Kościan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta Kościan. Zobacz też: artykuł o stacji kolejowej Kościan.
Kościan
miasto i gmina
Ilustracja
Kościół pod wezwaniem Pana Jezusa, Ratusz, Wieża ciśnień
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat kościański
Data założenia XII wiek
Prawa miejskie 2. połowa XIII wieku
Burmistrz Michał Jurga
Powierzchnia 8,79 km²
Wysokość 75 – 85 m n.p.m.
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

23 717[1]
2 698,2 os./km²
Strefa numeracyjna 65
Kod pocztowy 64-000
Tablice rejestracyjne PKS
Położenie na mapie powiatu kościańskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kościańskiego
Kościan
Kościan
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Kościan
Kościan
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościan
Kościan
Ziemia52°04′53,471″N 16°38′25,418″E/52,081520 16,640394
TERC (TERYT) 3011011
SIMC 0954484
Hasło promocyjne: W sercu Wielkopolski
Urząd miejski
al. T. Kościuszki 22
64-000 Kościan
Strona internetowa
BIP

Kościan (niem. Kosten) – miasto w województwie wielkopolskim, w powiecie kościańskim. Miasto jest siedzibą władz wiejskiej gminy Kościan.

Miasto królewskie, należące do starostwa kościańskiego, pod koniec XVI wieku leżała w powiecie kościańskim województwa poznańskiego[2]. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa leszczyńskiego.

Według danych z 30 czerwca 2014 r. miasto miało 23 952 mieszkańców[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Kościan pochodzi prawdopodobnie od „koszczki” – określenia rośliny bagiennej porastającej podmokłe tereny doliny Obry; „kościen”, „kościeniec” oznaczał sitowiec, sitową trawę[4]. Pierwsze wzmianki o Kościanie pochodzą z XII wieku. Pierwszy historyczny zapis źródłowy podający nazwę miasta w formie „Costan” występuje w 1242 roku w dokumencie pobliskiego opactwa benedyktynów w Lubiniu[5]. W XIII wieku był on osadą targową, zlokalizowaną w okolicy obecnego Placu Wolności, dopiero później – ze względów bezpieczeństwa – mieszkańcy przenieśli się na wyspę w widłach Obry[6].

Początki miasta[edytuj | edytuj kod]

Mury miejskie
Rynek w Kościanie
Stanisław I Leszczyński odciąża Kościan od obowiązku kwaterowania wojska, 1704 r. (miejsce przechowywania: Archiwum Państwowe w Poznaniu).
Widok z lotu ptaka

Prawa miejskie uzyskał Kościan w drugiej poło9wie XIII wieku, lokacja na prawie polskim nastąpiła u schyłku panowania księcia wielkopolskiego Przemysła I (1241–1257), w czasie rządów Bolesława Pobożnego (1257–1279), lub na początku rządów Przemysła II (1279–1296), późniejszego króla Polski. Początkowo był więc Kościan własnością książąt wielkopolskich, później (od 1296) książąt śląskich z linii głogowskiej, a od 1332 roku, po zdobyciu go przez wojska króla Władysława Łokietka i jego syna księcia Kazimierza miastem królewskim[5]. 27.kwietnia 1400[7] roku król Władysław Jagiełło , w trakcie jednej z wielu[8] wizyt w Kościanie przenosi miasto oraz należące do niego wsie Nacław, Sieraków i Czarków[9] na prawo magdeburskie (niemieckie).

Miasto było drugim po Poznaniu ośrodkiem miejskim w Wielkopolsce[6]. Kościan stał się siedzibą powiatu, pierwsze wzmianki o Powiecie Kościańskim pochodzą z 1397 roku. Utworzony w drugiej połowie XIV wieku Powiat Kościański obejmował, z wyjątkiem Ziemi Wschowskiej, całą południowo-zachodnią część Wielkopolski. Na czele powiatu stał powoływany przez monarchę starosta. Pierwszym znanym starostą kościańskim był Jan z Rydzyny i Czerniny k. Góry Śląskiej (1409 – 1410). Z utworzeniem osobnego powiatu kościańskiego, wiązało się utworzenie osobnych od Poznania sądów: ziemskiego i grodzkiego, które przetrwały do schyłku I Rzeczypospolitej[10].

