Otwock

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Otwock
Rzeka Świder, Teatr im. Stefana Jaracza, Ratusz miejski, LO im. Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, Budynek w stylu „Świdermajer przy ul. Kościelnej”
Rzeka Świder, Teatr im. Stefana Jaracza, Ratusz miejski, LO im. Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, Budynek w stylu „Świdermajer przy ul. Kościelnej”
Herb Flaga
Herb Otwocka Flaga Otwocka
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat otwocki
Gmina gmina miejska
Aglomeracja warszawska
Prawa miejskie od 1916 r.
Prezydent Zbigniew Szczepaniak
Powierzchnia 47,31 km²
Populacja (2014)
• liczba ludności
• gęstość

45 044[1]
952 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 22
Kod pocztowy od 05-400 do 05-403
Tablice rejestracyjne WOT
Położenie na mapie powiatu otwockiego
Mapa lokalizacyjna powiatu otwockiego
Otwock
Otwock
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Otwock
Otwock
Ziemia 52°06′22″N 21°15′57″E/52,106111 21,265833
TERC
(TERYT)
1142017021
Hasło promocyjne: Miasto z dobrym klimatem
Urząd miejski
ul. Armii Krajowej 5
05-400 Otwock
Strona internetowa

Otwock (wymowa i) – miasto w województwie mazowieckim, w powiecie otwockim, w Dolinie Środkowej Wisły, nad rzeką Świder. Otwock wchodzi w skład aglomeracji warszawskiej, a od centrum stolicy oddalony jest o około 23 km. Miasto jest siedzibą powiatu otwockiego.

Do 1916 r. tereny obecnego Otwocka częściowo należały do gminy wiejskiej Otwock (od 1917 r. przemianowanej na gminę Karczew).

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Według danych z roku 2002[2] Otwock ma obszar 47,33 km², w tym:

  • użytki rolne: 29%
  • użytki leśne: 23%

Miasto stanowi 7,69% powierzchni powiatu.

Sąsiednie gminy: Celestynów, Józefów, Karczew, Konstancin-Jeziorna, Wiązowna.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa obecnego miasta Otwocka nawiązuje bezpośrednio do dawnej, centralnej siedziby dóbr otwockich, którą był pobliski Otwock Wielki. Sprzyjało temu wydzielenie w XIX i XX w. terenów obecnego miasta Otwocka z tychże dóbr i potoczne określanie tej ziemi, jako „fragmentu dóbr Otwock”. W XV-wiecznych zapiskach dotyczących Otwocka Wielkiego, nazwa wsi pojawia się kilkukrotnie zapisana jako: Otwosko (1407 – w związku ze sporną sprawą graniczną między Ostrowcem a Otwockiem[3]), Othwoczsko (1408), Othwoczsk (1413), Odwoczsko (1429), Odwoczsko (1437). Średniowieczna nazwa brzmiała Otwocsko. Powstała ona z dodania przyrostka -ьsko do wyrażenia ot- woda. Staropolskiemu ot odpowiadają dzisiejsze od i ot. Użycie takiego wyrażenia mogło być związane z położeniem miejscowości w obfitym w wodę starorzeczu Wisły[4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Otwock jako miejscowość sanatoryjno-uzdrowiskowa zaistniał dzięki budowie Kolei Nadwiślańskiej pod koniec XIX w – Otwock Sanatoryjny. Jednym z prekursorów działalności wypoczynkowej był malarz i rysownik Michał Elwiro Andriolli, który w roku 1880 zamieszkał na północ od Karczewa w folwarku Anielin zakupionym od Zygmunta Kurtza, byłego właściciela majątku Otwock Wielki. Status uzdrowiska nadała całemu regionowi działalność karczewskiego lekarza dra Józefa Mariana Geislera, który jako pierwszy otworzył gabinet w Otwocku – najpierw tylko w czasie sezonu, później zaś przeniósł się tu na stałe, gdzie do dziś dnia przy ulicy Dr. J. Geislera można oglądać pozostałości jego domu. W 1893 r. utworzył pierwsze w Polsce stałe sanatorium nizinne chorób płuc.

Otwock, a konkretniej zlokalizowany w nim Zakład dla Nerwowo i Psychicznie Chorych Żydów „Zofiówka”, był jednym z 24 miejsc, gdzie rozpoczęto hitlerowską akcję T4 mającą na celu eksterminację niepełnosprawnej psychicznie ludności, a będącą wstępem do uruchomienia eksterminacji na szeroką skalę (Holocaust). W sierpniu 1942 zamordowano tam 110 niepełnosprawnych umysłowo narodowości żydowskiej.

