Powiat rypiński

powiat rypiński
	powiat
	; Jezioro Długie w gminie Wąpielsk
Herb	Flaga
Państwo	Polska
Województwo	kujawsko-pomorskie
Data powstania	1 stycznia 1999
TERC	0412
Siedziba	Rypin
Starosta	Jarosław Sochacki
Powierzchnia (2025)	586,78 km²
Populacja (2024); • liczba ludności	; 40 798
• gęstość	70 os./km²
Urbanizacja	37,3%
Nr kierunkowy	54, 56
Kod pocztowy (2025)	87–5XX, 87–337
Tablice rejestracyjne	CRY
	Adres urzędu:ul. Warszawska 38; 87–500 Rypin
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba gmin miejskich	1
Liczba gmin wiejskich	5
Liczba sołectw	98
Liczba miejscowości	145
	Położenie na mapie województwa;
	53°04′N 19°27′E/53,066667 19,450000
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Informacje w Wikipodróżach
	Strona internetowa
	Biuletyn Informacji Publicznej

Powiat rypiński – powiat w Polsce, położony we wschodniej części województwa kujawsko-pomorskiego. Jego siedzibą jest miasto Rypin.

Podział administracyjny

Powiat rypiński powstał 1 stycznia 1999 roku wskutek reformy administracyjnej, której jednym z aspektów było wprowadzenie powiatów jako drugiego szczebla administracji, pomiędzy województwami i gminami^[1].

Został stworzony z części znoszonych województw włocławskiego (miasto Rypin oraz gminy Brzuze, Rogowo, Rypin i Skrwilno) i toruńskiego (gmina Wąpielsk)^[2]^[3]. Terytorium powiatu zostało określone w kształcie zmniejszonym w stosunku do tego, jaki posiadał on przed swoją likwidacją w 1975 roku^[4]^[5]^[6]. Wchodzące wówczas w jego skład gminy Osiek i Świedziebnia w 1999 roku znalazły się w powiecie brodnickim^[3].

Z powiatem rypińskim graniczą jednostki^[7]:

powiat brodnicki od północy,
powiat żuromiński w województwie mazowieckim od wschodu,
powiat lipnowski oraz powiat sierpecki w województwie mazowieckim od południa,
powiat golubsko-dobrzyński od zachodu.

W skład powiatu wchodzi 6 gmin: 1 miejska oraz 5 wiejskich. Na jego terenie położone jest jedno miasto – Rypin^[8].


Gmina^[8]				Pow. (2025)^[9.1]	Ludność (2024)^[9.1]	Siedziba^[10]
TERYT	Typ	Nazwa		Pow. (2025)^[9.1]	Ludność (2024)^[9.1]	Siedziba^[10]
0412011	miejska		Rypin	10,96	15 215	—
0412022	wiejska		Brzuze	86,41	4812	Brzuze
0412032	wiejska		Rogowo	139,89	4548	Rogowo
0412042	wiejska		Rypin	132,09	7284	Rypin
0412052	wiejska		Skrwilno	123,99	5289	Skrwilno
0412062	wiejska		Wąpielsk	93,44	3650	Wąpielsk

Pokrycie terenu

Powiat rypiński według danych z 2025 roku zajmował powierzchnię 586,78 km², co stanowiło 3,3% powierzchni województwa kujawsko-pomorskiego. Pod względem powierzchni zajął 16. lokatę spośród 19 powiatów w województwie oraz 261. miejsce wśród 314 powiatów Polski^[9.2]. Największą część powierzchni powiatu zajmowały grunty rolne (73,4%) oraz leśne (20,8%). Zabudowanych i zurbanizowanych było 3,7% terenów, zaś pod wodami znajdowało się ich 2,0%^[11].

**Pokrycie terenu w powiecie rypińskim**
stan na 1 stycznia 2025^[11]

Demografia

Liczba mieszkańców w powiecie rypińskim w latach 1998–2024
Źródło: Bank Danych Lokalnych^[12]. Stan w dniu 31 grudnia.

