Samopublikowanie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Strona tytułowa pierwszego wydania tłumaczenia Odysei Johanna Heinricha Vossa, „na koszt autora”

Samopublikowanie – zjawisko publikowania nakładem własnym autora różnego rodzaju wydawnictw (książka, broszura, płyta kompaktowa itp.). Jakkolwiek wydawnictwa samoopublikowane stanową margines rynku środków masowego przekazu w sensie generowania przychodów ze sprzedaży, to jednak rozwój technologii ułatwiających proces publikowania takich jak kserokopiowanie, DTP, druk na żądanie i e-booki powoduje, że udział prac wydanych nakładem własnym stale rośnie[1].

Terminem tym nie określa się zwykle prywatnych form rozpowszechniania treści w internecie takich jak prowadzenie osobistych stron WWW, blogowania, czy udziału w forach dyskusyjnych, jednak twórczość własna z internetu jest coraz częściej przedmiotem samopublikowania[2]. W języku angielskim publikowanie w formie książkowej własnych blogów doczekało się neologizmu: blook[3].

Historia samopublikowania[edytuj]

Samopublikowanie nie jest zjawiskiem nowym[4]. W XIX wieku popularną metodą pozyskiwania środków na sfinansowanie wydania było zbieranie przez pisarzy datków. Do najbardziej znanych dzieł światowej literatury wydanych własnym sumptem należą: Tristram Shandy autorstwa Laurence Sterne[5], A Lume Spento autorstwa Ezra Pound[6], Między aktami Virginia Woolf[7]. Z tej metody rozpowszechniania dzieł korzystali niektórzy klasycy literatury światowej, m.in. Jane Austen, Emily Dickinson, Mark Twain, James Matthew Barrie, Beatrix Potter, Nathaniel Hawthorne, George Bernard Shaw, Marcel Proust, Edgar Allan Poe, Rudyard Kipling, Derek Walcott czy Walt Whitman[8][9]. Przeważającą część swych dzieł własnym sumptem publikował Jakub Deml. Wszystkie swoje dzieła własnym sumptem wydawał Juliusz Słowacki[10][11][12][13]. Również Adam Mickiewicz finansował druk niektórych swoich utworów[14][15], Aleksander Fredro[16], Lucyna Ćwierczakiewiczowa[17] czy Witold Gombrowicz[18]. Wraz z rozwojem technologii ułatwiającej publikowanie bez udziału wydawnictw coraz liczniejsi autorzy publikują tą drogą. Najbardziej znanym w historii przykładem sukcesu tytułu wydanego bez udziału wydawnictwa jest książka kucharska pt. Joy of Cooking[19]. Książka została wydana bez udziału wydawnictwa w nakładzie 3000 egzemplarzy, po raz pierwszy w 1931 przez gospodynię domową Irmę S. Rombauer. Jej nakład przekroczył 18 milionów egzemplarzy.

Wiele współczesnych bestsellerowych utworów literackich, głównie na rynku amerykańskim, pojawiło się w obiegu wydawniczym właśnie tą drogą[20]. Obserwuje się również zjawisko odwrotne do debiutu drogą samopublikowania. Autorka bestsellerowych powieści erotycznych E.L. James początkowo publikowała swoją twórczość w internecie, by po pierwszych sukcesach przejść na self-publishing[21].

Termin samopublikowanie (własnym sumptem) odnosi się także do innych niż literatura wydawnictw np. wydawnictwa muzyczne i tej w branży jest dobrze znane. Tą drogą wydaje debiutanckie albumy wielu początkujących artystów np. Kamp!, Buldog jak też ci, już po debiucie np. Adam Kulisz,The Decemberists, Voltaire, czy Boards of Canada.