W mieście istniało 21 cechów i kurkowe bractwo strzeleckie. Najbardziej znanym był cech sukienników. Pod tym względem Kościan był ośrodkiem o największym znaczeniu w Rzeczypospolitej. Sukna kościańskie dostarczano na dwór królewski, szyto z nich bogate szaty duchowieństwa polskiego. Sukiennicy z Kościana mieli własne domy handlowe w innych miastach np. w Gnieźnie. Sława ich wyrobów rozeszła się daleko poza granice, rozwinął się eksport. Inne miasta zazdrościły Kościanowi – sprzedawały własne, gorsze sukno jako kościańskie. Kościańskie sukna otrzymały więc od Kazimierza Jagiellończyka znak ochronny, uznany za pierwszy znak przemysłowy w Rzeczypospolitej. Była to pieczęć z ołowiu, z herbem Miasta Kościan, orłem królewskim o rozpostartych skrzydłach i literą C od imienia króla – Casimirus.

Wojny XVII wieku i rozbiory[edytuj | edytuj kod]

Dotkliwe straty i upadek potęgi Kościana nastąpił w wyniku wojen XVII i początku XVIII wieku. Za pomoc partyzantom w czasie „potopu”, Szwedzi spalili miasto i zburzyli zamek. W latach 1793–1807 i ponownie od 1815 roku Kościan należał do Królestwa Prus / Cesarstwa Niemieckiego. Wybudowanie linii kolejowej PoznańWrocław w 1856 roku, przyczyniło się do rozwoju przemysłu w mieście głównie tytoniowego i przetwórstwa buraków cukrowych. 31 grudnia 1918 roku kontrolę nad miastem przejęli powstańcy wielkopolscy. Traktat wersalski usankcjonował w 1919 roku powrót Kościana do Polski.

Okres II wojny światowej[edytuj | edytuj kod]

Duże zniszczenia miasta przyniosła II wojna światowa. Od września do końca 1939 roku w mieście działała niemiecka grupa operacyjna Einsatzgruppe VI prowadząca czystki etniczne w ramach akcji T4, Intelligenzaktion oraz operacji Tannenberg[11]. W czasie ich trwania Niemcy zamordowali pomiędzy 2. września a 23. października 1939 w dwóch egzekucjach masowych 26[12] Polaków. 7 listopada 1939 Gestapo rozstrzelało w parku miejskim 45 kościaniaków.

W styczniu i lutym 1940, w lesie nieopodal Jarogniewic, niemieccy zbrodniarze zamordowali (poprzez zagazowanie[12]) 534[12][13] pacjentów Zakładu Psychiatrycznego w Kościanie. Po 1945 zwłoki pomordowanych ekshumowano i przeniesiono na cmentarz parafialny w Kościanie.

W czasie II wojny światowej z miasta wysiedlono większość Polaków do Generalnego Gubernatorstwa, a w zamian sprowadzono Niemców w ramach akcji kolonizacyjnej Heim ins Reich.

Okres po II wojnie światowej[edytuj | edytuj kod]

Po wojnie nastąpiła odbudowa miasta i rozbudowa istniejących zakładów przemysłowych. Powstały wtedy: Zakłady Remontu i Budowy Urządzeń Chemicznych, rzeźnia, fabryka cygar i papierosów[14]. Reaktywowano działalność powstałej w 1881 roku cukrowni. Większość fabryk, oprócz mleczarni, zostało zamkniętych lub przeniesionych w latach 90 XX w. i na początku XXI w. Z dniem 1.09.2011 Obrzańska Spółdzielnia Mleczarska została przejęta przez SM Mlekovita, która nieprzerwanie kontynuuje działalność mleczarską.

