Jarosław Marek Rymkiewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jarosław Marek Rymkiewicz
Jaroslaw Marek Rymkiewicz by Kubik.JPG
Jarosław Marek Rymkiewicz,
Warszawa, 21 maja 2006
Data i miejsce urodzenia 13 lipca 1935
Warszawa
Dziedzina sztuki poezja, publicystyka, dramat
Ważne dzieła Metafizyka
Rozmowy polskie latem 1983
Zachód słońca w Milanówku
Odznaczenia
Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
Nagrody
Nagroda Literacka „Nike”
Nagroda Literacka im. Józefa Mackiewicza

Jarosław Marek Rymkiewicz (ur. 13 lipca 1935 w Warszawie jako J.M. Szulc) – polski poeta, eseista, dramaturg, krytyk literacki i profesor nauk humanistycznych.

Życiorys[edytuj]

Syn prozaika Władysława Szulca, pochodzenia niemiecko-polskiego i lekarki Hanny z Baranowskich herbu Tuhan, pochodzenia tatarsko-niemieckiego. Rodzina zmieniła nazwisko Szulc pod wpływem wojennych przeżyć w połowie lat 40. (nazwisko Rymkiewicz było przedwojennym pseudonimem literackim Władysława Szulca)[1]. Po wojnie rodzina jego osiedliła się w Łodzi. Rodzice poety należeli do PZPR, a on sam do Związku Młodzieży Polskiej[2]. O swoim członkostwie w ZMP mówił m.in. w wywiadzie udzielonym Jackowi Trznadlowi („Hańba domowa”, 1985).

W Łodzi uczęszczał do XXI Liceum Ogólnokształcącego im. Bolesława Prusa[3], a następnie ukończył filologię polską na Uniwersytecie Łódzkim. W 1994 otrzymał tytuł naukowy profesora nauk humanistycznych.

Był pracownikiem Instytutu Badań Literackich PAN oraz członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.

W 2010 wszedł w skład komitetu poparcia Jarosława Kaczyńskiego w wyborach prezydenckich.

Twórczość[edytuj]

W 1957 wydał swój pierwszy tomik wierszy Konwencje. W 1964 podpisał list pisarzy polskich, protestujących przeciwko listowi 34, wyrażając protest przeciwko uprawianej na łamach prasy zachodniej oraz na falach dywersyjnej rozgłośni radiowej Wolnej Europy, zorganizowanej kampanii, oczerniającej Polskę Ludową[4]. Jego program poetycki oparty jest na klasycyzmie rozumianym jako odwołanie się do tradycji literackiej i tworzenie na bazie odwołań do jej dorobku tak w sferze formy literackiej, jak i treści czy wątków. Jednak odwołania literackie, na jakich Jarosław Marek Rymkiewicz polega, to nie tradycyjny zestaw symboli sięgający do antyku, ale bogactwo form i charakterystyczne treści epoki baroku. Ten program poetycki wyraził on w książce Czym jest klasycyzm. Manifesty poetyckie z 1967. Zainteresowanie wątkami barokowymi przejawia się w wykorzystywaniu filozoficznych aspektów śmierci, przemijania biologicznego i przemijania w kulturze.

Zajmuje się także tłumaczeniem. Tłumaczył m.in. poezję anglo-amerykańską – Thomasa S. Eliota, Wallace Stevensa, oraz hiszpańską – Federico García Lorca, Pedro Calderón de la Barca (imitacja Życie snem, 1969).

Jest znany także jako dramaturg („Eurydyka”, „Odys”), tragediopisarz („Kochankowie piekła”) i komediopisarz („Ułani”).

Autor dwóch powieści. Najbardziej znanym aspektem jego twórczości, obok poetyckiej, jest eseistyka. Książki poświęcał m.in. Słowackiemu i Mickiewiczowi.

Wpływ na kulturę[edytuj]

Grzegorz Braun poświęcił mu film dokumentalny pt. Poeta pozwany (2012)[5]. Książki o jego twórczości wydali: Adam Poprawa („Kultura i egzystencja w twórczości Jarosława Marka Rymkiewicza”, 1999), Marzena Woźniak-Łabieniec („Klasyk i metafizyka”, 2002) oraz Grzegorz Marzec („Hermeneuta i historia. Jarosław Marek Rymkiewicz w bakecie”, 2012). W 2012 r. ukazał się wybór publicystki poświęconej Rymkiewiczowi zatytułowany „Spór o Rymkiewicza” pod red. Tomasza Rowińskiego.