Rodzaje samopublikowania[edytuj]

Używa się zapożyczonego z angielskiego sformułowania self-publishing, który wydaje się niezbyt precyzyjny. Samopublikowanie definiowane jest jako publikowanie bez udziału wydawnictwa[22], lub też samodzielne publikowanie przez autora, co również nie jest do końca precyzyjne. Istnieje bowiem grupa autorów (także w Polsce) publikujących samodzielnie własne utwory w swoich, autorskich wydawnictwach (wydających wyłącznie utwory autora-wydawcy lub też autora-wydawcy i innych autorów) . Działają tak lub działali (w pełni lub częściowo) Andrzej Stasiuk, Katarzyna Grochola z Elżbietą Majcherczyk, Tomasz Sekielski, Rafał Kosik, Marika Krajniewska, Wojciech Cejrowski, Olga Tokarczuk, Aleksander Sowa, Monika Sawicka, Bogusław Wołoszański i Władysław Zdanowicz. Trudno jednoznacznie rozgraniczyć samopublikowanie na poszczególne rodzaje, szczególnie, że ich pewne cechy się przenikają, jak na przykład wydawanie przez autora wersji elektronicznej na drodze samopublikowania oraz (czasem jednoczesne) publikowanie edycji papierowej we współpracy z wydawnictwem tradycyjnym bądź typu Subsidy czy też Vanity.

Pełne samopublikowanie[edytuj]

Pełne samopublikowanie polega na tym, że autor ponosi całkowity koszt publikacji, a także osobiście zajmuje się reklamą, sprzedażą, dystrybucją i magazynowaniem swojego wydawnictwa. Dzięki temu ma on pełną kontrolę nad jakością całego procesu i nie musi się dzielić prawami autorskimi do swojej twórczości. Pełne samopublikowanie jest jednak zwykle bardziej kosztowne i czasochłonne od innych form publikowania na własny koszt[23].

Self-publishing[edytuj]

Samowydawanie, pisarstwo niezależne (ang. self-publishing) – wydawanie przez autorów niezależnych swoich dzieł w formie e-booków lub rzadziej książek drukowanych bez udziału wydawnictwa. Pisarze niezależni (ang. indies) wykorzystują do sprzedaży i dystrybucji tak opublikowanych utworów własne strony internetowe lub wyspecjalizowane kanały[24] jak np. Kindle Direct Publishing, Smashwords, Lulu, a w Polsce Simple Publishing, Virtualo, RW2010, ebookpoint.pl czy nieistniejący już Wydaje.pl[25]. Do najbardziej znanych na świecie pisarzy publikujących w ten sposób należą: Amanda Hocking, John Locke czy Cory Doctorow.

Self-electronic publishing[edytuj]

Szczególnym rodzajem samopublikowania jest rozpowszechnianie przez autorów swoich dzieł wyłącznie w formie elektronicznej książki. Jest to najtańsza metoda self-publishingu, będąca rodzajem pełnego samopublikowania. Wraz ze ze wzrostem popularności e-booków oraz upowszechnianiem się dedykowanych urządzeń do ich czytania (e-readers) obserwuje się dynamiczny wzrost tej metody samopublikowania[26].

Subsydiowane publikowanie[edytuj]

Subsydiowane publikowanie (ang. Subsidy publishing) polega na częściowym partycypowaniu autora w kosztach procesu wydawniczego, zaś pozostałą część kosztów bierze na siebie wydawca. Zazwyczaj subsydiowany wydawca podpisuje z autorem umowę na opłacenie określonej części kosztów produkcji i dystrybucji publikacji oraz na przekazanie wydawcy całości lub określonej części dochodów z jej sprzedaży. Podobnie jak to jest przy tradycyjnym wydawaniu publikacji, wydawca zwykle wymusza na autorze przekazanie majątkowych praw autorskich[23].

Subsydiowane publikowanie ma dwa oblicza:

  • prowadzone jest przez niektóre domy wydawnicze publikujące w większości twórczość przynoszącą dochód, dla utworów debiutantów lub utworów o których z góry wiadomo, że nie przyniosą dochodu, ale które mają szansę znaleźć mały krąg odbiorców, wystarczający dla pokrycia części kosztów (np. wydawnictwa specjalistyczne)
  • prowadzone jest przez wydawnictwa, które specjalizują się w tego rodzaju publikacjach – począwszy od domów wydawniczych, które specjalizują się w druku zdolnych debiutantów, skłonnych partycypować w kosztach i oferują w zamian pomoc marketingową, po firmy, które programowo wydają w minimalnych nakładach twórczość świadomie skierowaną do kręgu najbliższych znajomych autora.

