Resort Bezpieczeństwa Publicznego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Resort Bezpieczeństwa Publicznego (RBP) – resort pełniący rolę cywilnej służby specjalnej i kierujący formacją policyjną, i formacją więzienną przy Polskim Komitecie Wyzwolenia Narodowego, pierwszy zorganizowany organ bezpieczeństwa stworzony za pomocą i na wzór radziecki, w celu obrony organizowanego przez PPR systemu władzy na terenach Polski zajętych przez Armię Czerwoną.

W myśl ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (art. 5 ust.1 pkt 1) z 18 grudnia 1998 roku RBP PKWN uznany jest za organ bezpieczeństwa państwa[1].

Rodowód organów bezpieczeństwa PRL[edytuj]

Rodowód cywilnego aparatu bezpieczeństwa sięga kwietnia 1944 roku. Wówczas blisko dwudziestoosobowa grupa Polaków rozpoczęła kurs w szkole Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych (NKWD), numer 336 w Kujbyszewie. Do połowy 1944 roku przez podobne ośrodki w całym Związku Radzieckim przeszło co najmniej 217 przyszłych oficerów polskiego aparatu bezpieczeństwa, cywilnego i wojskowego. W takich ośrodkach szkoliła się także przyszła kadra oficerów innych narodowości, których kraje w najbliższym czasie miały być wyzwolone spod okupacji niemieckiej i poddane kontroli ZSRR, a ludzie ci mieli być narzędziem do utrzymania władzy i porządku komunistycznego w tych krajach.

Powołanie RBP[edytuj]

Resort Bezpieczeństwa Publicznego powstał w Moskwie. Powołany 21 lipca 1944 roku w stolicy ZSRR Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego (PKWN) miał w swym składzie 13 resortów, w tym Resort Bezpieczeństwa Publicznego (RBP).

Organizacja i kierownictwo[edytuj]

27 lipca 1944 roku Resort Bezpieczeństwa Publicznego przeniesiono do Lublina, powierzając kierownictwo nad nim Stanisławowi Radkiewiczowi. Pierwszymi jednostkami powołanymi 1 sierpnia 1944 roku były: kontrwywiad kierowany przez Romana Romkowskiego, wydział personalny, na którego czele stanął Mikołaj Orechwa i sekretariat, którym kierował Julian Konar.

Pod koniec 1944 Resort Bezpieczeństwa liczył prawie 21 tysięcy ludzi, w tym 13 tysięcy funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej, 4 tysiące żołnierzy Wojsk Wewnętrznych i około tysiąca funkcjonariuszy służb więziennych. W aparacie bezpieczeństwa służyło prawie 3 tysiące funkcjonariuszy[2].

Początkowa organizacja RBP[edytuj]

Kierownik - Stanisław Radkiewicz
Sekretariat - Julian Konar
Komendantura Stefan Sobczak

WUBP/PUBP[edytuj]

Pieczęć: Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Lublinie

Równolegle z rozwijaniem Resortu Bezpieczeństwa Publicznego powoływano jednostki terenowe, tzw. Wojewódzkie Urzędy Bezpieczeństwa Publicznego (WUBP) i Powiatowe (PUBP). Pierwszy Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego powołano w sierpniu 1944 roku, w Lublinie, pod kierownictwem Henryka Palki. 3 września 1944 roku pełnomocnik Resortu BP major Mieczysław Broniatowski zorganizował WUBP w Rzeszowie. W tym samym miesiącu Faustyn Grzybowski (również pełnomocnik RBP) powołał WUBP w Białymstoku, w którym działa już PUBP (Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego) kierowany przez Mikołaja Łojkę. WUBP dla Kielc, kierowany przez kapitana Hipolita Duliasza, a następnie przez majora Władysława Sobczyńskiego, utworzono początkowo 22 września 1944 roku w Rytwianach pod Staszowem, 12 listopada urząd przeniesiono do Sandomierza, a 20 stycznia 1945 roku do Kielc. Pod koniec listopada 1944 roku we wschodniej części województwa warszawskiego utworzono WUBP, kierowany przez majora Mieczysława Broniatowskiego (wcześniej także utworzono PUBP w Siedlcach i Ostrowi Mazowieckiej oraz MUBP w Warszawie na Pradze, kierowany przez Bronisława Gabarę).