Według stanu z 31 grudnia 2024 roku w powiecie rypińskim zamieszkiwało 40 798 mieszkańców: 20 686 kobiet (50,7% ludności) i 20 112 mężczyzn (49,3%), czyli 2,1% ludności województwa kujawsko-pomorskiego. Gęstość zaludnienia w powiecie wyniosła 70 osób na km². Pod względem ludności powiat rypiński zajął w 2024 roku 15. miejsce spośród 19 powiatów w województwie oraz 271. lokatę wśród 314 powiatów Polski^[9.2].

Wskaźnik urbanizacji wyniósł 37,3%; w miastach w tym dniu mieszkało 15 215 osób, zaś na wsi 25 583 osoby^[12].

**Sytuacja demograficzna w powiecie rypińskim**
stan na 31 grudnia 2024^[12]

**Piramida wieku mieszkańców powiatu rypińskiego**
stan na 31 grudnia 2024^[12]

Zabytki w powiecie

Ugoszcz – zespół pałacowo-parkowy z II połowy XIX wieku,
Kleszczyn – kaplica Matki Boskiej Studziennej z 1704 roku,
Żałe – kościół św. Anny, murowany w 1930 roku,
Trąbin – kościół św. Antoniego, zbudowany w 1881 roku,
Skrwilno – kościół św. Anny i Michała Archanioła z 1888 roku,
Okalewo:
- kościół Matki Boskiej Szkaplerznej z 1846 roku,
- zespół pałacowo-dworski, klasycystyczny z ok. 1800 roku,
grodzisko z IX-X w. nad Jeziorem Skrwilno,
Rogowo – kościół pśw. Bartłomieja wzniesiony w 1878 roku,
Radziki Duże – ruiny zamku wzniesionego między 1405 a 1466 rokiem,
Rypin:
- kaplica św. Barbary z 1850 roku,
- kościół Trójcy Świętej z 1355 roku,
- kościół ewangelicko-augsburski z 1888 roku,
Rusinowo:
- spichlerz folwarczny z I połowy XIX wieku,
- zespoły dworskie z I połowy XIX wieku,
Sadłowo – kościół św. Jana Chrzciciela wzniesiony w 1752 roku,
Kowalki – zespoły dworskie z II połowy XIX wieku.

Transport

Transport drogowy

Drogi wojewódzkie

534 (Rypin – Golub-Dobrzyń – Wąbrzeźno – Grudziądz)
557 (Rypin – Lipno)
560 (Brodnica – Rypin – Sierpc – Bielsk 60)
563 (Rypin – Żuromin – Mława)

Transport kolejowy

33 (Kutno – Płock – Sierpc – Rypin – Brodnica)

Starostowie rypińscy

Na podstawie źródła^[13]:

Benedykt Kozłowski (9 listopada 1998 – 21 listopada 2002),
Adam Łapkiewicz (21 listopada 2002 – 23 listopada 2006),
Marek Tyburski (23 listopada 2006 – 1 grudnia 2014),
Zbigniew Zgórzyński (1 grudnia 2014 – 21 listopada 2018),
Jarosław Sochacki (od 21 listopada 2018).