Vanity publishing[edytuj]

Wydawcy typu vanity oferują profesjonalny druk, oprawę i składanie każdemu, kto jest gotowy zapłacić więcej niż wynoszą koszty produkcji. Oferują oni także załatwienie numeru ISBN i wysłanie kopii publikacji do bibliotek. Wydawcę typu vanity nie interesuje zupełnie zawartość merytoryczna publikacji, nie przeprowadza on żadnej selekcji tego, co wydaje[27] i zazwyczaj nie zajmuje się w ogóle promocją swojej produkcji. Dochód wydawcy typu vanity pochodzi niemal w całości z tego, co mu zapłaci autor. Efektem takiej polityki jest wydawanie książek z błędami[28][29]. Szczególną formą publikowania typu vanityantologie debiutantów, w których można zamieścić swoją twórczość po wpłaceniu określonej sumy pieniędzy[30]. Tak działają w Polsce: Poligraf, Warszawska Firma Wydawnicza, (obecnie Warszawska Grupa Wydawnicza), Frel, Psychoskok, Białe Pióro czy MyBook[31].

Rozróżnienie między vanity publishing i innymi formami samopublikowania, zwłaszcza drukiem na żądanie jest trudne do ustalenia. Za wydawcę typu vanity uważa się takiego, który stosuje celowo rozmaite techniki psychologiczne mające rozbudzić i wykorzystać miłość własną swoich autorów-klientów[32] (ang. vanity - próżność). Firmy wydawnicze działające jako vanity za cenę przewyższającą koszty wydania, oferują zwykle nieświadomym tego autorom niewiele poszerzoną usługę druku obiecując profesjonalne przygotowanie książki (w tym reakcję oraz korektę), promocję, dystrybucję i zysk[33][34]. Zazwyczaj tak wydane publikacje, nie są właściwie opracowane pod kątem redakcyjnym i merytorycznym oraz nie przechodzą weryfikacji jakościowej. Działanie firm wydawniczych typu vanity powoduje szereg negatywnych skutków dla autorów[35][36][37][38][39][40][41]:

  • przez laików całość samopublikowania (self-pulishing) jest utożsamiana jest z vanity
  • przez działania wyd. vanity całość samopublikowania jest postrzeganie jako gorszy sposób wydania
  • uważa się, że wszystkie książki publikowane samodzielnie są gorszej jakości od wydanych tradycyjnie
  • samopublikujących autorów postrzega się jako pozbawionych talentu albo jako grafomanów
  • wydanie w wydawnictwie vanity jest nieopłacalne, niemal nigdy nie przynosi zysków autorom
  • wydanie vanity to najdroższa metoda publikacji dzieła, tak wydane utwory są zwykle słabej jakości
  • wydawane tak utwory najczęściej nie są dostępne w dystrybucji (tym samym dla czytelnika)

Część firm wydawniczych typu vanity to portale internetowe oferujące zalogowanym autorom narzędzia automatycznego systemu do tworzenia publikacji książkowych, które umożliwiają samodzielne przygotowanie profesjonalnych plików produkcyjnych  - podobnie jak przy formie publikowania druku na życzenie. Jednak stosunek pobieranych opłat od autorów do kosztów tworzenia pojedynczej książki świadczy, że  jest to jeszcze jeden rodzaj vanity publishing. W Polsce tak działa na przykład Grupa PWN S.A (z z serwisem Rozpisani.pl). lub Communications4You Sp. z o.o. (z serwisem Wydacksiazke.pl)[42].