W lutym 1972 miasto gościło ogólnopolskie seminarium historyków powstania wielkopolskiego[15]

Burmistrzowie[edytuj | edytuj kod]

Urząd Burmistrza Miasta Kościan po odrodzeniu samorządu w Polsce w 1990 sprawowali:

  • 1990 – 1994 – Aleksander Heller
  • 1994 – 1998 – Jerzy Bartkowiak
  • 1998 – 2002 – Mirosław Woźniak
  • 2002 – 2006 – Jerzy Bartkowiak
  • od 2006 – Michał Jurga
Grota solna w Kościanie
Siedziba Obserwatorium astronomicznego w Kościanie

Zabytki i atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Kościół Świętego Ducha z II poł. XIV wieku
Ratusz (XV, XIX w.), obecnie siedziba Muzeum Regionalnego
Zabytkowy dom w Kościanie
Krzywy dom przy ulicy Masztalerza
Pomnik Jana Pawła II przed kościołem Pana Jezusa

Do zabytków Kościana należą:[16]

  • Kościół farny Wniebowzięcia NMP gotycki z XIV wieku z niedokończoną wieżą mierzącą pierwotnie ponad 60 metrów i cennymi ołtarzami : Głównym, Zesłania Ducha św, św. Anny, Św. Józefa, Św. Kazimierza, M.B. Szkaplerznej, Św. Barbary, Św. Walentego, Św. Benona i Serca Pana Jezusa,
  • Kaplica pw. Pana Jezusa z 1666 roku,
  • Kościół Świętego Ducha z II poł. XIV wieku,
  • Ratusz z XV wieku,
  • Pozostałości murów miejskich z XIV – XVI wieku,
  • Kamienice z XVIII – XIX wieku,
  • Zespół dawnego klasztoru bernardynów wzniesiony w latach 1605-1611,
  • Wiatrak Koźlak z 1714 roku,
  • Budynek poczty na al. T. Kościuszki z 1838 roku,
  • Willa starosty na al. T. Kościuszki,
  • Starostwo powiatowe z końca XIX wieku,
  • Wille Sanatoryjne,
  • Kaplica pw. NMP Anielskiej,
  • Park miejski im. Kajetana Morawskiego,
  • Szpital św. Zofii zbudowany w 1912 roku,
  • Kaplica św. Zofii przebudowana w 1908 roku,
  • Neogotycka kaplica cmentarna z XIX wieku,
  • Nenufar Club (figury świata),
  • Kompleks sportowo-rekreacyjny Łazienki : Tor saneczkowy z 1937, roku, Basen z 1943 roku i Hala sportowa z 1956 roku,
  • Krzywy dom przy ulicy Masztalerza 2 z XIX wieku,
  • Kościańskie Planty,
  • Miejska biblioteka w dawnym kościele ewangelickim z 1846 roku,
  • Kościan Miasto mostów i kładek : 6 mostów drogowych, 3 kolejowe oraz 10 mostów i kładek dla pieszych,
  • Willa miejska przy alei Kościuszki z końca XIX wieku,
  • Eklektyczna willa na ulicy Młyńskiej z 1904 roku,
  • I Liceum Ogólnokształcące im.Oskara Kolberga,
  • Uniwersytet w dawnej wytwórni papierosów,
  • Secesyjna ulica Surzyńskiego,
  • Dworzec Kolejowy z 1856 roku,
  • Budynki dawnej Cukrowni Kościan SA : Willa cukrownicza, wysoki na 85 metrów komin, hala produkcyjna itp.,
  • Modernistyczne osiedla: Jagiellońskie, gen. W. Sikorskiego, Piastowskie, Konstytucji 3 Maja,
  • Modernistyczny kościół pw. Alberta Chmielowskiego,
  • Pomniki: Floriana Marciniaka, ks.Surzyńskiego, św.Jana Nepomucena, Feliksa,
  • Cmentarze kościańskie: Parafialny i Komunalny,
  • Budynek sądu na Placu Niezłomnych,
  • Krzywe rondo znajdujące się przy osiedlu Konstytucji 3 Maja,
  • Zabytkowy kompleks rzeźni zbudowany w 1912 roku, rozbudowany w 1913 roku,
  • Plac Wolności,
  • Katolicka szkoła powszechna na ulicy Mickiewicza zbudowana w latach 1914-1915 (obecnie Zespół Szkół nr 1),
  • Stuletnia spółdzielnia mieszkaniowa i stuletni blok na ulicy Bączkowskiego,
  • Wieża ciśnień na ulicy Czempińskiej z 1908 roku. Remontowana w latach 2011-2013. Posiada jedyny na świecie dach obserwatorium astronomicznego postawiony na prostokącie[17],
  • Najwyższą budowlą w Kościanie jest komin nieistniejącej cukrowni o wysokości 85 metrów[potrzebny przypis]

Atrakcje turystyczne i rekreacyjne[18]