Prawa miejskie od 1916 roku, siedziba władz powiatu, w mieście wiele willi w stylu świdermajer, zaprojektowanym przez Michała Elwiro Andriollego, przed II wojną światową uzdrowisko, gdzie przebywali m.in. Józef Piłsudski oraz Władysław Reymont – gdzie pisał „Chłopów”.

W 1924 r. Otwock został uznany za uzdrowisko posiadające charakter użyteczności publicznej[5].

W 1936 roku, jako pierwszy w Polsce, został zelektryfikowany odcinek linii kolejowej do Warszawy. Po wojnie zlikwidowano zbudowaną na początku XX wieku kolejkę wąskotorową z Jabłonny przez Warszawę do Karczewa.

W czasie II wojny światowej okupanci niemieccy utworzyli getto. Zostało ono zlikwidowane 19 sierpnia 1942 roku, kiedy to otwoccy Żydzi zostali wywiezieni, a następnie wymordowani w obozie zagłady w Treblince.

 Osobny artykuł: Getto w Otwocku.

W czasie wojny liczba mieszkańców spadła z 20 tys. do 12 tys. Polacy często pomagali Żydom otwockim ukrywać się. Na listach instytutu Yad Vashem znajduje się wielu mieszkańców Otwocka. Rekordowo dużo w porównaniu do innych miast.

W 1958 roku uruchomiono w dzielnicy Otwocka, Świerku, pierwszy w Polsce reaktor jądrowyEWA”, później drugi „Maria”.

W 1967 r. miasto utraciło status uzdrowiska.

Po reformie administracyjnej zlikwidowano powiat, który przywrócono w 1999 roku. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa warszawskiego.

Dzielnice Otwocka[edytuj | edytuj kod]

Miasto na tle powiatu

Miasto Otwock nie jest oficjalnie podzielone na dzielnice, lecz obowiązują nazwy zwyczajowe[6]:

TERYT podaje następujące integralne części miejscowości wszystkie o statusie „części miasta”: Anielin, Bojarów, Jabłonna, Jabłonna-Górki, Kresy Nadbrzeskie, Ługi, Mlądz, Natalin, Soplicowo, Śródborów, Świder, Świdry Wielkie, Świerk, Teklin, Tolin, Wólka Mlądzka, Zamlądz.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Średnia temperatura i opady dla Otwocka
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru
Średnie temperatury w dzień [°C] 1 2 6 13 19 22 24 23 18 12 5 1
Średnie temperatury w nocy [°C] -4 -4 -1 3 8 12 13 13 9 5 1 -3
Opady [mm] 16.5 20.3 22.1 29.2 34.3 48.8 57.7 38.4 35.3 25.1 27.9 23.9
Źródło: msn weather[7] 15.12.2008

Otwock znajduje się w czołówce rankingu polskich miast z najbardziej zanieczyszczonym powietrzem[8].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Ludność Otwocka.
  • Piramida wieku mieszkańców Otwocka w 2014 roku [9].


Piramida wieku Otwock.png

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Urząd miasta w Otwocku
Fragment Willi Gurewicza w Otwocku w stylu świdermajer. Prawdopodobnie jednej z najdłuższych drewnianych budowli w Europie
  • Ratusz z końca lat 20. XX w. (przebudowana willa z XIX wieku), ul. Armii Krajowej 5
  • Kościół św. Wincentego à Paulo, ul. Kopernika 1
  • Obserwatorium magnetyzmu ziemskiego, ul. Brzozowa 2
  • Obraz Matki Boskiej Swojczowskiej
  • Willa „Albinów”, ul. Lelewela 3
  • Willa „Kolonia Jadzin”, ul. Kochanowskiego 6/7/8
  • Willa, ul. Bagatela 24
  • Willa "Julia", ul. Warszawska 23
  • Dworzec Kolejki Wąskotorowej z 1914 r., ul. Wawerska 9
  • Sąd (dawna Willa Racówka), ul. Czaplickiego 7
  • Dom ul. Zamenhofa 4
  • Dom, ul. Poniatowskiego 11
  • Kasyno z lat 30. XX w. (planowano wtedy uruchomienie tu kasyna gry, ale ostatecznie w Polsce 1918-1939 tego typu hazard nie został zalegalizowany; w tym budynku była restauracja, obecnie szkoła średnia).
  • cmentarz żydowski w Otwocku
  • schron niemiecki z 1940 r.
  • dom mieszkalny z 1924, róg ul. Zielnej i ul. Wyzwolenia
  • dawny szpital przeciwgruźliczy

