Województwo pomorskie (II Rzeczpospolita)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy województwa w okresie II Rzeczypospolitej. Zobacz też: inne obszary określane jako województwo pomorskie.
województwo pomorskie
województwo
1919-1939
Herb
Herb województwa pomorskiego
Państwo  II Rzeczpospolita
Data powstania 12 sierpnia 1919
Stolica Toruń
Wojewoda Władysław Raczkiewicz
Powierzchnia 25 683 km²
Populacja (1931)
• liczba ludności

1.884.400
• gęstość 73 os./km²
Tablice rejestracyjne PM
Adres Urzędu Wojewódzkiego:
Fosa Staromiejska 31-33
Toruń
Podział administracyjny
Plan województwa pomorskiego
Liczba powiatów miejskich 5
Liczba powiatów ziemskich 23
Liczba gmin miejskich 64
Liczba gmin wiejskich 234
Położenie na mapie II Rzeczypospolitej
Poland Voivodeships adminstrative division 1930 Pomeranian Voivodeship.svg
Ziemia 53°01′N 18°36′E/53,011300 18,606900
Portal Portal Polska
Województwo pomorskie w szczegółowych danych statystycznych spisu powszechnego z 30.IX.1921 i spisu powszechnego z 9. XII. 1931 r.
Województwo pomorskie - oficjalne dane GUS spisu powszechnego 1921
Skorowidz miejscowości 1921 – szczegółowe dane GUS spisu powszechnego 1921 – województwo pomorskie
Województwo pomorskie - oficjalne dane GUS spisu powszechnego 1931

Województwo pomorskiewojewództwo II Rzeczypospolitej istniejące w latach 1919–1939 ze stolicą w Toruniu.

Województwo pomorskie w okresie II Rzeczypospolitej powstało 12 sierpnia 1919 r. z części terenów dawnego zaboru pruskiego (Prusy Zachodnie) na podstawie przepisów ustawy z dnia 1 sierpnia 1919 r. o tymczasowej organizacji zarządu b. dzielnicy pruskiej[1]. Jednak dopiero w styczniu 1920 r. po wkroczeniu na Pomorze wojsk generała Hallera mogła tam się zorganizować polska administracja. Zamieszkane było w większości przez Polaków, w tym Kaszubów, dość liczną społeczność stanowili jednak Niemcy (szczególnie na terenach pogranicznych). Niemcy nigdy nie pogodziły się z utratą „polskiego korytarza” i aż do 1933 dążyły do jego pokojowej aneksji.

Urząd Wojewódzki Pomorski w Toruniu – widok współczesny
Polska, gęstość zaludnienia, 1931

Podział administracyjny[edytuj]

Powiaty: pucki (do 1928 roku), wejherowski, kartuski, kościerski, chojnicki, starogardzki, tczewski, gniewski (do 1933 roku), świecki, tucholski, sępoleński, chełmiński, grudziądzki, toruński, wąbrzeski, brodnicki, działdowski, lubawski (z siedzibą w Nowym Mieście Lubawskim) i grodzki gdyński (od 1929 r.)

Gospodarka[edytuj]

Według danych pochodzących z Wielkiej ilustrowanej encyklopedji powszechnej „Gutenberga” z 1934 roku na 1 km² mieszkało na Pomorzu 57,1 mieszkańców, na ludność w miastach przypadało 25% ogółu ludności. Z ogólnej powierzchni 1 mln 587 tys. ha: grunty orne zajmowały 56,1%, łąki 6,1%, pastwiska 3,2%, sady i ogrody 0,9%, lasy 22,8%, a nieużytki 10,9%. W gospodarstwach rolnych przeważała własność średnia i wielka. Gospodarstwa małe (2-5 ha) zajmowały 3%, średnie (5-20 ha) 20,7%, wielkie (od 20 ha) 74,7% ogólnej powierzchni gruntów ornych. Chów i hodowla bydła odgrywała małą rolę. Koni było w 1929 roku na obszarze województwa 158.444 sztuk, bydła 395.210 sztuk, a owiec i kóz 205.740 sztuk.