  • Ściana wspinaczkowa w kościańskiej Wieży Ciśnień to jeden z najciekawszych obiektów tego typu w Polsce. W klimatycznych, zabytkowych wnętrzach można skorzystać ze ścian wspinaczkowych o łącznej powierzchni 345 m2. O ich wyjątkowości stanowi przede wszystkim wysokość, sięgająca ponad 18 metrów,
  • Obserwatorium astronomiczne w Kościanie prowadzi działalność dydaktyczną i popularyzatorską. Jest ona realizowana poprzez organizację spotkań, w trakcie których prowadzone są teleskopowe obserwacje nieba, wykłady popularnonaukowe, warsztaty, a także lekcje,
  • Taras widokowy w zabytkowej Wieży Ciśnień znajduje się pomiędzy 18-metrowymi ściankami wspinaczkowymi, a obserwatorium astronomicznym skrytym pod obrotowym dachem wieży,
  • Diorama znajduje się Muzeum Regionalnym w Kościanie. Na makiecie zlokalizowano 40 poświadczonych w źródłach obiektów historycznych w skali 1:380. Obszar o wymiarach 2,5 m x 3 m obejmuje znajdujący się w obrębie murów miejskich Kościan wraz z zamkiem starościńskim,
  • Escape Room znajduje się w Muzeum Regionalnym w Kościanie . Pozwala on poczuć klimat wydarzeń z grudnia 1918 r. w Kościanie. Jego wystrój oraz znajdujące się w nim rekwizyty pozwalają wcielić się w rolę zakonspirowanego członka Rezerwy Skautowej. Głównym zadaniem jest wydostanie się z pomieszczenia poprzez rozwiązanie znajdujących się w nim zagadek i znalezienie kluczy do wyjścia.
  • Kajaki - wypożyczalnia kajaków znajduje się na tyłach Hali Sportowej Łazienki (dojazd od ulicy Łąkowej).
  • Kryta pływalnia Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Kościanie znajduje się przy ul. Nacławskiej 84.
  • Grota solna, która mieści się w przyziemiu krytej pływalni Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Kościanie.
  • Sauny, które mieszczą się w budynku krytej pływalni Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Kościanie mają bardzo dobry wpływ na zdrowie i samopoczucie człowieka.
  • Sezonowe sztuczne lodowisko mieści się przy krytej pływalni Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Kościanie.
  • Park miejski im. Kajetana Morawskiego. 15-hektarowy Park Miejski im. Kajetana Morawskiego to doskonałe miejsce na wypoczynek dla całych rodzin i dobre miejsce do biegania, jazdy na rowerze, spacerów i uprawiania nordic walking. Graniczący z parkiem kanał Obry przyciąga w to miejsce wędkarzy i kajakarzy. Śnieżną zimą w parku panują dogodne warunki do uprawiania narciarstwa biegowego.
  • Ściana wspinaczkowa w Wieży Ciśnień
    Park Miejski w Kościanie i rzeka Obra
    Kryta pływalnia w Kościanie

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

  • Przedszkola
    • Samorządowe Przedszkole nr 1
    • Samorządowe Przedszkole nr 2
    • Samorządowe Przedszkole nr 3
    • Samorządowe Przedszkole nr 4
  • Zespoły Szkół
    • Zespół Szkół nr 1
    • Zespół Szkół nr 2
    • Zespół Szkół nr 3
    • Zespół Szkół nr 4
  • Szkoły średnie
  • Inne szkoły

Transport[edytuj | edytuj kod]

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piramida wieku mieszkańców Kościana w 2014 roku[1].


Piramida wieku Koscian.png

Sport[edytuj | edytuj kod]

Klubami sportowymi w mieście są:

  • Piłkarski Klub Sportowy Obra Kościan (IV liga)
  • Basket Club Obra Kościan (II Liga Koszykówki, grupa A)
  • Międzyszkolny Klub Sportowy "Tęcza" (II Liga Piłki Ręcznej, grupa Wielkopolska)
  • Sportowy Klub Taekwon-do TIGER (taekwon-do ITF i kickboxing). Sekcja klubu działa od 2009 roku. Od 2013 r. sekcja weszła w skład KS "TIGER WIELKOPOLSKA" TAEKWONDO
  • Klub Sportowy "Kobra Jass" (trójbój siłowy)
  • Uczniowski Klub Sportowy "KSM Tęcza" (szachy)
  • Kościański Klub Żeglarski
  • Ludowy Klub Sportowy "SANA" (lekkoatletyka)
  • Klub Bokserski im. F.Stamma
  • Uczniowski Klub Sportowy "Jedynka" (koszykówka chłopców)
  • Uczniowski Klub Żeńskiej Piłki Siatkowej
  • Uczniowski Klub Sportowy "Czwórka" (piłka nożna chłopców)
  • Uczniowski Klub Sportowy "Sokół" (taekwondo)
  • Uczniowski Klub Sportowy "Hellada" (tenis ziemny i stołowy)
  • Uczniowski Klub Żeńskiej Piłki Siatkowej "UKŻPS" (siatkówka)
  • Kościańskie Towarzystwo Tenisowe
  • Akademia Piłkarska Reissa - Kościan (piłka nożna dla dzieci)
  • Towarzystwo Sportowe "Amator"
  • Klub Karate "Gottsu"
  • Klub Hokejowy Wilki (hokej na lodzie)
  • Alliance BJJ (sztuki walki, jiu jitsu, luta livre)
  • Lech Poznań Football Academy -Kościan (piłka nożna dzieci)
  • KSW NOKAUT KOSCIAN (MMA,BOKS,MAUY THAI )

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Ludzie związani z Kościanem[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Kościanem.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Kościan polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  2. Atlas historyczny Polski. Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku. Część II. Komentarz. Indeksy, Warszawa 2017, s. 243.
  3. Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym. Stan na 30 VI 2014 (s. 103) (pol.). GUS. [dostęp 2 listopada 2014].
  4. Historia miasta Kościana. I Liceum Ogólnokształcące im. Oskara Kolberga. [dostęp 2009-05-12].
  5. a b Początki miasta Kościana. Koscian.pl. [dostęp 2018-01-01].
  6. a b Historia Kościana. Koscian.pl. [dostęp 2018-01-01].
  7. Kodeks Dyplomatyczny Wielkopolski t.6 dok.387 oraz 389 [1]
  8. A.Gąsiorowski, Itinerarium króla Władysława Jagiełły 1386-1434
  9. Kościół Dominikanów, kaplica P. Jezusa w Kościanie. Włocławek: O. Władysław Szołdrski C. SS. R., 1927, s. 63.
  10. M. Pawlikowski, Sądownictwo grodzkie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012, tenże, Sądownictwo ziemskie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012.
  11. Böhler, Mallmann i Matthäus 2009 ↓, s. 56-57.
  12. a b c Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa, lata wojny 1939 – 1945. Warszawa: Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa, 1966, s. 281.
  13. Historia Wojewódzkiego Szpitala Neuropsychiatrycznego im. Oskara Bielawskiego w Kościanie.
  14. Wojciech Jankowski, Mały przewodnik po Polsce, Wydawnictwo Sport i Turystyk Warszawa 1983 ​ISBN 83-217-2329-2​ s. 158
  15. Marek Rezler, Seminarium historyków powstania wielkopolskiego, w: Mówią Wieki, nr 12/1972, s.36, ISSN 0580-0943
  16. Miasto Kościan. W: Turystyka. Interesujące miejsca i zabytki [on-line]. Powiat Kościański. [dostęp 2009-05-09].
  17. http://mosir.koscian.pl/wieza,8791.html
  18. /, http://rekreacyjny.koscian.pl/
  19. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-24].
  20. ŚRME w Polsce (woj. wielkopolskie). sztandar-biblijny.pl. [dostęp 2014-08-26].
  21. Kościan – Alzey (Niemcy). koscian.pl. [dostęp 2014-09-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-09)].
  22. Kościan – Wernshausen (Niemcy). koscian.pl. [dostęp 2014-09-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-09)].
  23. Kościan – Krimpen a/d IJssel. koscian.pl. [dostęp 2014-09-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-09)].
  24. Kościan – Nederlek (Holandia). koscian.pl. [dostęp 2014-09-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-09)].
  25. Kościan – Istra (Rosja). koscian.pl. [dostęp 2014-09-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-09)].
  26. Kościan – Rakovnik (Czechy). koscian.pl. [dostęp 2014-09-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-09)].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]