Stowarzyszenie Rozwoju Obywatelskiego poświęciło mu Ogólnopolski Konkurs Rymkiewiczowski (ogłoszony na początku 2012), którego finałowi towarzyszyła Konferencja Rymkiewiczowska[6].

Publikacje[edytuj]

Zbiory wierszy[edytuj]

Tomiki poetyckie
  • Konwencje, 1957 (Wydawnictwo Łódzkie)
  • Człowiek z głową jastrzębia, 1960 (Wydawnictwo Łódzkie)
  • Metafizyka, 1963 (Wydawnictwo Czytelnik)
  • Animula, 1964 (Wydawnictwo Czytelnik)
  • Anatomia, 1970 (Wydawnictwo Czytelnik)
  • Co to jest drozd, 1973 (Wydawnictwo Czytelnik)
  • Thema Regium, 1978 (Wydawnictwo Czytelnik)
  • Ulica Mandelsztama i inne wiersze z lat 1979–1983, 1983 (Wydawnictwo Czytelnik)
  • Mogiła Ordona i inne wiersze z lat 1979–1984, 1984 (Warszawska Niezależna Oficyna Wydawnicza Poetów i Malarzy „Przedświt”)
  • Moje dzieło pośmiertne, 1993 (Wydawnictwo Znak)
  • Znak niejasny, baśń półżywa, 1999 (Państwowy Instytut Wydawniczy)
  • Zachód słońca w Milanówku, 2002, (Wydawnictwo Sic!)
  • Do widzenia gawrony, 2006 (Wydawnictwo Sic!)
  • Pastuszek Chełmońskiego, 2014 (Wydawnictwo Sic!)
  • Koniec lata w zdziczałym ogrodzie, 2015 (Wydawnictwo Sic!)
Poezje wybrane
  • Wybór wierszy, 1976 (Wydawnictwo Czytelnik)
  • Poezje wybrane, 1981 (Wydawnictwo LSW)
  • Cicho ciszej. Wybrane wiersze z lat 1963–2002, 2003 (Wydawnictwo Sic!)
  • Wiersze polityczne, 2010 (Wydawnictwo Sic!)

Książki eseistyczne[edytuj]

Szkice historycznoliterackie[edytuj]

Cykl mickiewiczowski „Jak bajeczne żurawie"
  • Żmut, 1987 (Instytut Literacki – Biblioteka „Kultury”)
  • Baket, 1989 (Wydawnictwo Aneks)
  • Kilka szczegółów, 1994 (Wydawnictwo Arcana)
  • Do Snowia i dalej, 1996 (Wydawnictwo Arcana)
  • Głowa owinięta koszulą, 2012 (Wydawnictwo Sic!)
Powieści encyklopedyczne
  • Leśmian. Encyklopedia, 2001 (Wydawnictwo Sic!)
  • Słowacki. Encyklopedia, 2004 (Wydawnictwo Sic!)
Inne
  • Czym jest klasycyzm: manifesty poetyckie, 1967 (Państwowy Instytut Wydawniczy)
  • Myśli różne o ogrodach, 1968 (Wydawnictwo Sic!)
  • Aleksander Fredro jest w złym humorze, 1977 (Wydawnictwo Czytelnik)
  • Juliusz Słowacki pyta o godzinę, 1982 (Wydawnictwo Czytelnik)
  • Przez zwierciadło, 2003 (Wydawnictwo Znak)

Szkice historyczne[edytuj]

  • Wielki Książę z dodaniem rozważań o istocie i przymiotach ducha polskiego, 1983 (Państwowy Instytut Wydawniczy)
  • Wieszanie, 2007, (Wydawnictwo Sic!)
  • Kinderszenen 2008, (Wydawnictwo Sic!)
  • Samuel Zborowski 2010, (Wydawnictwo Sic!)
  • Reytan. Upadek Polski 2013, (Wydawnictwo Sic!)