Druk na żądanie[edytuj]

Druk na żądanie (print on demand) jest terminem związanym z branżą drukarską. Z powodów chętnego wykorzystywania go przez wydawców Vanity, Subsidy oraz przez autorów publikujących bez udziałów wydawnictw jest mocno kojarzony również z samopublikowaniem. Faktycznie druk na żądanie nie jest kolejnym rodzajem samopublikowania ale jednie usługą oferowana przez wyspecjalizowane firmy drukarskie. Na podstawie materiałów nadesłanych przez autora (plik środka: tekstowy lub PDF, plik okładki: PDF lub rzadziej JPG) wykorzystując o technologię druku cyfrowego są one gotowe wyprodukować książkę lub broszurę w małych nakładach za stosunkowo (w porównaniu do druku offsetowego) niewielką opłatą. Stopień oferowanych usług bywa różny: od jedynie realizacji zlecenia druku z nadesłanych materiałów po ofertę sprzedaży, dystrybucji, udostępnienie dedykowanych narzędzi (panele internetowe) do tworzenia (składu) książek, przydzielenie numeru ISBN, magazynowanie, wysyłkę książek, umieszczenie książki w ofercie sprzedaży księgarń lub internetowej sieci dystrybucji oraz rozliczeń za sprzedaż autorem. Niektóre platformy oferują także dodatkowo płatne usługi jak stworzenie profesjonalnej okładki, redakcję oraz usługi rozbudowane marketingowe. Usługa przygotowania za pomocą udostępnionego przez serwis lub wydawcę print on demand (drukarnię) automatycznego systemu do tworzenia publikacji książkowych, który umożliwia samodzielne przygotowanie profesjonalnych plików produkcyjnych umożliwia pełne samopublikowanie. W ten sposób działają np. serwisy CreateSpace, Blurb, Peecho czy Lulu.com, a w Polsce np. serwis Sowa Sp. z o.o. z własną księgarnia Wyczerpane.pl.

Druk na żądanie (czyli druk cyfrowy) jest opłacalny w nakładach od kilku do kilkudziesięciu egzemplarzy[43],  w odróżnieniu od technologii druku offsetowego, którego opłacalność zaczyna się powyżej tysiąca wydrukowanych książek. Technologię druku na żądanie stosują także wydawcy tradycyjni w odniesieniu do dodruków lub też specjalistycznych, niskonakładowych dzieł. Firmy oferujące druk na żądanie są czasami niesłusznie postrzegane jako nowa forma vanity publishingu[44]. Od firm vanity odróżnia je jednak od niego jednoznaczne stawianie sprawy od samego początku i nie stosowanie w stosunku do autorów chwytów psychologicznych opartych na wykorzystywaniu ich miłości własnej[45]. Istotnym elementem odróżniającym je od firm vanity publishingu jest również zarabianie na sprzedaży wydrukowanych książek nie zaś na procesie przygotowania książki.

Philip M. Parker opatentował metodę produkcji zbiorów automatycznie generowanych według ustalonego wzorca i wypełnianych danymi pochodzącymi z dowolnych, publicznie dostępnych baz danych, np: wyników działania wyszukiwarek internetowych. Do stycznia 2008 r. wydrukował on na własny koszt, korzystając z usług firm drukujących na żądanie 85 000 tego rodzaju książek, którym następnie nadał numer ISBN i umieścił w ofercie amazon.com, stając się w ten sposób najbardziej płodnym autorem wszech czasów[46][47].

Krytyka i odbiór[edytuj]

Wraz z rozwojem samopublikowania, w ostatnich latach nasila się krytyka tej metody wydawniczej w mediach[48]. Samopublikowane wciąż jest zwykle utożsamiane z publikowaniem wyłącznie odrzuconych przez wydawnictwa dzieł[49]. Szczególnie intensywna krytyka płynie ze strony części tradycyjnie wydających autorów[50][51]. Głównymi zarzutami jest niska jakość tak wydawanych utworów[52], posądzenia o brak talentu oraz grafomanię[53] a także o zaniżanie cen książek (e-booków), jak również krytyka udostępniania przez niezależnych autorów swojej twórczości nieodpłatnie[54]. W efekcie tego, w Polsce self-publishing często jest nie rozumiany właściwie (np. mylony z wydaniem typu vanity) oraz uznawany i przez czytelników za gorszy sposób wydania książek[55][56][57][58][59][60]. Faktem jest, że udział utworów literackich w niektórych rynkach jest zauważalny i rośnie, co odbiera część zysków tradycyjnym wydawcom i autorom. Na przykład w USA, w 2013 roku wydanych bez udziału wydawnictwa utworów było ponad 25% całego rynku [61]. Jednoczenie raport z badania na 50 tysiącach utworów z amerykańskiej księgarni internetowej Kindle Store opublikowany przez Hugh Howeya w 2013 roku wskazuje, że[62][63][64][65]:

  • książki z self-publishingu otrzymują wyższe oceny, niż te od wielkich wydawców
  • książki z self-publishingu dużych wydawnictw są wyraźnie droższe od wydawanych samodzielnie
  • samodzielnie wydający autorzy zarabiają o 50% więcej, niż publikujący w tradycyjny sposób

Coraz liczniejsze sukcesy sprzedażowe samodzielnie publikujących autorów wskazują, że zjawisko może być szansą dla tych autorów, którzy pisać potrafią[66] oraz jest korzystne głównie dla niezależnych autorów oraz dla odbiorców[67]. Samopublikowanie stoi jednak w sprzeczności z interesem tradycyjnych autorów oraz wydawców. W 2009 roku amerykański tygodnik skierowany do wydawców, bibliotekarzy, księgarzy i agentów literackich Publishers Weekly podał informację, że w 2008 roku w USA, po raz pierwszy w historii, niezależni autorzy opublikowali więcej książek od korzystających z tradycyjnych wydawnictw, a w roku 2009 udział samodzielnie publikowanych tytułów wyniósł aż 76% wszystkich opublikowanych tytułów[68]. Brytyjski tygodnik The Independent doniósł ponadto, że tradycyjni wydawcy zmniejszyli również swoje nakłady, skupiając się jedynie na najlepiej sprzedających się tytułach[69].

Promocja samopublikowania[edytuj]

  • Od kwietnia 2014 roku brytyjski dziennik The Guardian wyróżnia co miesiąc tytuły opublikowane niezależnie od wydawców (tylko w języku angielskim)[70].
  • W 2010 roku Bruno Cesche założył organizację Self Publish, Be Happy wspierającą autorów (fotografów) samodzielnie publikujących swoje książki fotograficzne[71][72][73].[74].
  • Polski festiwal Fotograficzna Publikacja Roku z nagrodą za książkę fotograficzną, przyznaje nagrodę specjalna w kategorii self-publishing od 2013 roku[75].
  • Od 2013 roku na Targach Książki w Lipsku niezależnym autorom jest przyznawana nagroda „autoren@leipzig Award”[76][77].

