Ziemia Królowej Maud

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ziemia Królowej Maud
Dronning Maud Land
Flaga Ziemi Królowej Maud
Herb Ziemi Królowej Maud
Flaga Ziemi Królowej Maud Herb Ziemi Królowej Maud
Hymn:
Ja, vi elsker dette landet

(Tak, kochamy ten kraj)
Położenie Ziemi Królowej Maud
Status terytorium

terytorium zależne

Zależne od

Norwegii

Głowa terytorium

król Harald V

Powierzchnia
 • całkowita


2 700 000 km²

Liczba ludności
 • całkowita 


0

waluta

korona norweska (NOK)

Rok utworzenia

14 stycznia 1939

Mapa Ziemi Królowej Maud
Ziemia Królowej Maud – zdjęcie satelitarne (2010)
Jøkulkyrkja (3148 m n.p.m.) we wschodniej części Gór Mühliga-Hofmanna
Mount Hochlin (norw. Hochlinfjellet) (2760 m n.p.m.) w zachodniej części Gór Mühliga-Hofmanna
Norweska stacja badawcza Troll (2009)

Ziemia Królowej Maud[1] (norw. Dronning Maud Land, ang. Queen Maud Land) – region w Antarktydzie Wschodniej pomiędzy Ziemią Enderby na wschodzie i Ziemią Coatsów na zachodzie; obszar roszczeń Norwegii, uznawany przez rząd norweski za terytorium zależne.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Obszar został nazwany na cześć królowej Norwegii – Maud Koburg (1869–1938)[2].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Region w Antarktydzie Wschodniej pomiędzy Ziemią Enderby na wschodzie i Ziemią Coatsów na zachodzie[3]. Zajmuje powierzchnię 2,7 miliona km², stanowiąc ok. jedną szóstą kontynentu Antarktydy[4].

Jest to płaskowyż pokryty pokrywą lodową o grubości do 2,4 km, w obszarze przybrzeżnym przybiera charakter górzysty[5]. Równolegle do wybrzeża ciągną się pasma górskie, m.in. Góry Mühliga-Hofmanna, Heimefront Range (norw. Heimefrontfjella), Orvin Mountains (norw. Orvinfjella), Wohlthat Mountains (niem. Wohlthatmassiv, norw. Wohlthatmassivet) i Sør-Rondane[6]. Najwyższym szczytem jest Jøkulkyrkja Mountain (3148 m n.p.m.) we wschodniej części Gór Mühliga-Hofmanna[4]. Skały tu występujące należą do najstarszych na kontynencie, niektóre powstały 300 milionów lat temu[7].

W części nadmorskiej Ziemia Królowej Maud obejmuje następujące obszary (z zachodu na wschód)[5]:

Na obszarze od 100 do 250 km od wybrzeża występują liczne nunataki[4].

Wzdłuż wybrzeża rozciągają się lodowce szelfowe Riiser-Larsena i Fimbul[4].

Kilka krajów prowadzi przybrzeżne stacje badawcze, m.in. Republika Południowej Afryki i Rosja prowadzą tu całoroczne stacje[3].

Flora i fauna[edytuj | edytuj kod]

Świat roślinny i zwierzęcy Ziemi Królowej Maud jest ubogi[4]. Spotkać tu można m.in. porosty, mchy i algi[4]. Występują tu m.in. pierwotniaki, grzyby, sinice i roztocza[4].

W regionie gniazduje kilka gatunków ptaków morskich takich jak pingwiny cesarskie i białookie, petrele antarktyczne i petrele śnieżne, wydrzyki antarktyczne i oceanniki żółtopłetwe[4]. Na zboczach nunataku Svarthamaren Mountain znajduje się największa znana na świecie kolonia petreli antarktycznych[4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wybrzeże Ziemi Królowej Maud było pierwszym fragmentem Antarktydy dostrzeżonym 27 stycznia 1820 roku przez rosyjskiego badacza Fabiana Bellingshausena (1778–1852) i jednym z ostatnich regionów zbadanych na kontynencie[6].

Historia eksploracji Ziemi Królowej Maud związana jest z rozwojem wielorybnictwa w wodach antarktycznych[4]. Pierwsze wyprawy finansowane były przez norweskiego potentata Larsa Christensena (1884–1965), syna Christena Christensena (1845–1923)[4].

Region został odkryty, zbadany i zmapowany przez trzecią wyprawę norweską w latach 1929–1930[4]. Norwescy polarnicy Hjalmar Riiser-Larsen (1890–1965) (kierownik wyprawy) i Finn Lützow-Holm (1890–1950) eksplorowali obszar między 37° a 49°30ʹE[4]. Riiser-Larsen nazwał region na cześć królowej Norwegii – Maud Koburg (1869–1938) – Dronning Maud Land[6]. Podczas wyprawy nakręcił film pokazywany później w kinach Oslo[8]. Dalsze badania regionu prowadziła czwarta wyprawa norweska w latach 1930–1931[4].