Powieści[edytuj]

Wywiady-rzeki[edytuj]

  • Mickiewicz czyli wszystko. Z Jarosławem Markiem Rymkiewiczem rozmawia Adam Poprawa, 1994 (Wydawnictwo Open)

Sztuki teatralne[edytuj]

Dramaty antyczne
  • Eurydyka, czyli każdy umiera tak, jak mu wygodniej („Dialog” 9/1957)
  • Odys w Berdyczowie („Dialog” 3/1958)
Komedie
  • Król w szafie („Dialog” 6/1960)
  • Lekcja anatomii profesora Tulpa: według Rembrandta („Dialog” 7/1964)
  • Kochankowie piekła: tragifarsa w dwóch aktach wg Calderona, 1972 (Wydawnictwo Czytelnik 1975 r.)
  • Król Mięsopust, 1970 (wydana przez Wydawnictwo Łódzkie wraz z komedią Porwanie Europy w 1977 r.)
  • Porwanie Europy, 1971 (wydana przez Wydawnictwo Łódzkie wraz z komedią Król Mięsopust w 1977 r.)
  • Niebiańskie bliźnięta, 1973 („Dialog” 10/1973)
  • Ułani, 1975 (wydane wraz z komedią Dwór nad Narwią jako Dwie komedie przez Wydawnictwo Czytelnik w 1980 r.)
  • Dwór nad Narwią, 1979 (wydane wraz z komedią Ułani jako Dwie komedie przez Wydawnictwo Czytelnik w 1980 r.)

Imitacje[edytuj]

  • Kwiat nowy starych romanc czyli imitacje i przekłady hiszpańskich romances, 1966 (Wydawnictwo Czytelnik)

Przekłady[edytuj]

Samodzielne
  • 44 wiersze i kilka fragmentów Osipa Mandelsztama (także komentarz), 2009 (Wydawnictwo Sic!)
  • Wiersze Wallace’a Stevensa (także wybór i słowo wstępne), 1969 (Państwowy Instytut Wydawniczy)
  • Śpiewnik cygańskich romansów (także komentarz) 2011 (Wydawnictwo Sic!)
Zbiorowo
  • Trzy baśnie Gustave'a Flauberta (wraz z Renatą Lis), 2009 (Wydawnictwo Sic!)
Imitacje
  • Życie jest snem Calderona de la Barki, 1971 (Państwowy Instytut Wydawniczy)
  • Księżniczka na opak wywrócona Calderona de la Barki, 1973 (Wydawnictwo Czytelnik)
  • Niewidzialna kochanka czyli Hiszpańskie czary Calderona de la Barki

Redakcja[edytuj]

Samodzielnie
  • Wiersze i powieści poetyckie Adama Mickiewicza, 1998 (Wydawnictwo Świat Książki)
  • Wiersze i poematy Juliusza Słowackiego, 1999 (Wydawnictwo Świat Książki)
  • Dramaty Juliusza Słowackiego, 1999 (Wydawnictwo Świat Książki)
  • Komedie Aleksandra Fredry, 2000 (Wydawnictwo Sic!)
  • Komedie; Trzy po trzy; Zapiski starucha Aleksandra Fredry, 2000 (Wydawnictwo Świat Książki)
Zbiorowo
  • Mickiewicz. Encyklopedia (wraz z Dorotą Siwicką, Aliną Witkowską oraz Martą Zielińską), 2010 (Wydawnictwo Świat Książki)

Posłowie, słowo wstępne etc.[edytuj]

  • Poezje Artura Międzyrzeckiego (przedmowa), 1980 (Państwowy Instytut Wydawniczy)
  • Pan Tadeusz Adama Mickiewicza (przedmowa), 1997 (Wydawnictwo Literackie)
  • Dziady Adama Mickiewicza, 1998 (Wydawnictwo Świat Książki)
  • Wiersze i powieści poetyckie Adama Mickiewicza, 1998 (Wydawnictwo Świat Książki)
  • Wiersze i poematy Juliusza Słowackiego, 1999 (Wydawnictwo Świat Książki)
  • Dramaty Juliusza Słowackiego, 1999 (Wydawnictwo Świat Książki)
  • Komedie Aleksandra Fredry, 2000 (Wydawnictwo Sic!)
  • Komedie; Trzy po trzy; Zapiski starucha Aleksandra Fredry, 2000 (Wydawnictwo Świat Książki)
  • Wielka encyklopedia Polski (słowo wstępne w tomie I.), 2004 (Wydawnictwo Ryszard Kluszczyński)

Odznaczenia, nagrody i wyróżnienia[edytuj]