Przypisy

↑ Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa (Dz. U. z 1998 r. Nr 96, poz. 603 (ISAP)).
↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 października 1996 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw (Dz. U. z 1996 r. Nr 130, poz. 612 (ISAP)).
1 2 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów (Dz. U. z 1998 r. Nr 103, poz. 652 (ISAP)).
↑ Wykaz powierzchni jednostek podziału terytorialnego dla potrzeb statystycznych : stan w dniu 1 I 1974 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, Biuro Spisów, 1974, s. 32-33.
↑ Komunikat o zmianach w podziale administracyjnym za okres od 2 I 1974 r. do 1 I 1975 r. włącznie, Główny Urząd Statystyczny, Biuro Spisów, Warszawa, marzec 1975, s. 2-3 [dostęp 2026-03-28] (pol.).
↑ Komunikat o zmianach w podziale administracyjnym za okres od 2 I 1975 r. do 31 V 1975 r. włącznie, Główny Urząd Statystyczny, Biuro Spisów, Warszawa, sierpień 1975, s. 1-3 [dostęp 2026-03-28] (pol.).
↑ Państwowy Rejestr Granic (PRG) [online], Główny Urząd Geodezji i Kartografii [dostęp 2026-03-28] (pol.).
1 2 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia, stosowania i udostępniania krajowego rejestru urzędowego podziału terytorialnego kraju oraz związanych z tym obowiązków organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 1998 r. Nr 157, poz. 1031 (ISAP)).
Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2025 r., Główny Urząd Statystyczny, Warszawa, 22 lipca 2025 [dostęp 2026-03-28] (pol.).
1. 1 2 S. tabl. 21: Powierzchnia, ludność oraz lokaty według gmin.
2. 1 2 S. tabl. 2: Powierzchnia, ludność oraz lokaty według powiatów i miast na prawach powiatu.
↑ Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 2017 r. w sprawie wykazu gmin i powiatów wchodzących w skład województw (M.P. z 2017 r. poz. 853 (ISAP)).
1 2 Powiatowe zbiorcze zestawienie danych dotyczących gruntów wg stanu na dzień 1 stycznia 2025 (woj. kujawsko-pomorskie, pow. rypiński). [online], Główny Urząd Geodezji i Kartografii [dostęp 2026-03-28] (pol.).
1 2 3 4 Bank Danych Lokalnych [online], Główny Urząd Statystyczny [dostęp 2026-03-28] (pol.).
↑ Rafał Rudka, Joanna Gryboś-Chechelska, Tomasz Smaś: Słownik biograficzny współczesnych starostów. T. II: Starostowie województwa kujawsko-pomorskiego. Warszawa: Związek Powiatów Polskich, 2022, s. 27. ISBN 978-83-62251-85-8. [dostęp 2024-04-18].

Bibliografia

Rypin. Szkice z dziejów miasta, pod red. M. Krajewskiego, Rypin 1994.
M. Krajewski, A. Mietz, Zabytki ziemi dobrzyńskiej, Włocławek 1996.

[1] Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa (Dz. U. z 1998 r. Nr 96, poz. 603 (ISAP)).

[2] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 października 1996 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw (Dz. U. z 1996 r. Nr 130, poz. 612 (ISAP)).

[rozp_powiaty-3] 1 2 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów (Dz. U. z 1998 r. Nr 103, poz. 652 (ISAP)).

[4] Wykaz powierzchni jednostek podziału terytorialnego dla potrzeb statystycznych : stan w dniu 1 I 1974 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, Biuro Spisów, 1974, s. 32-33.

[5] Komunikat o zmianach w podziale administracyjnym za okres od 2 I 1974 r. do 1 I 1975 r. włącznie, Główny Urząd Statystyczny, Biuro Spisów, Warszawa, marzec 1975, s. 2-3 [dostęp 2026-03-28] (pol.).

[6] Komunikat o zmianach w podziale administracyjnym za okres od 2 I 1975 r. do 31 V 1975 r. włącznie, Główny Urząd Statystyczny, Biuro Spisów, Warszawa, sierpień 1975, s. 1-3 [dostęp 2026-03-28] (pol.).

[7] Państwowy Rejestr Granic (PRG) [online], Główny Urząd Geodezji i Kartografii [dostęp 2026-03-28] (pol.).

[TERYT-8] 1 2 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia, stosowania i udostępniania krajowego rejestru urzędowego podziału terytorialnego kraju oraz związanych z tym obowiązków organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 1998 r. Nr 157, poz. 1031 (ISAP)).

[Powierzchnia-9] Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2025 r., Główny Urząd Statystyczny, Warszawa, 22 lipca 2025 [dostęp 2026-03-28] (pol.).
1 2 S. tabl. 21: Powierzchnia, ludność oraz lokaty według gmin.

1 2 S. tabl. 2: Powierzchnia, ludność oraz lokaty według powiatów i miast na prawach powiatu.

[10] 1 2 S. tabl. 21: Powierzchnia, ludność oraz lokaty według gmin.

[12] 1 2 S. tabl. 2: Powierzchnia, ludność oraz lokaty według powiatów i miast na prawach powiatu.

[11] Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 2017 r. w sprawie wykazu gmin i powiatów wchodzących w skład województw (M.P. z 2017 r. poz. 853 (ISAP)).