Etaty personalne[edytuj]

10 listopada 1944 r. zatwierdzono etaty personalne w Resorcie Bezpieczeństwa Publicznego, mianowicie:

  • Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego – 308 osób
  • Miejski Urząd Bezpieczeństwa Publicznego – 148 osób
  • Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego – 51 osób
  • Gminny Urząd Bezpieczeństwa Publicznego (przy posterunku MO) – 3 osoby

Organizacja Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego[edytuj]

Schemat nowej struktury organizacyjnej WUBP został załączony w rozkazie Nr 0325/45WP Kierownika Wydziału Personalnego MBP majora Mikołaja Orechwy, do Kierownika Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Lublinie, majora Faustyna Grzybowskiego z dnia 16 lutego 1945 roku.
Lecz poniższy schemat obowiązywał już w RBP, pod koniec 1944 roku.

Kierownik Urzędu
  1. Odpowiada za całokształt pracy urzędu, kieruje wszystkimi działaniami pracy urzędu, ale bezpośrednio kieruje pracami - Wydziału I, Wydziału personalnego, Wydziału walki z bandytyzmem, Milicji Obywatelskiej, i stawia konkretne operacyjne zadania jednostce Wojsk Wewnętrznych znajdującej się w danym województwie.
  2. Utrzymuje łączność z najbardziej wartościowymi agentami, których osobiście werbuje.
Zastępca Kierownika Urzędu
  1. Zastępuje kierownika podczas jego nieobecności, kieruje bezpośrednio pracami Wydziału II, Więzień i obozów, Kontroli prasy oraz sekretariatu.
  2. Werbuje osobiście agenturę i utrzymuje z nią łączność.
Sekretariat Kierownika Urzędu
  1. Wykonuje zadania otrzymane od kierowników urzędu i jego zastępcy.
  2. Przyjmuje korespondencję adresowaną do kierownika urzędu i jego zastępcy.
  3. Wysyła korespondencję wychodzącą od kierownika urzędu i jego zastępcy.
  4. Przygotowuje materiały do rozkazów i rozporządzeń podpisywanych przez kierownika urzędu lub jego zastępcę.
  5. Kontroluje wykonanie rozkazów i rozporządzeń kierownika urzędu.
Wydział Personalny
  1. Przygotowuje wnioski dla decyzji kierownika o przyjęcie do pracy oraz zwalnianie z pracy stałych pracowników etatowych.
  2. Kontroluje już pracujących i nowo przyjmowanych, sprawdzając prawdziwość podanych przez nich wiadomości, odnośnie ich życiorysów i danych o krewnych.
  3. Organizuje szkolenie kadr aparatów Powiatowych Miejskich i aparatu wojewódzkiego.
  4. Prowadzi dokładną ewidencję przyjętych przez siebie do pracy, wprowadzając na ich karty ewidencyjne dane personalne.
  5. Kontroluje kadry pracowników Milicji Obywatelskiej, więzień i obozów oraz cenzury wojskowej.
  6. Prowadzi śledztwo w wypadku popełnienia przestępstw przez pracowników.
  7. Zbiera charakterystyki pracowników i przedstawia ich do awansów i odznaczeń.
Wydział I
Kierownik Wydziału
  1. Kieruje pracą całego wydziału oraz pracą kontrwywiadowczą Miejskich i Powiatowych Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego
  2. Bezpośrednio kieruje Sekcjami - 1, 2, 3, i 8.
  3. Osobiście werbuje agenturę i utrzymuje z nią łączność.
Zastępca Kierownika Wydziału
  1. Zastępuje kierownika podczas jego nieobecności.
  2. Kieruje bezpośrednio pracami Sekcji - 4, 5, 6, i 7.
  3. Osobiście werbuje agenturę i utrzymuje z nią łączność.
Sekretariat
  1. Wykonuje zadania otrzymane od kierownika wydziału i jego zastępcy.
  2. Przyjmuje korespondencje adresowaną do kierownika wydziału.
  3. Wysyła korespondencję wychodzącą od kierownika wydziału.
