Województwo pomorskie (II Rzeczpospolita)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy województwa w okresie II Rzeczypospolitej. Zobacz też: inne obszary określane jako województwo pomorskie.
województwo pomorskie
województwo
1919-1939
Herb
Herb województwa pomorskiego
Państwo  II Rzeczpospolita
Data powstania 12 sierpnia 1919
Stolica Toruń
Wojewoda Władysław Raczkiewicz
Powierzchnia 25 683 km²
Populacja (1931)
• liczba ludności

1.884.400
• gęstość 73 os./km²
Tablice rejestracyjne PM
Adres Urzędu Wojewódzkiego:
Fosa Staromiejska 31-33
Toruń
Podział administracyjny
Plan województwa pomorskiego
Liczba powiatów miejskich 5
Liczba powiatów ziemskich 23
Liczba gmin miejskich 64
Liczba gmin wiejskich 234
Położenie na mapie II Rzeczypospolitej
Poland Voivodeships adminstrative division 1930 Pomeranian Voivodeship.svg
Portal Portal Polska
Województwo pomorskie w szczegółowych danych statystycznych spisu powszechnego z 30.IX.1921 i spisu powszechnego z 9. XII. 1931 r.
Województwo pomorskie - oficjalne dane GUS spisu powszechnego 1921
Skorowidz miejscowości 1921 – szczegółowe dane GUS spisu powszechnego 1921 – województwo pomorskie
Województwo pomorskie - oficjalne dane GUS spisu powszechnego 1931
Urząd Wojewódzki Pomorski w Toruniu – widok współczesny
Polska, gęstość zaludnienia, 1931
Rezydencja wojewodów pomorskich w latach 1925-1939 (W czasie wizyt w Toruniu w 1927 i 1930 roku mieszkał tu prezydent RP Ignacy Mościcki)[1]. Obecnie Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Województwo pomorskiewojewództwo II Rzeczypospolitej istniejące w latach 1919–1939 ze stolicą w Toruniu.

Województwo pomorskie w okresie II Rzeczypospolitej powstało 12 sierpnia 1919 r. z części terenów dawnego zaboru pruskiego (Prusy Zachodnie) na podstawie przepisów ustawy z dnia 1 sierpnia 1919 r. o tymczasowej organizacji zarządu b. dzielnicy pruskiej[2]. Jednak dopiero w styczniu 1920 r. po wkroczeniu na Pomorze wojsk generała Hallera mogła tam się zorganizować polska administracja. Zamieszkane było w większości przez Polaków, w tym Kaszubów, dość liczną społeczność stanowili jednak Niemcy (szczególnie na terenach pogranicznych). Niemcy nigdy nie pogodziły się z utratą „polskiego korytarza” i aż do 1933 dążyły do jego pokojowej aneksji.

Podział administracyjny[edytuj]

Powiaty: brodnicki, bydgoski (od 1938 roku), chełmiński, chojnicki, działdowski (do 1938), gniewski (do 1932), grudziądzki, inowrocławski (od 1938), kartuski, kościerski, lipnowski (od 1938), lubawski, morski (od 1927), nieszawski (od 1938), pucki (do 1926), rypiński (od 1938), sępoleński, starogardzki, szubiński (od 1938), świecki, tczewski, toruński, tucholski, wąbrzeski, wejherowski (do 1928), włocławski (od 1938) i wyrzyski (od 1938).

Powiaty miejskie: Bydgoszcz (od 1938), Gdynia (od 1929), Grudziądz, Inowrocław (od 1938) i Toruń.

Gospodarka[edytuj]

Według danych pochodzących z Wielkiej ilustrowanej encyklopedji powszechnej „Gutenberga” z 1934 roku na 1 km² mieszkało na Pomorzu 57,1 mieszkańców, na ludność w miastach przypadało 25% ogółu ludności. Z ogólnej powierzchni 1 mln 587 tys. ha: grunty orne zajmowały 56,1%, łąki 6,1%, pastwiska 3,2%, sady i ogrody 0,9%, lasy 22,8%, a nieużytki 10,9%. W gospodarstwach rolnych przeważała własność średnia i wielka. Gospodarstwa małe (2-5 ha) zajmowały 3%, średnie (5-20 ha) 20,7%, wielkie (od 20 ha) 74,7% ogólnej powierzchni gruntów ornych. Chów i hodowla bydła odgrywała małą rolę. Koni było w 1929 roku na obszarze województwa 158.444 sztuk, bydła 395.210 sztuk, a owiec i kóz 205.740 sztuk.