Transport[edytuj | edytuj kod]

Drogowy[edytuj | edytuj kod]

Kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Stadler FLIRT serii ER75 Kolei Mazowieckich na stacji Otwock
  • niektóre składy dalekobieżne relacji Warszawa – Lublin

Historia kolejki wąskotorowej[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Kolej Jabłonowska.
Stacja kolejki wąskotorowej przy ulicy Wawerskiej 9A/11

W 1914 roku otwarto nowy odcinek trasy kolejki wąskotorowej WAWER – KARCZEW. Było to przedłużenie trasy kolejki jabłonowskiej istniejącej już wtedy 14 lat. Na odcinku otwockim pokrywała się z obecnymi ulicami: Turystyczną, Wawerską, Staszica, Karczewską.

Cała linia miała wtedy ponad 40 km: JABŁONNA II (Zegrzyńska) – Modlińska – Jagiellońska – zjazd nad Wisłę – bulwar wiślany – Warszawa Most – bulwar wiślany – Zamoyskiego – Grochowska – Płowiecka – Wawer – Anin – Kaczy Dół – Borków – Radość – Falenica – Jarosław – Józefów – Świder – Otwock – KARCZEW.

Początkowo linia stawała się coraz bardziej atrakcyjna. Z czasem jednak napotykano na próby wycofania kolejki jabłonowskiej. Wielokrotnie też zawieszano kursowanie linii na niektórych odcinkach, ale głównie z przyczyn wojennych.

W 1952 wskutek likwidacji środkowej części trasy doszło do rozdzielenia linii na dwa oddzielne odcinki – północny (kursujący jeszcze do 1956 roku) oraz południowy. Ostatni, czterokilometrowy odcinek kolejki OTWOCK – KARCZEW zlikwidowano w 1963 roku.

Dawny dworzec kolejki wąskotorowej w Otwocku – widok współczesny

Obecnie widać charakterystycznie daleko odsuniętą zabudowę po wschodniej stronie ul. Karczewskiej i Wawerskiej. To pozostałość po trasie kolejki. Zachował się też budynek stacji (Wawerska 9A/11).

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Otwock jest częścią aglomeracji warszawskiej i sieć komunikacji miejskiej nadzoruje Zarząd Transportu Miejskiego.

Obecnie kursują tylko 4 linie:

  • 702 (od 1956 jako 132[10], później jako linia S, następnie od 1959 roku przekształcona w 202[11], zaś od 1985[12] jako 702)

- trasa na terenie Otwocka: … – Mieszka I – Rycerska – Okrzei – Batorego – Matejki – Andriollego – Powstańców W-wy – Armii Krajowej – OTWOCK-URZĄD MIASTA (z powrotem: Armii Krajowej – Filipowicza – Matejki –).

  • L20 – trasa na terenie Otwocka: OTWOCK-KUPIECKA – Kupiecka – Staszica –Świderska – Orla (powrót : Orla – Andriollego – Kupiecka) – Powstańców Warszawy – Andriollego – Pułaskiego – Poniatowskiego – Narutowicza – ... - RZAKTA
  • L22 – trasa na terenie Otwocka: OTWOCK-KUPIECKA  – Kupiecka – Staszica –Świderska – Orla (powrót : Orla –Andriollego

– Kupiecka) – Powstańców Warszawy – Andriollego – Filipowicza – Żeromskiego – Szosa Lubelska– Wspaniała – Wypoczynkowa – Żeromskiego – Szosa Lubelska – Wiązowna (Urząd Gminy)

  • S1 (SKM) – trasa na terenie Otwocka: – Świder – Otwock

Historyczne linie komunikacji miejskiej:

  • 220 – kursowała w latach: 1984-1985
  • 250 – kursowała w latach: 1985-1991
  • 251 – kursowała w latach: 1985-1991
  • 720 – kursowała w latach: 1985 oraz 1991-1993
  • 721 – kursowała w latach: 1985 oraz 1991-1993
  • N75 – kursowała w latach: 2007-2012
  • ŚWIDRY WIELKIE – kursowała w latach: 1966-1980 (linia sezonowa, kursująca w okresie letnim w dni wolne od pracy)

