Województwo pomorskie (1945–1950)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy województwa z lat 1945-1950. Zobacz też: inne województwa o nazwie pomorskie oraz inne województwa z siedzibą w Bydgoszczy.
Województwo pomorskie
województwo
1945-1950
Państwo  PRL
Data powstania 1945
Data likwidacji 1950
Stolica Bydgoszcz
Powierzchnia 20059 km²
Populacja (1948)
• liczba ludności

1 413 444
• gęstość 70,5 os./km²
Tablice rejestracyjne 40-44
Położenie na mapie Polski
POL województwo pomorskie 1946.svg
Portal Portal Polska

Województwo pomorskie – jedno z województw istniejących w Polsce w latach 1945-1950. Obejmowało teren obecnego woj. kujawsko-pomorskiego oraz fragmenty: pomorskiego i wielkopolskiego. Było jednym z 14 województw w kraju.

Historia[edytuj]

Województwo pomorskie w przybliżeniu w przedwojennym kształcie reaktywowano dekretem z 21 sierpnia 1944 r. Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego. Miało ono z jednej strony nawiązywać do przedwojennego „Wielkiego Pomorza”, a z drugiej – uwzględniać odmienne terytorium państwa polskiego, ukształtowane po II wojnie światowej[1].

Nowy Pomorski Urząd Wojewódzki rozpoczęto organizować 2 lutego 1945 r. początkowo w Toruniu. 2 marca 1945 r. na szczeblu rządowym zapadła decyzja o przeniesieniu urzędu i dalszej jego organizacji w Bydgoszczy. Decyzję tę motywowano uwzględnieniem dysproporcji potencjału społeczno-gospodarczego pomiędzy oboma miastami, w tym liczby ludności, która miała stanowić zaplecze dla władzy ludowej. Poszczególne agendy urzędu przemieszczano w okresie od kwietnia do lipca 1945 roku. Toruniowi jako rekompensatę zagwarantowano przodującą rolę w zakresie kultury i oświaty na Pomorzu. Znalazło to odzwierciedlenie w lokalizacji kadry byłego Uniwersytetu Wileńskiego w Toruniu w 1946 r.[1]

30 marca 1945 r. dekretem rządu z województwa pomorskiego ze stolicą w Bydgoszczy wydzielono województwo gdańskie, złożone z 6 powiatów oraz terytorium byłego Wolnego Miasta Gdańska. Odtąd województwo pomorskie obejmowało jedynie południową część dawnego „Wielkiego Pomorza” stanowiąc obszar przejściowy między regionami centralnymi (warszawskie, łódzkie), a nadmorskimi. Przez wyłączenie terenów nadmorskich uzyskało ono charakter etnograficzny kujawsko-pomorski[1].

7 lipca 1945 r. do województwa pomorskiego włączono dwa powiaty z Okręgu Zachodniopomorskiego: człuchowski i złotowski[2]. Trudności w prowadzeniu jednolitej polityki gospodarczej i administracyjnej (oba powiaty jako poniemieckie podlegały Ministerstwu Ziem Odzyskanych) zaowocowały rozporządzeniem rządu z 29 maja 1946 r., na mocy którego oba powiaty zostały przekazane nowo powołanemu województwu szczecińskiemu[1].

Lata 1945-1950 stanowiły okres kształtowania się województwa bydgoskiego, które nazywano pomorskim z uwagi na tradycję przedwojenną „Wielkiego Pomorza”. W tym czasie rozważano różne propozycje zmian terytorialnych, które częściowo zostały uwzględnione w reformie administracyjnej z 1950 r.[1]:

Województwo pomorskie - stan z 15 maja 1948 r.[edytuj]

Województwo posiadało 23 powiaty, wśród nich 5 miast wydzielonych i 47 nie wydzielonych, 188 gmin wiejskich i 2391 gromad[3].

Nr Powiat Miasto powiatowe Pow. (km²) Ludność
Województwo pomorskie (1945-1950)
1 brodnicki POL Brodnica COA.svg Brodnica 912 51 330
2 Bydgoszcz miasto POL Bydgoszcz COA.svg Bydgoszcz 75 149 529
3 bydgoski POL Bydgoszcz COA.svg Bydgoszcz 1334 52 691
4 chełmiński POL Chełmno COA.svg Chełmno 730 48 307
5 chojnicki POL Chojnice COA.svg Chojnice 1854 64 520
6 Grudziądz miasto POL Grudziądz COA.svg Grudziądz 28 49 913
7 grudziądzki POL Grudziądz COA.svg Grudziądz 758 35 146
8 Inowrocław miasto POL Inowrocław COA.svg Inowrocław 37 39 839
9 inowrocławski POL Inowrocław COA.svg Inowrocław 1267 61 284
10 lipnowski POL Lipno COA.svg Lipno 1535 93 073
11 lubawski POL Nowe Miasto Lubawskie COA.svg Nowe Miasto Lubawskie 833 44 812
12 nieszawski POL Nieszawa COA.svg Nieszawa 1278 105 984
13 rypiński POL Rypin COA.svg Rypin 1188 74 944
14 sępoleński POL Sępólno Krajeńskie COA.svg Sępólno Krajeńskie 681 29 446
15 szubiński POL Szubin COA.svg Szubin 917 41 903
16 świecki POL Świecie COA.svg Świecie 1533 74 668
17 Toruń miasto POL Toruń COA.svg Toruń 59 76 749
18 toruński POL Toruń COA.svg Toruń 864 47 845
19 tucholski POL Tuchola COA (1990-2014).svg Tuchola 1039 35 336
20 wąbrzeski POL Wąbrzeźno COA.svg Wąbrzeźno 673 48 801
21 Włocławek miasto POL Włocławek COA.svg Włocławek 25 52 970
22 włocławski POL Włocławek COA.svg Włocławek 1300 81 805
23 wyrzyski POL Wyrzysk COA 1.svg Wyrzysk 1101 59 549

Przypisy

  1. a b c d e Sudziński Ryszard: Kształtowanie się granic i podziału administracyjnego województwa pomorskiego (bydgoskiego) w latach 1945-1950. In. Zapiski historyczne TNT XXXVIII Rok 1973 z.2
  2. Monitor Polski nr 29 poz. 77
  3. Pomorski Dziennik Wojewódzki 1948, nr 16, poz. 145