Przypisy

  1. John Sterlicchi, Self-publish boom challenging old order, The Guardian, February 20, 2008
  2. Jefrey Zeldman, Self-publishing is the new blogging w zeldman.com
  3. What's a blook? w serwisie self-publishing.us
  4. http://www.eprawda.pl/krzysztof-cieslik-pisarze-nie-sa-potrzebni-wywiad/
  5. http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/how-the-great-writers-published-themselves-8053570.html
  6. http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/how-the-great-writers-published-themselves-8053570.html
  7. http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/how-the-great-writers-published-themselves-8053570.html
  8. http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/how-the-great-writers-published-themselves-8053570.html
  9. https://repozytorium.amu.edu.pl/bitstream/10593/630/1/Nowak.pdf
  10. http://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news,360427,mija-160-lat-od-smierci-juliusza-slowackiego.html
  11. http://juliusz-slowacki-kordian.pl/juliusz_slowacki/zycie
  12. http://lubimyczytac.pl/aktualnosci/4029/5-autorow-ktorzy-wzieli-sprawy-w-swoje-rece---czyli-jak-wydac-ksiazke
  13. http://dzieje.pl/postacie/juliusz-slowacki-1809-1849
  14. http://www.mickiewiczstambul.com/baza-wiedzy/pierwszy-tom-poezji/
  15. http://wroclaw.wyborcza.pl/wroclaw/1,90005,5180604.html
  16. http://pisarze.pl/publicystyka/1847-janusz-termer-lektury-nieprzedawnione.html
  17. http://histmag.org/lucyna-cwierczakiewiczowa-zycie-i-upadek-kulinarnej-krolowej-12838;0
  18. http://www.bryk.pl/wypracowania/jezyk_polski/biografie/402-sylwetki_pisarzy_i_poetów_różnorakich_epok_i_narodowości.html
  19. http://www.huffingtonpost.com/ronald-h-balson/bestseller-success-storie_b_4064574.html
  20. http://lubimyczytac.pl/aktualnosci/publicystyka/5450/kurs-pisania-15---self-publishing-warto
  21. http://www.huffingtonpost.com/ronald-h-balson/bestseller-success-storie_b_4064574.html
  22. http://www.polskieradio.pl/130/2789/Artykul/1182237,Wydaj-sie-sam
  23. a b Moira Allen , Subsidy Publishing vs. Self-Publishing: What's the Difference? w serwisie writing-world.com
  24. http://swiatczytnikow.pl/jesli-cos-jest-dobre-to-ludzie-to-kupuja-wywiad-z-aleksanderem-sowa/
  25. Au revoir wydaje.pl - Bartosz Adamiak Era Mroku, „Bartosz Adamiak Era Mroku”, Bartosz Adamiak Era Mroku [dostęp 2016-01-26] (pol.).
  26. http://mediashift.org/2011/09/how-to-self-publish-your-e-book259/
  27. O Vanity Press, Self Publishingu i wydaniach subsydiowanych - POLTERGEIST, „polter.pl”, polter.pl [dostęp 2016-04-23].
  28. Wydawnictwo grozi blogerce sądem. Za to, że zrecenzowała książkę, czyli jak firmy wciąż nie rozumieją internetu, „naTemat.pl”, naTemat.pl [dostęp 2016-04-23].
  29. Do sądu za recenzję!, „Spisek pisarzy”, Spisek pisarzy [dostęp 2016-04-23] (pol.).
  30. What is Vanity Publishing? What is a Vanity Publisher? w serwisie vanitypublishing.info
  31. Chcesz być autorem książki? Najpierw zapłać!, „www.polityka.pl”, www.polityka.pl [dostęp 2016-04-23].
  32. A Good Vanity Publisher Will Not... - przykłady technik stosowanych przez wydawców vanity
  33. ŁukaszŁ. Kotkowski ŁukaszŁ., Rok temu wydałem książkę. I co z tego — Aspirujący Pisarz, „Medium”, Medium [dostęp 2016-04-23].
  34. Jak wydać książkę i na tym zarobić - System Wydawniczy Fortunet, „wydawnictwopoligraf.pl”, wydawnictwopoligraf.pl [dostęp 2016-04-23].
  35. ttp://natemat.pl/46961,drugiej-maslowskiej-nie-mielismy-czyli-o-trudnym-losie-polskich-literackich-debiutantow
  36. http://archiwum.polityka.pl/art/pisarzom-sie-wydaje,446036.html
  37. http://www.portal-pisarski.pl/forum/temat/2941/dwie-pensje-dziela-cie-od-zostania-pisarzem