Media[edytuj | edytuj kod]

Na terenie powiatu działają trzy telewizje regionalne: „Pixel tv”, „Otwock tv”, „Linia tv”, a także dwa tygodniki: „Linia Otwocka” i „Tygodnik regionalny”.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

  • Europejskie Centrum Kształcenia Pascal w Otwocku
  • Pascal Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych
  • Pascal Policealna Szkoła Zawodowa
Liceum im. K. I. Gałczyńskiego w Otwocku
Szkoły wyższe
Szkoły średnie
Gimnazja
Szkoły podstawowe

Religia[edytuj | edytuj kod]

Sport[edytuj | edytuj kod]

W mieście działa od 1924 roku klub piłkarski Start Otwock, w sezonie 2012/2013 występujący w III lidze, w grupie łódzko-mazowieckiej.

  • KS Vulcan 98
  • KS Vulcan
  • Otwocki Klub Sportowy (OKS)

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

W mieście działa od 1963 r. Oddział Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego im. Michała Elwiro Andriollego. Otwocki PTTK obecnie zajmuje się prowadzeniem:

  • Centrum Informacji Turystycznej,
  • Pracowni Krajoznawczej,
  • konserwacją i znakowaniem szlaków turystycznych,
  • gromadzeniem materiałów dotyczących historii regionu otwockiego, szeroko rozumianej tematyki grobownictwa wojennego i związanych ze szlachecką przeszłością regionu.

W Otwocku również mieści się siedziba Zespołu Mazowieckich Parków Krajobrazowych oraz Muzeum Ziemi Otwockiej. Dziś walory turystyczne miasta i powiatu to rzeka Świder, która powoli jest oczyszczana po długoletnim okresie zanieczyszczenia, a także sosnowe lasy wchodzące w skład Mazowieckiego Parku Krajobrazowego. W pobliżu znajduje się również rezerwat przyrody „Na Torfach”.

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie:

Ludzie związani z Otwockiem[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Otwockiem.

Władze miasta[edytuj | edytuj kod]

Przewodniczący Rady Miasta:

  • Dariusz Kołodziejczyk (od 2006-2010)
  • Piotr Mateusz Kudlicki (2010-2014)
  • Jarosław Margielski (od 2014)

Prezydenci Otwocka:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. http://warszawa.stat.gov.pl/vademecum/vademecum_mazowieckie/portrety_gmin/otwocki/1417021_otwock.pdfLudność 2014].
  2. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset. regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  3. Księga ziemi czerskiej 1404-1428. Warszawa: J. T. Lubomirski, 1879.
  4. Kazimierz Rymut: Nazwy miast Polski. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987, s. 178. ISBN 83-04-02436-5.
  5. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 1923 r. (Dz. U. z 1924 r. Nr 14, poz. 131).
  6. Gospodarka przestrzenna na stronie Urzędu Miasta (14.02.2008).
  7. Weather averages for Otwock, POL (ang.). [dostęp 15.12.2008].
  8. Nowy Targ, Sucha Beskidzka i Proszowice wśród najbardziej rakotwórczych miast w Polsce. „Dziennik Polski”, 2015-01-05. Warszawa. 
  9. http://www.polskawliczbach.pl/Otwock, w oparciu o dane GUS.
  10. Trasbus.com. Historia Warszawskiej Komunikacji Miejskiej. Spis linii komunikacji miejskiej – rok 1956. [dostęp 2010-12-13].
  11. Trasbus.com. Historia Warszawskiej Komunikacji Miejskiej. Spis linii komunikacji miejskiej – rok 1959. [dostęp 2010-12-13].
  12. Trasbus.com. Historia Warszawskiej Komunikacji Miejskiej. Kalendarium zmian w komunikacji miejskiej – rok 1985. [dostęp 2010-12-13].
  13. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 5 czerwca 2014.
  14. a b Miasta bliźniacze Otwocka. [dostęp 2012-12-23].

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Paweł Ajdacki, Przedmoście Warszawa, PTTK Oddział Otwock, Otwock 2007.
  • Paweł Ajdacki, Jacek Kałuszko, Otwock i okolice, Rewasz, Pruszków 2006.
  • Paweł Ajdacki, Zbigniew Wiliński, Miejsca Pamięci Narodowej. Otwocka, Mazowieckiego PK i okolic, PTTK Oddział Otwock, Otwock 2008.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]