Roman Romkowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Roman Romkowski
Nasiek (Natan) Grinszpan-Kikiel
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 16 lutego 1907
Krakówi[1], Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci 12 lipca 1968
Warszawa, Polska
Pierwszy wiceminister bezpieczeństwa publicznego
Okres od 19 stycznia 1945[2]
do 28 listopada 1954
Przynależność polityczna Polska Partia Robotnicza / Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Order Krzyża Grunwaldu II klasy

Roman Romkowski, właściwie Nasiek (Natan) Grinszpan-Kikiel (vel Natan Grünsapau–Kikiel)[3],Grinszpan Menasze[4]. Feliks, Ernest, Jaszka [5] (ur. 16 lutego 1907 w Krakowie, zm. 12 lipca 1968 w Warszawie) – polski działacz komunistyczny, z rodziny żydowskiej, generał brygady bezpieczeństwa publicznego PRL[6], długoletni (1945-1954) wiceminister bezpieczeństwa publicznego. Członek Komitetu Centralnego Polskiej Partii Robotniczej (12 grudnia 1945 - 21 grudnia 1948), członek Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (21 grudnia 1948 - 24 stycznia 1955). Zbrodniarz komunistyczny okresu stalinizmu, skazany w marcu 1957 na 15 lat więzienia, ułaskawiony w 1964.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn Stanisława i Marii z domu Blajwajs.

Od 1916 do 1921 pracował w fabryce skrzyń w Krakowie, następnie do 1923 był terminatorem w zakładzie krawieckim w tym mieście. Od 1923 do 1926 był więziony.

Był członkiem Związku Młodzieży Komunistycznej w Polsce (ZMK)/KZMP od 1923, od 1926 do 1927 był członkiem, a następnie sekretarzem okręgowym KZMP w Krakowie. Od 1927 był członkiem KPP, sprawował w latach 1928–1930 funkcję członka egzekutywy komitetu okręgowego KPP w Krakowie. W 1930 wyjechał do Moskwy jako delegat na V Zjazd KPP, po którym pozostał w ZSRR. Studiował na Uniwersytecie Komunistycznym Mniejszości Narodowych Zachodu w Moskwie do 1934, skończył wieczorową szkołę oficerską i praktyki w 14. Dywizji Strzelców w Monrowie. Od 1933 do 1934 był wykładowcą ekonomii politycznej w "Rabfaku" im. Lenina w Moskwie. Od 1931 był członkiem WKP (b) (potem ponownie od 1941). Wraca do kraju w 1935 przekraczając "zieloną granicę" razem z Władysławem Gomułką[7]. Według jednego źródła, studiował też w Międzynarodowej Szkole Leninowskiej w Moskwie (1934-1935).[8]

W latach 1935–1936 był funkcjonariuszem okręgowym KPP w Zagłębiu, na polskim Górnym Śląsku i w Poznaniu. Został skazany w 1936 na 7 lat więzienia za działalność komunistyczną (przebywał w więzieniu w Rawiczu, gdzie dzielił celę z m.in. Władysławem Gomułką[9]).

W 1939 podczas obrony Warszawy w batalionach robotniczych, następnie przedarł się do zajętego przez ZSRR Brześcia, gdzie do 1941 był naczelnikiem wydziału handlu, następnie pracował w redakcji "Sztandaru Wolności".

Od 1941 w ZSRR walczył w oddziale partyzantki radzieckiej „Brygada im. Stalina” na Białorusi (Baranowicze, Brześć, Pińsk), jako dowódca oddziału, komisarz polityczny i szef wywiadu Brygady.

Od 1944 do 1948 członek PPR – od 12 grudnia 1945 do 21 grudnia 1948 był członkiem KC, następnie PZPR – od 21 grudnia 1948 do 24 stycznia 1955 był członkiem KC. Był delegatem na I i II Zjazd PPR oraz I i II Zjazd PZPR[5].