Przypisy

  1. Por. rozmowę z siostrą poety.
  2. Czy krzyczał pan: precz z papieżem?” Agora vs J.M. Rymkiewicz”
  3. XXI LO w Łodzi – wybitni absolwenci
  4. Dziennik Polski, rok XX, nr 111 (6303), 12 maja 1964 roku, s. 2.
  5. Joanna Lichocka. Mamy poetę. „Gazeta Polska”. 22 (992), s. 19, 30 maja 2012. ISSN 1230-4581. 
  6. strona konkursu
  7. Nike 2000. nike.org.pl. [dostęp 2015-07-06].
  8. Nagroda Nike 2002. nike.org.pl. [dostęp 2015-08-20].
  9. Nike 2003. nike.org.pl. [dostęp 2015-07-06].
  10. Nagroda Nike 2005. nike.org.pl. [dostęp 2015-08-05].
  11. Nagroda główna w 2008 roku (pol.). jozef-mackiewicz.pl. [dostęp 2013-10-30].
  12. Nominowani 2008 | Nagroda Literacka Gdynia, nagrodaliterackagdynia.pl [dostęp 2015-12-01].
  13. Galowy Wieczór Wydawców. ksiazka.net.pl, 14 maja 2010. [dostęp 2012-12-18].
  14. Nagroda Nike 2011. nike.org.pl. [dostęp 2015-07-19].
  15. Nominowani 2011 | Nagroda Literacka Gdynia, nagrodaliterackagdynia.pl [dostęp 2015-12-02].
  16. Jarosław Marek Rymkiewicz Człowiekiem Roku 2011 „Gazety Polskiej”. Antoni Macierewicz – „Nowego Państwa”. wpolityce.pl, 13 stycznia 2012.
  17. Rymkiewicz – „Człowiekiem Wolności” tygodnika „wSieci”. wsieci.pl, 2015-01-06. [dostęp 2018-01-05].
  18. PAP/b: Poeta odmówił nagrody. Nie dostanie 100 tysięcy złotych (pol.). 2015-04-25. [dostęp 2015-04-25].
  19. Orfeusz - Nagroda Poetycka im. K. I. Gałczyńskiego - finaliści 2015, www.orfeusz-nagroda.pl [dostęp 2015-12-02].
  20. Nominacje do Nagrody Identitas 2015. culture.pl, 12 listopada 2015. [dostęp 18 listopada 2015].
  21. Rymkiewicz laureatem Nagrody Tuwima, www.instytutksiazki.pl [dostęp 2016-01-28].
  22. Orfeusz - Nagroda Poetycka im. K. I. Gałczyńskiego - aktualności, www.orfeusz-nagroda.pl [dostęp 2016-07-05].
  23. Jarosław Kaczyński wręczył Jarosławowi Markowi Rymkiewiczowi nagrodę im. Lecha Kaczyńskiego. wp.pl, 11 czerwca 2016. [dostęp 12 czerwca 2016].
  24. Rymkiewicz i Halicka z Nagrodami Identitas 2016, www.instytutksiazki.pl, 20 grudnia 2016 [dostęp 2017-01-29] (pol.).

Bibliografia[edytuj]

  • Jarosław Marek Rymkiewicz w bazie „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI).
  • Katarzyna Batora, „Rymkiewicz Jarosław Marek” [W]: Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny, tom VII: R–Sta (Red. Jadwiga Czachowska, Alicja Szałagan), Warszawa 2001, s. 142–146
  • Krystyna Latawiec, Dramat poetycki po 1956 roku: Jarosław M. Rymkiewicz, Stanisław Grochowiak, Tymoteusz Karpowicz, Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, Kraków 2007
  • Joanna Michlic. „Umschlagplatz”. [W:] Polin. A Journal of Polish-Jewish Studies 6(1991): pp. 333–338
  • Adam Poprawa, Kultura i egzystencja w poezji Jarosława Marka Rymkiewicza, Wrocław 1999
  • Spór o Rymkiewicza, Red. T. Rowiński, Warszawa 2012
  • Marzena Woźniak-Łabieniec, Klasyk i metafizyka. O poezji Jarosława Marka Rymkiewicza, Kraków 2002
  • Katarzyna Zechenter. „Marek Rymkiewicz”. [W:] Holocaust Literature. An Encyclopedia of Writers and Their Work. 2 tomy. Red. S. Lillian Kremer. Routledge 2003, pp. 1063–1067. ​ISBN 0-415-92984-9​.

Linki zewnętrzne[edytuj]