Roszczenia terytorialne na Antarktydzie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mapa polityczna Antarktydy z zaznaczonymi roszczeniami terytorialnymi
Roszczenia terytorialne poszczególnych państw

Na mocy art. 4 Traktatu Antarktycznego, który wszedł w życie w 1961, żadne z państw nie może zgłaszać w czasie obowiązywania traktatu roszczeń terytorialnych do obszarów znajdujących się na południe od 60°S. Jednak roszczenia, które zostały zgłoszone przed wejściem w życie traktatu nie zostały nim ani anulowane, ani negowane – przed wejściem postanowień Traktatu w życie roszczenia do fragmentów Antarktydy i wysp przyległych zgłosiło 7 państw: Argentyna, Australia, Chile, Francja, Norwegia, Nowa Zelandia i Wielka Brytania (z 12 państw założycielskich).

Traktat zawarty został bezterminowo, lecz zgodnie z art. 12 w każdej chwili może zostać zmieniony za jednomyślną zgodą stron pełnoprawnych[1]. Po 30 latach obowiązywania (czyli od 1991) możliwe jest zwołanie konferencji tych stron mogącej wprowadzić zmiany większością głosów, dotychczas zmiany takie nie nastąpiły [2].

Większość państw świata nie uznaje w ogóle tych roszczeń[potrzebny przypis]. Mimo to część z tych państw na swoich oficjalnych mapach zaznacza te terytoria. Większość z nich posiada również swoje stacje antarktyczne właśnie na tych terytoriach.

Większość z omawianych terytoriów to sektory Antarktydy wyznaczone przez południki, tworzące wycinek koła ciągnący się od bieguna południowego aż po 60° szerokości geograficznej południowej. Wyjątek stanowi terytorium Norwegii, która w 1930 roku zdefiniowała tylko wschodnie i zachodnie granice swojego obszaru roszczeń (południowa i północna granica nie zostały zdefiniowane[3]). Norwegia rości także sobie prawo do innego terytorium antarktycznego, niewielkiej Wyspy Piotra I. Roszczenia terytorialne Chile, Argentyny i Wielkiej Brytanii częściowo się nakładają.

W latach 1939-1945 III Rzesza rościła sobie prawa do części terytorium Ziemi Królowej Maud, zwanego Nową Szwabią[4].

Roszczenia terytorialne[edytuj]

Flaga Terytorium Państwo Południki Rok
Francuskie Terytoria Południowe i Antarktyczne Wybrzeże Adeli  Francja od 142°02'E do 136°11'E 1924
Bandera de la Provincia de Tierra del Fuego.svg Antarktyda Argentyńska  Argentyna od 25°W do 74°W 1943
Australia Australijskie Terytorium Antarktyczne  Australia od 160°E do 142°02'E
oraz od 136°11'E do 44°38'E
1933
Flag of Magallanes, Chile.svg Chilijskie Terytorium Antarktyczne  Chile od 53°W do 90°W 1940
Brytyjskie Terytorium Antarktyczne Brytyjskie Terytorium Antarktyczne  Wielka Brytania od 20°W do 80°W 1908
Norwegia Ziemia Królowej Maud  Norwegia od 44°38'E do 20°W 1939
Wyspa Piotra I 68°50′S 90°35′W/-68,833333 -90,583333 1929
Nowa Zelandia Dependencja Rossa  Nowa Zelandia od 150°W do 160°E 1923
brak roszczeń (wycinek pomiędzy roszczeniami Chile i Nowej Zelandii) od 90°W do 150°W (poza Wyspą Piotra I)

Historyczne roszczenia[edytuj]

Flaga Terytorium Państwo Południki Rok
Flag of the German Reich (1935–1945).svg Nowa Szwabia III Rzesza od 20°E 10°W 19391945

Możliwe roszczenia[edytuj]

Zgodnie z postanowieniami układu podpisanego 30 kwietnia 1991 w Madrycie, rozszerzającego zawieszenie roszczeń terytorialnych do roku 2041, po tym czasie roszczenia do terytorium Antarktydy mogą zgłaszać:

Przypisy

  1. Obecnie liczba stron pełnoprawnych wynosi 29 z 53 państw członkowskich. Prawo głosu uzaleznione jest od posiadania stacji badawczej na Antarktydzie.
  2. Spotykane czasem twierdzenie, iż Traktat "zamrażał" roszczenia na lat 30, zaś Protokół Madrycki o ochronie środowiska z 1991 przedłużył ten termin o dalszych lat 50 jest błędne. Protokół ten nie wpowadza zmian do Traktatu, 50 lat jest terminem oboiązywania po którym możliwa jest zmiana Protokołu większością głosów stron, co nastąpić może po 2048 r. bowiem Protokół wszedl w życie w 1998 r. ( Protokół o ochronie środowiska do Układu w sprawie Antarktyki sporządzony w Madrycie 4 października 1991 r.)
  3. "Dronning Maud Land". Norwegian Polar Institute
  4. Przegląd politologiczny, nr 1/2007, s. 74.