Rolnictwem i pokrewnymi zajęciami zajmowało się 61,9% ogółu mieszkańców, przemysłem 13,5%, handlem 3,6%, komunikacją 5,8% inne zajęcia 4,6%. Znaczną rolę odgrywało rybołówstwo, zwłaszcza morskie. Tym ostatnim zajmowało się w 1929 roku 1370 osób na 1031 łodziach co dało 27.829 kwintali ryb (głównie flądry i szproty).

Historia[edytuj]

1 kwietnia 1938 r. dokonano zmian granic województwa. Z województwa poznańskiego przyłączono powiaty: wyrzyski, szubiński, bydgoski, inowrocławski, a także Chełmce i Kruszwicę z powiatu mogileńskiego[2]. Z województwa warszawskiego przyłączono powiaty: nieszawski, rypiński, lipnowski i włocławski. Powiat działdowski został przyłączony do województwa warszawskiego. Zmiana ta miała na celu zatarcie granic rozbiorowych, ale przyniosła też nowe problemy, ponieważ w granicach województwa pomorskiego znalazła się Bydgoszcz, która stając się największym miastem w województwie, zaczęła aspirować do roli jej stolicy. Od tego momentu na oznaczenie województwa używano także nazwy Wielkie Pomorze. W 1939 r. województwo, wbrew prawu międzynarodowemu, zostało włączone do III Rzeszy, tworząc wraz z terytorium dawnego Wolnego Miasta Gdańska Okręg Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie. Obszar powiatów szubińskiego, inowrocławskiego, nieszawskiego i włocławskiego włączono z kolei do Okręgu Rzeszy Kraj Warty. Na terenie województwa działały organizacje państwa podziemnego Grunwald (organizacja konspiracyjna)[3]. W 1945 z terenu dawnego województwa wydzielono północną część, która po połączeniu z obszarami włączonymi do Polski w 1945 r. utworzyła województwo gdańskie. Pozostała część, ze stolicą w Bydgoszczy, zachowała nazwę „województwo pomorskie” do 1950 r., kiedy to wprowadzono nazwę „województwo bydgoskie”.

Administracja[edytuj]

Jedyne województwo (obok województwa poznańskiego), w którym istniał samorząd stopnia wojewódzkiego. Działał on na podstawie przepisów popruskich. Organami tego samorządu były: sejmik wojewódzki, wydział wojewódzki oraz starosta krajowy.

Główne urzędy i instytucje znajdowały się w Toruniu w mniejszym stopniu w Grudziądzu, Gdyni oraz Bydgoszczy. Najważniejsze to:

Wojewodowie pomorscy[edytuj]

Oświata[edytuj]

Analfabetów było (w 1921) zaledwie 5,2% ludności. W roku szkolnym 1929/30 było na Pomorzu 1384 szkół powszechnych z 3.222 nauczycielami 132.114 uczniów, z których 127 869 uczęszczało do szkół polskich, a 4245 do szkół niemieckich. Szkół średnich było 32, 8 seminariów nauczycielskich, a szkół zawodowych 23. Czasopism ukazywało się (1929 rok) 108, w tym 95 polskich i 13 niemieckich. Dzienników było 13 (w tym 7 w Toruniu), najważniejsze to Słowo Pomorskie, Dzień Pomorza, Głos Robotnika.

Najważniejsze Szkoły Zawodowe na Pomorzu:

Pomnik Stefana Łaszewskiego w Toruniu
Pomnik Władysława Raczkiewicza przed Urzędem Marszałkowskim w Toruniu

Ludność[edytuj]

Ludność województwa w 1921 roku wynosiła 935.643 osób[8].

Podział ludności ze względu na narodowość[8]:

Podział ludności ze względu na wyznanie[8]:

Wojewodowie[edytuj]

Wicewojewodowie

Przypisy