekanat Pruszcz Gdański ks. Jerzy Pobłocki -
XVII Dekanat Puck ks. Kanonik Piotr Pastewski ks. Prałat Jerzy Kunca
XVIII Dekanat Reda ks. Prałat Włodzimierz Kozłowski ks. Kanonik Jan Kowalski
XIX Dekanat Sopot ks. płk Jan Wołyniec ks. dr Mirosław Gawron
XX Dekanat Trąbki Wielkie ks. Prałat Edward Szymański ks. Kanonik Krzysztof Masiulanis
XXI Dekanat Wejherowo ks. Prałat Daniel Nowak ks. Kanonik Piotr Żynda
XXII Dekanat Żarnowiec ks. Kanonik Krzysztof Stachowski ks. Kanonik Zygmunt Jankowski
XXIII Dekanat Żukowo ks. Kanonik Czesław Las ks. dr Daniel Knapiński
XXIV Dekanat Żuławy Steblewskie ks. Jan Świstowicz ks. Piotr Radzik

Główne świątynie[edytuj | edytuj kod]

Bazyliki mniejsze[edytuj | edytuj kod]

Sanktuaria[edytuj | edytuj kod]

Kalwaria[edytuj | edytuj kod]

Kolegiaty[edytuj | edytuj kod]

Patron[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Konferencja Episkopatu Polski, Informator 2017, Biblos 2017, ​ISBN 978-83-7793-478-4