W 1930 roku Riiser-Larsen odkrył z powietrza Wybrzeże Księcia Olafa i Wybrzeże Księżniczki Marty, a w 1931 roku Wybrzeże Księżniczki Ragnhildy[6]. Wybrzeże Księżniczki Astrid zostało odkryte w 1931 roku przez kapitana statku wielorybniczego[6].

Podczas kolejnej ekspedycji w latach 1936–1937 norweski lotnik Viggo Widerøe (1904–2002) obleciał tereny przybrzeżne, które nazwano Wybrzeżem Księcia Haralda[4].

W 1939 roku niemiecka ekspedycja antarktyczna (niem. Deutsche Antarktische Expedition) prowadzona przez Alfreda Ritschera (1879–1963) wykonała zdjęcia lotnicze obszaru między 5°W a 15°E do około 75°S[4]. Duże obszary Ziemi Królowej Maud zostały sfotografowane z powietrza podczas amerykańskiej Operacji Highjump przeprowadzonej w latach 1946–1947[4].

Pierwszą wyprawą naukową do Ziemi Królowej Maud była norwesko-brytyjsko-szwedzka ekspedycja antarktyczna w latach 1949–1952[4]. Podczas tej wyprawy założono stację badawczą Maudheim, skąd prowadzono eksploracje regionu z powietrza i z lądu[4].

W związku z Międzynarodowym Rokiem Geofizycznym w latach 1957–1958 na Ziemi Królowej Maud powstało kilka całorocznych stacji naukowych, m.in. radziecka, japońska (Syowa), norweska i belgijska[4]. Na początku lat 60. XX w. Norwegia zaprzestała działalności i jej stację przejęła Republika Południowej Afryki, która od tego czasu prowadzi nieprzerwaną działalność badawczą na Ziemi Królowej Maud[4]. Stacja radziecka przeszła w ręce Rosji, której główną stacją jest Nowołazariewskaja[4]. Stacja belgijska została zamknięta w 1961 roku, ale Belgia ponowni zaangażowała się w badania, wznosząc w 2009 roku stację Princesse-Élisabeth[4]. W latach 1966–1969 tymczasową bazę utrzymywały tu również Stany Zjednoczone[4].

Norwegia zintensyfikowała swoją działalność w regionie ponownie w latach 1976–1977[4]. Norweski Instytut Polarny przeprowadził wówczas dużą ekspedycję do zachodniej Ziemi Królowej Maud i wschodniej części Morza Weddella[4]. W latach 1989–1990 wzniesiono stację Troll, która od 2005 roku prowadzi działalność całoroczną[4]. Druga, mniejsza, sezonowa stacja norweska Tor znajduje się ok. 100 km na wschód od stacji Troll[4]. Ponadto na Ziemi Królowej Maud własne stacje prowadzą Indie (Maitri), Niemcy (Kohnen), Szwecja (Wasa) i Finlandia (Aboa)[4].

Polityka[edytuj | edytuj kod]

Norweska eksploracja Ziemi Królowej Maud w latach 20. i 30. XX wieku stała się podstawą dla Norwegii do wysunięcia w 1939 roku roszczeń terytorialnych wobec obszaru między 20°W a 45°E[4]. 14 stycznia 1939 roku Norwegia zaanektowała terytorium[4].

Obszar roszczeń interpretowany jest jako rozciągający się od wybrzeża do bieguna południowego[6]. Wobec roszczeń norweskich zastrzeżenia zgłosiły m.in. Stany Zjednoczone, Chile i Związek Radziecki, Niemcy je odrzuciły a Wielka Brytania je zaakceptowała[4]. Nazistowskie Niemcy zgłosiły własne roszczenia do regionu między 4°50'W a 18°30'E sięgającym 72°44'S – który został obfotgorafowany przez wyprawę Ritschera i nazwany Neuschwabenland[6].

W 1949 roku Norwegia ogłosiła Ziemię Królowej Maud swoim terytorium zależnymdependencją[5]. Wraz z podpisaniem Układu Antarktycznego, roszczenia te zostały „zamrożone”[9][a]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Na mocy Artykułu 4 Układu Antarktycznego żadne z państw nie może zgłaszać w czasie obowiązywania traktatu roszczeń terytorialnych, a roszczenia, które zostały zgłoszone przed wejściem w życie traktatu, nie zostały nim ani anulowane, ani zanegowane; zob. Boczek 2005 ↓, s. 205.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]