Stanisław Grochowiak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stanisław Grochowiak
Stanislaw Grochowiak.jpg
Imiona i nazwisko Stanisław Grochowiak
Data i miejsce urodzenia 24 stycznia 1934, Leszno
Data i miejsce śmierci 2 września 1976, Warszawa
Narodowość polska
Dziedzina sztuki poezja, proza, dramat
Styl turpizm
Ważne dzieła Menuet z pogrzebaczem, Chłopcy
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
Grób Stanisława Grochowiaka i jego żony Anny na Cmentarzu Wojskowym w Warszawie

Stanisław Antoni Grochowiak pseud. Kain (ur. 24 stycznia 1934 w Lesznie, zm. 2 września 1976 w Warszawie) – polski poeta, dramatopisarz, publicysta, scenarzysta filmowy.

Życiorys[edytuj]

Okupację spędził w Warszawie, gdzie jako dziewięcioletni chłopiec przyglądał się w tłumie wyskakującym z okien Żydówkom podczas powstania w gettcie. W czasie powstania warszawskiego ukrywał się z matką w piwnicach. Wspominała później, że jej syn bał się ciemności i burzy, która kojarzyła mu się z wybuchami bomb. Po wojnie Grochowiak powrócił do Leszna, gdzie uczęszczał do szkoły powszechnej i gimnazjum (obecnego I Liceum Ogólnokształcącego)[1]. Po zdanej maturze rozpoczął studia polonistyczne w Poznaniu, które przerwał po kilku tygodniach. Potem zamieszkał we Wrocławiu. Tam pracował początkowo we „Wrocławskim Tygodniku Katolickim”. Do Warszawy przeniósł się w roku 1955, mieszkał przy ul. Stalowej 2 na Pradze-Północ. Pracował najpierw w Instytucie Wydawniczym PAX, później w redakcjach „Za i przeciw”, dwutygodnika „Współczesność”, „Nowej Kultury”, „Kultury”, „Poezji” i „Miesięcznika Literackiego”.

Należał do tzw. pokolenia „Współczesności”, debiutował w 1951 roku wierszami Ave Maryja i Notuję Deszcz, publikując je w piśmie „W oczach młodych” (dodatku do „Słowa Powszechnego”). Pierwszy kompletny tom, Balladę rycerską, wydał w roku 1956 i był to jeden z najciekawszych[styl do poprawy] debiutów po zakończeniu stalinizmu. Został dobrze przyjęty przez krytykę. Nieco wcześniej w tym samym 1956 roku wydał swoją pierwszą powieść, Plebanię z magnoliami. Jako dramatopisarz zadebiutował w 1961. Mając lat trzydzieści, Stanisław Grochowiak zaprzestał pisania prozy.

Zmarł z powodu powikłań choroby alkoholowej.

Charakter twórczości[edytuj]

Poezja[edytuj]

Grochowiak zapisał się w polskiej powojennej poezji jako twórca, który poszukiwał nowych form ekspresji poetyckiej i przeciwstawił się tradycyjnej interpretacji „piękna”. Był klasyfikowany jako poeta reprezentujący nurt turpistyczny (od łac. turpis – brzydki) – programowym wręcz przykładem jest wiersz Płonąca żyrafa. W późniejszym okresie swojej twórczości skłaniał się ku klasyczności i zgodzie na reguły dnia codziennego (bunt nie przemija, bunt się ustatecznia).

Poetę cechowała szczególna wrażliwość na barwy. Jeśli w jego utworach pojawiały się jakieś barwy, nigdy nie był to przypadek. Np. kolor czarny symbolizował śmierć lub żałobę, zielony – rozkład ciała, błękitny – nieograniczone przestrzenie, niebo, a także życie, czerwony – aktywność, życie[2].

Proza[edytuj]

Twórczość prozatorską Grochowiaka cechowała duża różnorodność. Jego pierwsza powieść Plebania z magnoliami, chociaż wyszła w roku „odwilży”, nie była wolna od rozwiązań typowych dla powieści produkcyjnej. Opowiadała o walce klasowej na wsi na ziemiach odzyskanych; w centrum konfliktu bogatych kułaków z ideowymi komunistami autor umieścił duchownego – proboszcza Grzegorza. Tom opowiadań Lamentnice to pozycja bardzo ciekawa jeżeli spojrzeć z perspektywy ukazującej się wtedy epiki – głównie była to proza „hłaskoidalna”. W swym zbiorze autor Ballady rycerskiej objawił się przede wszystkim jako kreacjonista. Jego bohaterowie to głównie artyści lub niespokojne dusze, uwięzieni w za ciasnym świecie prowincji lub sztampowego życia, starający się przełamać barierę dzielącą ich od zewnętrznego świata. Tacy są bohaterowie Skolopendry, Mordu czy Gordy. W Karabinach Grochowiak powrócił do postaci księdza, tym razem przedstawia go jako człowieka bez wiary, zniszczonego wojną, który pragnie znaleźć schronienie u biskupa. W tej książce łatwo odnaleźć inspirację egzystencjalizmem, bohaterowie nie potrafią znaleźć własnego miejsca na świecie, pogrążeni we własnych obsesjach i lękach, „zarażeni” śmiercią. Wreszcie Trismus to próba spojrzenia na czas wojny z perspektywy wroga, Niemca. Książka to opowieść o zarządcy obozu, którego młoda żona, początkowo zachwycona silnym charakterem głównego bohatera, stopniowo traci wiarę w słuszność ideologii nazistowskiej i zasadność istnienia obozu.

Ważniejsze dzieła[edytuj]

Poezja[edytuj]

Opowiadania[edytuj]

  • L** Lamentnice (1958)
  • Prozy’ (1996) – zawierają niepublikowane utwory prozatorskie, dodatkowo powieść Trismus i opowiadania ze zbioru Lamentnice

Powieści[edytuj]

  • Plebania z magnoliami (1956)
  • Trismus (1958)
  • Karabiny (1965)

Dramaty[edytuj]

  • Szachy (1961)
  • Partita na instrument drewniany (1962)
  • Król IV (1963)
  • Chłopcy (1964)

Ekranizacje[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Filmowe adaptacje utworów Stanisława Grochowiaka.

Odznaczenia[edytuj]

W 1974 w związku z jubileuszem Polski Ludowej odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski[3].

Przypisy

  1. A. Dworniczak, Stanisław Grochowiak, Poznań 2000, s. 6.
  2. Marek Karwala: Polska poezja współczesna. Kraków: Znak, 1998, s. 14, 15. ISBN 83-7006-709-3.
  3. Dziennik Polski, rok XXX, nr 175 (9456), s. 2.

Bibliografia[edytuj]

  • Jerzy Kwiatkowski: Klucze do wyobraźni. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1973.
  • J. Łukasiewicz: Stanisław Grochowiak. Warszawa: 1980.
  • Krystyna Latawiec, „Dramat poetycki po 1956 roku: Jarosław M. Rymkiewicz, Stanisław Grochowiak, Tymoteusz Karpowicz”, Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, Kraków 2007
  • Agnieszka Dworniczak, Stanisław Grochowiak, Poznań 2000.