Stanisław Fenrych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stanisław Fenrych
Data urodzenia 14 grudnia 1883
Data i miejsce śmierci 27 października 1955
Kościan
Zawód przedsiębiorca

Stanisław Fenrych (ur. 14 grudnia 1883 w Poniatowie, zm. 27 października 1955 w Kościanie) – polski przedsiębiorca, założyciel przedsiębiorstwa Pudliszki.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodzony 14 grudnia 1883 r.[1][2] w Poniatowie[1][3], był jednym z sześciorga dzieci[1] Władysława i Heleny z domu Feldmann[1][2]. Jako dziecko przeniósł się z rodziną do Wielkopolski, gdzie ojciec wydzierżawił majątek pod Gnieznem[3], w Braciszewie. Absolwent szkoły elementarnej w Gnieźnie[1] i szkoły rolnej w Szamotułach[4]. W 1908 r. rozpoczął studia na wydziale Rolnictwa i Ogrodnictwa Uniwersytetu w Berlinie[2], ale przerwał je po śmierci ojca i przejął po nim obowiązki zarządcy majątku[4]. Po kilku latach wydzierżawił inny majątek koło Góry Śląskiej i zarządzał nim do 1917 r.[1], kiedy został pracownikiem Urzędu Ziemskiego w Poznaniu[3]. Powodem rezygnacji z zarządzania majątkiem były brak pracowników wynikający z poboru do armii oraz rekwizycje zbiorów na rzecz armii[1].

W 1919 r. razem ze szwagrem Zygmuntem Mikulskim i bratem Tadeuszem[1][3] odkupił od Urzędu Ziemskiego podupadający[4] i wyeksploatowany majątek Pudliszki[1] o powierzchni 1600 ha[3] lub 1900 ha, obejmujący oprócz Pudliszek także wsie Kokoszki, Karzec, Ziemlin, Kuczynę i Kuczynkę, w tym tartak, cegielnię, gorzelnię i mleczarnię. W majątku prowadzono głównie hodowlę trzody chlewnej, bydła, owiec i koni[1]. Majątek należał przed wojną do Hermana Kennemanna[4], ale po powstaniu wielkopolskim jego spadkobiercy zdecydowali się wyemigrować do Niemiec, czego warunkiem była sprzedaż majątku na rzecz Urzędu Ziemskiego[1]. Zgodnie z umową sam Fenrych stał się właścicielem gruntów w Pudliszkach, Kokoszkach i Karcu, ale po wybraniu jego brata burmistrzem Krotoszyna w latach 1930. wziął od niego w dzierżawę także Ziemlin[1].

Już w tym samym roku Fenrych zaczął produkcję marmolady i powideł[1][3] oraz uruchomił gorzelnię, tartak i cegielnię[1]. W następnych latach w majątku zakładał sady owocowe oraz plantacje truskawek, malin, agrestu, porzeczek[1][3], groszku, szparagów, fasoli szparagowej i marchwi[1]. W ciągu następnych lat doprowadził majątek do rozwoju, wprowadzając innowacyjne rozwiązania, m.in. zaczął wynajmować obory z wyżywieniem i opieką weterynaryjną dla krów okolicznych gospodarzy w zamian za zakup ich mleka, co pozwoliło mu na pozyskiwanie wysokogatunkowego surowca o kontrolowanej jakości[4], z którego produkowano sery twarogowe sprzedawane w wielu regionach kraju, krówki eksportowane do Francji i Czech oraz masło w puszkach eksportowane do USA[1].

W 1923 r. poznał Teresę Boszulak, która była córką właściciela pobliskiego gospodarstwa nasiennego, a później księgową w majątku Fenrycha i w grudniu tego samego roku ożenił się z nią[1]. W tym samym roku założył fabrykę przetwórstwa produktów rolnych, pakowanych następnie w puszki[4], oraz nową mleczarnię[1] i fermę kur[5]. Działalność Fenrycha w zakresie sprzedaży konserwowych warzyw była prowadzona w oparciu o technologię szeroko stosowaną w USA od pierwszej połowy XIX w., jednak na ziemiach polskich pojawiła się ona dopiero na początku XX w. i nie była popularna. Na zamówienie armii francuskiej Fenrych uruchomił suszarnię owoców[1], a tuż przed II wojną światową planował budowę huty szkła opakowaniowego[5].

Jego zakład rozwijał się w tym okresie dynamicznie, a wysoka jakość produktów pozwalała sprzedawać je po wyższej cenie niż produkty konkurencyjne, dzięki czemu wzrastała jej opłacalność, co pozwalało na ekspansję rynkową, w tym również zagraniczną[4]. Zakład rozwijał się także technologicznie, wprowadzając m.in. częściową mechanizację pakowania. Na stanowisku doradców pracowali od 1925 r. w Pudliszkach prof. Tadeusz Chrząszcz oraz późniejszy rektor Akademii Rolniczej w Poznaniu Józef Janicki[1]. Rozwój przedsiębiorstwa i okolicznych gospodarstw spowodowały konieczność ściągania pracowników sezonowych z innych regionów Polski, dla których powstało szerokie zaplecze socjalne[4].