  4. Prowadzi ewidencje agentury.
Sekcja 1
  1. Organizuje prace w kierunku wykrycia niemieckiej agentury, volksdeutschów, i innych niemieckich sługusów.
  2. Werbuje, wychowuje i utrzymuje łączność z agenturą, w celu rozpracowania wrogiego elementu.
  3. Kieruje pracami Miejskich i Powiatowych Urzędów Bezpieczeństwa, po linii walki z niemieckim szpiegostwem i volksdeutschami.
Sekcja 2
  1. Organizuje pracę przeciwko wszystkim antypaństwowym elementom, znajdującym się w różnych nielegalnych partiach i organizacjach, jak - sanacja, endecja, antypaństwowe elementy chłopskie i mniejszości narodowe.
  2. Werbuje, wychowuje i utrzymuje łączność z agenturą, w celu rozpracowania wrogiego elementu.
  3. Kieruje pracami Miejskich i Powiatowych Urzędów Bezpieczeństwa po linii tego elementu.
Sekcja 3
  1. Prowadzi pracę przeciwko wszystkim antypaństwowym elementom, które przenikają do partii rządzących, zaśmiecają je, oraz przeciwko wrogiej agenturze wśród duchowieństwa, inteligencji i młodzieży.
  2. Werbuje wychowuje i utrzymuje łączność z agenturą, w celu rozpracowania wrogiego elementu.
  3. Kieruje pracami Miejskich i Powiatowych Urzędów Bezpieczeństwa po linii tego elementu.
Sekcja 4
  1. Organizuje pracę przeciwko wszystkim antypaństwowym elementom, znajdującym się w przemyśle i usiłującym organizować sabotaże, dywersje, szpiegostwo, szkodnictwo, w przemyśle państwowym oraz przeciwko prywatnym przemysłowcom, którzy świadomie nie dopuszczają do wykonania państwowych zadań gospodarczych.
  2. Werbuje, wychowuje i utrzymuje łączność z agenturą, w celu rozpracowania wrogiego elementu.
  3. Kieruje pracami Miejskich i Powiatowych Urzędów Bezpieczeństwa po linii tego elementu.
Sekcja 5
  1. Prowadzi pracę przeciwko działalności antypaństwowej osób i organizacji, stawiających sobie za zadanie zwalczanie reformy rolnej, jak i innych posunięć rządu w dziedzinie rolnej.
  2. Prowadzi pracę przeciwko różnym wrogim agenturom, ukrywającym się we wsiach i folwarkach.
  3. Werbuje, wychowuje i utrzymuje łączność z agenturą, w celu rozpracowania wrogiego elementu.
  4. Kieruje pracami Miejskich i Powiatowych Urzędów Bezpieczeństwa po linii tego elementu.
Sekcja 6
  1. Prowadzi pracę przeciwko działalności antypaństwowej osób i organizacji, stawiających sobie za zadanie zdezorganizowanie transportu kolejowego, samochodowego, drogowego, rzecznego, morskiego i powietrznego oraz łączności: poczta, telefony, telegraf, radio - drogą organizacji sabotażu, szkodnictwa i dywersji, jak również przeciwko osobom pracującym w transporcie i łączności, a zajmującym się szpiegostwem na rzecz obcego mocarstwa.
  2. Werbuje, wychowuje i utrzymuje łączność z agenturą, w celu rozpracowania wrogiego elementu.
  3. Kieruje pracami Miejskich i Powiatowych Urzędów Bezpieczeństwa po linii tego elementu.
Sekcja 7
  1. Wykonuje zadania polecane przez kierownika lub zastępcę kierownika - Wydziału I.
  2. Przeprowadza dla wszystkich pozostałych operacyjnych sekcji i wydziałów w województwie, wywiad lub zewnętrzną obserwacje obiektów.
Sekcja 8
  1. Na podstawie materiałów otrzymanych od kierownictwa - Wydziału I, i na jego zlecenie, przeprowadza aresztowania i prowadzi śledztwo.
  2. Werbuje w razie potrzeby agenturę spośród znajdujących się w śledztwie.
Wydział II
Kierownik Wydziału
  1. Kieruje pracami całego Wydziału.