[pokrycie_terenu-13] 1 2 Powiatowe zbiorcze zestawienie danych dotyczących gruntów wg stanu na dzień 1 stycznia 2025 (woj. kujawsko-pomorskie, pow. rypiński). [online], Główny Urząd Geodezji i Kartografii [dostęp 2026-03-28] (pol.).

[BDL-14] 1 2 3 4 Bank Danych Lokalnych [online], Główny Urząd Statystyczny [dostęp 2026-03-28] (pol.).

[15] Rafał Rudka, Joanna Gryboś-Chechelska, Tomasz Smaś: Słownik biograficzny współczesnych starostów. T. II: Starostowie województwa kujawsko-pomorskiego. Warszawa: Związek Powiatów Polskich, 2022, s. 27. ISBN 978-83-62251-85-8. [dostęp 2024-04-18].

[10] 1 2 S. tabl. 21: Powierzchnia, ludność oraz lokaty według gmin.

[12] 1 2 S. tabl. 2: Powierzchnia, ludność oraz lokaty według powiatów i miast na prawach powiatu.

[a-16] de facto 1941

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9.1]

[10]

[9.2]

[11]

[12]

[13]

[A]

Miasta na prawach powiatu	Bydgoszcz (siedziba wojewody) Grudziądz Toruń (siedziba sejmiku) Włocławek
Powiaty	aleksandrowski brodnicki bydgoski chełmiński golubsko-dobrzyński grudziądzki inowrocławski lipnowski mogileński nakielski radziejowski rypiński sępoleński świecki toruński tucholski wąbrzeski włocławski żniński
Inne zagadnienia	Podział administracyjny Herb Flaga

Miasta	Rypin
Gminy miejskie	Rypin
Gminy wiejskie	Brzuze Rogowo Rypin Skrwilno Wąpielsk

Przynależność wojewódzka	gubernia płocka (1867–1915) woj. warszawskie (II RP) (1919–38) woj. pomorskie (II RP) (1938–39) woj. pomorskie (PRL) (1945–50) woj. bydgoskie (1950–75)
Miasta	Dobrzyń nad Drwęcą (do 1870 i 1919–51^[A] →) Rypin
Gminy wiejskie (1867–1954 i 1973–75)	Blizno (do 1867) Brzuze (od 1973) Chrostkowo (do 1954) Czermin (do 1942) Dobrzyń nad Drwęcą (1870–1919) Dulsk (do 1867) Dzierzno (do 1940) Gójsk (do 1924 →) Okalewo (do 1954) Osiek Płonne (do 1940) Pręczki (do 1940 i 1944–54) Radomin (1940–54) Radziki Duże (1941–54) Rogowo Rypin (1940–1944 i od 1973) Sadłowo (1942–54) Skrwilno Sokołowo (1867–1940) Starorypin (do 1940) Strzygi (1944–54) Szczutowo (1867–1954) Świedziebnia (od 1940) Wąpielsk (do 1940 i od 1973) Zbójno (1940–54) Żałe (do 1954)
Gromady (1954–72)	Brzuze (1972) Chrapoń (1954–55 →) Chrostkowo (1954–55 →) Czarnia Duża (1954–55 →) Czumsk Duży (1954–71) Długie (1954–61) Dulsk (1954–55 →) Głowińsk (1954–59) Janowo (1954–61) Jasiony (1954–55 →) Kobrzyniec Stary (1954–61) Kretki Małe (1954–59) Mleczówka (1954–55 →) Okalewo (1954–71) Osiek (1954–72) Ostrowite (1954–71) Pręczki (1954–71) Radomin (1954–55 →) Radziki Duże (1954–71) Rogowo (1954–72) Róże (1954–55 →) Rypin (1972) Sadłowo (1954–72) Skrwilno (1954–72) Skudzawy (1954–61) Stalmierz (1954–55 →) Starorypin (1954–71) Stępowo (1954–68) Strzygi (1954–71) Szafarnia (1954–55 →) Szczutowo (1954–55 →) Świedziebnia (1954–72) Trąbin (1954–59) Ugoszcz (1954–71) Wąpielsk (1954–68) Wąpielsk (1972) Wola Stara (1954–55 →) Zbójno (1954–55 →) Żałe (1954–71)