  38. https://aspirujacypisarz.pl/rok-temu-wydałem-książkę-i-co-z-tego-d717ec349c5d#.1qcho9rd5
  39. http://www.kronikinomady.pl/2016/03/plac-i-placz.html
  40. http://mdunkel.blogspot.com/2015/01/patent-na-debiut-czyli-wydawnictwa-ze.html
  41. http://mysli-o-ludziach.blog.onet.pl/2012/07/15/wydanie-wlasnej-ksiazki/
  42. Chcesz być autorem książki? Najpierw zapłać!, „www.polityka.pl”, www.polityka.pl [dostęp 2016-04-23].
  43. Druk cyfrowy czy offsetowy? - Agencja reklamowa CADDO, „www.caddo.pl”, www.caddo.pl [dostęp 2016-04-23].
  44. [Haugland, Ann. "Opening the Gates: Print On-Demand Publishing as Cultural Production." Publishing Research Quarterly 22.3 (Fall 2006): 3-16.]
  45. Self-Publishing, Misrepresentation w serwisie vanitypublishing.info
  46. Marc Abrahams. Speed Writing, The Guardian, 29 January 2008.
  47. Marc Abrahams. Automatic Writing, The Guardian, 5 February 2008.
  48. http://angelus.com.pl/2014/07/kuba-wojewodzki-poluje-na-grafomanow/
  49. http://www.rp.pl/artykul/518725-Od-zera-do-bestsellera.html#ap-7
  50. http://www.polskieradio.pl/8/3664/Artykul/1467696,Selfpublishing-to-nowa-grafomania
  51. http://lubimyczytac.pl/aktualnosci/2376/john-green-przeciwnikiem-self-publishingu
  52. http://antyweb.pl/dlaczego-5-zlotych-za-ebooka-to-kpina-i-dlaczego-self-publishing-nie-zniszczy-wydawnictw-felieton/
  53. http://pawelpollak.blogspot.com
  54. http://ksiazki.wp.pl/page,2,tytul,Copyrightowa-wojna-swiatowa,wid,13100,felieton.html
  55. http://kingakasperek.pl/wolnosc-autora-i-self-publishing/
  56. http://piszebochce.pl/self-publishing-wady-i-zalety-na-przykladzie-pewnej-platformy/
  57. http://www.ksiazkazamiastkwiatka.pl/?p=467
  58. http://www.iwoman.pl/na-serio/reportaze-i-wywiady/w;polsce;jest;wiecej;pisarzy;niz;czytelnikow;a;wydawcy;tona;w;zalewie;grafomanii;o;czym;pisza;debiutanci;dlaczego;nikt;ich;nie;czyta;i;czy;na;wydaniu;ksiazki;da;sie;zarobic,83,0,1195347.html
  59. http://impressje.blogspot.com/2014/04/pisarz-zawod-specjalnej-troski.html
  60. http://gryzipiorek.blogspot.com/2011/12/jak-pisac-rozmowa-z-autorami-stefanem.html
  61. http://danabethweinberg.com/2013/11/self-published-books/
  62. http://kultura20.blog.polityka.pl/2014/02/15/self-publishing-zaskakujacy-raport/
  63. http://www.digitalbookworld.com/2013/self-publishing-debate-part1/
  64. http://www.digitalbookworld.com/2013/self-publishing-debate-part2/
  65. http://www.digitalbookworld.com/2013/self-publishing-debate-part3/
  66. http://open.ebib.pl/ojs/index.php/ebib/article/viewFile/177/314 s.7
  67. http://www.dziennikpolski24.pl/artykul/3505391,wydawnictwo-pwn-podaje-reke-niezaleznym-pisarzom,id,t.html
  68. http://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/industry-news/publishing-and-marketing/article/42826-self-published-titles-topped-764-000-in-2009-as-traditional-output-dipped.html
  69. http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/how-the-great-writers-published-themselves-8053570.html
  70. http://www.theguardian.com/books/series/self-published-book-of-the-month
  71. http://www.ft.com/cms/s/2/be1fd978-bceb-11e4-a917-00144feab7de.html#slide0
  72. http://www.telegraph.co.uk/culture/photography/10774134/The-photobook-today.html
  73. http://www.huckmagazine.com/huck-tv/art-huck-tv/self-publish-happy/
  74. http://www.theguardian.com/artanddesign/2013/apr/14/photography-self-publishing-afronauts-space
  75. http://www.fotografiakolekcjonerska.pl/konkursy;jsessionid=EA1EBFF9C2CCA72EB87AEE5EA0A7480F?id=10029
  76. http://www.dw.com/pl/self-publishing-dziś-autor-nie-potrzebuje-już-wydawcy/a-16827771
  77. http://www.literaturcafe.de/autoren-leipzig-award-die-preistraeger-des-1-selfpublishing-wettbewerbs-stehen-fest/

Linki zewnętrzne[edytuj]