  2. Szczególnie zajmuje się pracami Sekcji 1, Grupy Szyfrowej, Łączności Radiowej i laboratorium daktyloskopijnego.
Zastępca Kierownika Wydziału
  1. Zastępuje kierownika podczas jego nieobecności.
  2. Kieruje pracami Cenzury Wojennej i Biura Kontroli Prasy.
Sekcja 1
  1. Organizuje kartotekę szpiegów i dywersantów volksdeutschów, AK-owców, NSZ-owców i innych antypaństwowych elementów.
  2. Na żądanie wydaje operacyjnym sekcjom informacje o elementach antypaństwowych znajdujących się w ewidencji.
  3. Organizuje przechowywanie (Archiwum) spraw zakończonych przez sekcje operacyjne.
  4. Organizuje przechowanie i ewidencję depozytów aresztowanych i rzeczy skonfiskowane.
Grupa Szyfrowa
  1. Zaszyfrowuje i odszyfrowuje telegramy.
Grupa Łączności Radiowej
  1. Utrzymuje łączność radiową ze swoimi abonentami.
Wydział III
Kierownik Wydziału
  1. Kieruje pracami całego Wydziału, bezpośrednio kieruje sekcjami gospodarczą i finansową.
Zastępca Kierownika
  1. Zastępuje kierownika podczas jego nieobecności.
  2. Kieruje pracą Komendantury, Poczty Specjalnej, Sekcji Transportowej, Central Telefonicznej i Ambulatorium.
Komendantura
  1. Odpowiada za wewnętrzną i zewnętrzną ochronę budynku.
  2. Utrzymuje i odpowiada za areszt wewnętrzny.
  3. Kieruje biurem przepustek, oraz wydaje pracownikom broń i przyjmuje ją od nich.
  4. Wykonuje zarządzenia kierownika o ukaraniu pracowników.
Poczta Specjalna
  1. Przyjmuje pocztę tajną i rozdaje ją według marszruty.
Sekcja Finansowa
  1. Planuje wydatki dla Urzędu Wojewódzkiego i podległych Miejskich i Powiatowych Urzędów.
  2. Rozdziela kredyty i finansuje podległe urzędy.
  3. Przeprowadza kontrolę nad rozchodowaniem pieniędzy przez podległe urzędy.
Sekcja Gospodarcza
  1. Planuje i otrzymuje zaopatrzenie w żywność, umundurowanie i uzbrojenie dla urzędu wojewódzkiego i podległych mu urzędów.
Wydział walki z bandytyzmem
  1. Prowadzi śledztwa w sprawach wielkich bandyckich napadów.
  2. Przeprowadza przy pomocy agentury rozpracowanie band na terenie całego województwa i prowadzi ich likwidację.
Wydział więzień i obozów
  1. Realizuje kontrolę stanu więzień i obozów na terenie swojego województwa.
  2. Prowadzi ewidencję karanych więźniów na terenie swojego województwa.
  3. Prowadzi polityczno-wychowawczą pracę zarówno wśród więźniów, jak i pracowników aparatu więzień i obozów.
  4. Organizuje agenturę w więzieniach i obozach wśród skazanych przestępców, celem wykrycia nowych przestępstw nieujawnionych przez śledztwo i sąd.

Z resortów na ministerstwa[edytuj]

1 stycznia 1945 roku Józef Stalin przekształcił lubelski komitet PKWN w Rząd Tymczasowy Rzeczypospolitej Polskiej, a dotychczasowe resorty otrzymały status ministerstw. Także Resort Bezpieczeństwa Publicznego przekształcono na Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego (MBP) i dokonano poważnego powiększenia całego aparatu. Trzy miesiące później Komitet Centralny Polskiej Partii Robotniczej określił pożądane proporcje – jeden funkcjonariusz ministerstwa na dwustu obywateli.

Bibliografia[edytuj]

  • Piotr Kołakowski - NKWD i GRU na Ziemiach Polskich (Kulisy wywiadu i kontrwywiadu), Dom Wydawniczy Bellona Warszawa 2002
  • Henryk Piecuch - Akcje Specjalne: Od Bieruta do Ochaba, Agencja Wydawnicza CB Warszawa 1996

Przypisy

  1. Dz.U. z 2016 r. poz. 1575
  2. Ryszard Terlecki, Miecz i tarcza komunizmu. Historia aparatu bezpieczeństwa w Polsce 1944-1990, Kraków 2007, s. 46.