Chcąc zwiększyć produkcję przecieru pomidorowego, Fenrych wysłał współpracowników w poszukiwaniu nasion odpowiednich odmian pomidorów m.in. do Wielkiej Brytanii, skąd przywieźli oni przepis na nieznany wówczas w Polsce keczup. W 1927 r. Fenrych zaczął produkować i sprzedawać keczup jako pierwszy w Polsce, a produkt szybko zdobył sobie popularność[1][4] i od 1928 r. był produkowany na skalę przemysłową[1]. Oprócz keczupu zakłady produkowały także podwójnie zagęszczony przecier i soki w butelkach, a wysoka sprzedaż skłoniła Fenrycha do zwiększenia areału pomidora kosztem m.in. buraka cukrowego[1]. W 1929 r. Fenrych gościł prezydenta Ignacego Mościckiego[4], który stawiał gospodarstwo w Pudliszkach za wzór[5].

W swoich zakładach zapewnił pracownikom mieszkania służbowe, do których doprowadzono energię elektryczną, hotel dla pracowników sezonowych, punkt opieki nad dziećmi, gabinet lekarski, ochotniczą straż pożarną i dowozy pracownicze, a jego żona zorganizowała bibliotekę wiejską. W Pudliszkach gościł Jerzy Kossak, który malował tamtejsze konie, prymas August Hlond i poseł Stanisław Mikołajczyk[5].

W 1939 r. w Pudliszkach działali niemieccy sabotażyści[5]. Po agresji niemieckiej na Polskę Fenrych z żoną odmówili podpisania volkslisty, ale dzięki interwencji niemieckich pracowników uniknęli śmierci[4] i zostali wysiedleni w grudniu do Tarnowa, gdzie Fenrych otrzymał posadę zarządcy tartaku odebranego Żydowi uwięzionemu w getcie. Z Tarnowa Fenrych wysyłał paczki dla brata uwięzionego w Buchenwaldzie za udział w powstaniu wielkopolskim oraz do wielu innych osób, a na miejscu wydawał fałszywe zaświadczenia o zatrudnieniu w tartaku, które chroniły przed wywózką do Niemiec[5].

Po zakończeniu wojny władze odmówiły im zwrotu przedsiębiorstwa i domu[5][4], odmawiając nawet wstępu do powiatu gostyńskiego. Zakłady i pałac w Pudliszkach upaństwowiono w ramach reformy rolnej, a Fenrychowie po krótkim okresie pobytu w Rawiczu osiedli w Lesznie. Pomimo nacjonalizacji majątku otrzymał od Władysława Gomułki propozycję organizacji przemysłu owocowo-warzywnego na Ziemiach Odzyskanych, ale odmówił. Wkrótce potem Fenrych otworzył w Lesznie sklep nasienny[5], jednak podupadł na zdrowiu i znalazł się na utrzymaniu żony[4], która wróciła do pracy księgowej, a w sklepie zatrudniła sprzedawcę[5]. Zmarł 27 października 1955 w sanatorium w Kościanie[2] i został pochowany w Lesznie[5].

W 2001 roku staraniem HJ Heinz, ówczesnego właściciela Pudliszek, szczątki Fenrycha i jego żony przeniesiono na cmentarz w Pudliszkach[2], a w 2012 r. jego imieniem nazwano gimnazjum w Pudliszkach[5].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y STANISŁAW FENRYCH PIONIER PRZEMYSŁOWEGO PRZETWARZANIA OWOCÓW I WARZYW W POLSCE - PDF, docplayer.pl [dostęp 2018-11-08].
  2. a b c d e Stanisław Fenrych (pol.). [dostęp 2018-11-05].
  3. a b c d e f g Miał wiedzę, wizję i odwagę. Jako pierwszy w kraju zaczął produkować keczup. – otopanorama.pl, „otopanorama.pl”, 23 kwietnia 2017 [dostęp 2018-11-05] (pol.).
  4. a b c d e f g h i j k l m Joanna Ciechanowska-Barnuś: Stanisław Fenrych pokazał Polakom keczup. Gdy kupował Pudliszki, ludzie pukali się w czoło [I MIEJSCE] (pol.). W: Gazeta Wyborcza [on-line]. Agora SA, 2018-11-05. [dostęp 2018-11-05].
  5. a b c d e f g h i j k Andrzej Miałkowski, STANISŁAW FENRYCH – PIONIER PRZEMYSŁOWEGO PRZETWARZANIA OWOCÓW I WARZYW W POLSCE.