Rolnictwem i pokrewnymi zajęciami zajmowało się 61,9% ogółu mieszkańców, przemysłem 13,5%, handlem 3,6%, komunikacją 5,8% inne zajęcia 4,6%. Znaczną rolę odgrywało rybołówstwo, zwłaszcza morskie. Tym ostatnim zajmowało się w 1929 roku 1370 osób na 1031 łodziach co dało 27.829 kwintali ryb (głównie flądry i szproty).

Historia[edytuj]

1 kwietnia 1938 r. dokonano zmian granic województwa. Z województwa poznańskiego przyłączono powiaty: wyrzyski, szubiński, bydgoski, inowrocławski, a także Chełmce i Kruszwicę z powiatu mogileńskiego[3]. Z województwa warszawskiego przyłączono powiaty: nieszawski, rypiński, lipnowski i włocławski. Powiat działdowski został przyłączony do województwa warszawskiego. Zmiana ta miała na celu zatarcie granic rozbiorowych, ale przyniosła też nowe problemy, ponieważ w granicach województwa pomorskiego znalazła się Bydgoszcz, która stając się największym miastem w województwie, zaczęła aspirować do roli jej stolicy. Od tego momentu na oznaczenie województwa używano także nazwy Wielkie Pomorze. W 1939 r. województwo, wbrew prawu międzynarodowemu, zostało włączone do III Rzeszy, tworząc wraz z terytorium dawnego Wolnego Miasta Gdańska Okręg Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie. Obszar powiatów szubińskiego, inowrocławskiego, nieszawskiego i włocławskiego włączono z kolei do Okręgu Rzeszy Kraj Warty. Na terenie województwa działały organizacje państwa podziemnego Grunwald (organizacja konspiracyjna)[4]. W 1945 z terenu dawnego województwa wydzielono północną część, która po połączeniu z obszarami włączonymi do Polski w 1945 r. utworzyła województwo gdańskie. Pozostała część, ze stolicą w Bydgoszczy, zachowała nazwę „województwo pomorskie” do 1950 r., kiedy to wprowadzono nazwę „województwo bydgoskie”.

Administracja[edytuj]

Jedyne województwo (obok województwa poznańskiego), w którym istniał samorząd stopnia wojewódzkiego. Działał on na podstawie przepisów popruskich. Organami tego samorządu były: sejmik wojewódzki, wydział wojewódzki oraz starosta krajowy.

Główne urzędy i instytucje znajdowały się w Toruniu w mniejszym stopniu w Grudziądzu, Gdyni oraz Bydgoszczy. Najważniejsze to:

Wojewodowie pomorscy[edytuj]

Oświata[edytuj]

Analfabetów było (w 1921) zaledwie 5,2% ludności. W roku szkolnym 1929/30 było na Pomorzu 1384 szkół powszechnych z 3.222 nauczycielami 132.114 uczniów, z których 127 869 uczęszczało do szkół polskich, a 4245 do szkół niemieckich. Szkół średnich było 32, 8 seminariów nauczycielskich, a szkół zawodowych 23. Czasopism ukazywało się (1929 rok) 108, w tym 95 polskich i 13 niemieckich. Dzienników było 13 (w tym 7 w Toruniu), najważniejsze to Słowo Pomorskie, Dzień Pomorza, Głos Robotnika.

Najważniejsze Szkoły Zawodowe na Pomorzu:

Pomnik Stefana Łaszewskiego w Toruniu
Pomnik Władysława Raczkiewicza przed Urzędem Marszałkowskim w Toruniu

Ludność[edytuj]

Ludność województwa w 1921 roku wynosiła 935.643 osób[9].

Podział ludności ze względu na narodowość[9]:

Podział ludności ze względu na wyznanie[9]:

Wojewodowie[edytuj]

Wicewojewodowie

Przypisy