Od lipca 1944 oficer w Resorcie BP w stopniu podpułkownika. Następnie, w sierpniu 1944, objął stanowisko dyrektora Departamentu Kontrwywiadu w ówczesnym Resorcie Bezpieczeństwa Publicznego. Sprawował tę funkcję do 6 września 1945. Jednocześnie (od 15 stycznia 1945 do 9 stycznia 1949) wiceminister MBP - pomocnik ministra bezpieczeństwa d.s operacyjnych. Po reorganizacji struktur ministerstwa z 6 września 1945 stanął na czele Departamentu I MBP odpowiedzialnego za kontrwywiad, gdzie pozostał do stycznia 1946. Służąc w stopniu pułkownika, w październiku 1945 został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski[10], a w lipcu 1946 Orderem Krzyża Grunwaldu II klasy[11].

W 1947 przesłuchiwał w X Pawilonie więzienia mokotowskiego rotmistrza Witolda Pileckiego (na protokołach przesłuchań znajdują się odręczne notatki Romkowskiego)[12]. Jeden z przygotowujących proces Władysława Gomułki[13].

W 1949 został mianowany generałem brygady bezpieczeństwa publicznego. Od tegoż roku był podsekretarzem stanu w MBP. Od 24 lutego 1949 do 1954 był członkiem Komisji Bezpieczeństwa KC PZPR, nadzorującej aparat represji stalinowskich w Polsce.

W 1956 aresztowany i w marcu 1957 skazany na 15 lat więzienia[5] za torturowanie zatrzymanych i kopiowanie metod beriowszczyzny w organach bezpieczeństwa, do czego przyczyniły się m.in. zeznania jego współpracownika Bronisława Szymańskiego. W dniu 2 października 1958 Sąd Najwyższy w Warszawie utrzymał w mocy wyrok z 1957. W dniu 26 września 1959, na podstawie zarządzenia personalnego nr 1853, odwołany ze stanowiska wiceministra Bezpieczeństwa Publicznego i wydalony dyscyplinarnie ze służby w organach bezpieczeństwa publicznego z dniem 31 lipca 1955. 23 marca 1960 Rada Państwa pozbawiła go stopnia generała brygady[5].

Zwolniony w 1964 w wyniku zastosowania przez Radę Państwa prawa łaski[14]. Pochowany na wojskowych Powązkach[15].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Roman Romkowski BIP IPN
  2. Do 9 stycznia 1949 jako pomocnik ministra,od 10 stycznia 1949 w randze podsekretarza stanu w MBP
  3. Tadeusz Piotrowski: Poland's holocaust. McFarland, 1998. ​ISBN 0-7864-0371-3.
  4. Ryszard Terlecki, Tarcza i miecz komunizmu. Historia aparatu bezpieczeństwa w Polsce 1944–1990, Kraków 2007, s.369
  5. a b c d Katalog Biura Lustracyjnego IPN. Instytut Pamięci Narodowej. [dostęp 2019-02-02].
  6. Biuletyn Informacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej
  7. Władysław Gomułka: Pamiętniki, t.I, str. 430–442, BGW 1994 ​ISBN 83-7066-552-7
  8. Biogram na portalu Żydowskiego Instytutu Historycznego
  9. Ewa Maria Ożóg: Władysław Gomułka. Biografia polityczna, t. I, Wydawnictwo Spółdzielcze Warszawa 1989, str. 51 ​ISBN 83-209-0716-0
  10. M.P.1945.44.109 - prawo.pl, www.prawo.pl [dostęp 2018-02-05].
  11. M.P. z 1947 r. nr 27, poz. 195
  12. Lidia Świerczek: Biogram. Rotmistrz Witold Pilecki. 1947–1948. Instytut Pamięci Narodowej, Muzeum Woli. [dostęp 2012-12-23].
  13. Władysław Gomułka, Pamiętniki, Andrzej Werblan (red.), t. I, Warszawa: BGW, 1994, s. 442, ISBN 83-7066-552-7, OCLC 749646794.
  14. Aleksander Kochański: Polska 1944-1991. Informator historyczny. T. II. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2000, s. 68.
  15. Wyszukiwarka cmentarna – warszawskie cmentarze

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]