Sterniczka jamajska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Sterniczka jamajska
Oxyura jamaicensis[1]
(Gmelin, 1789)[2]
Ilustracja
Samica
Ilustracja
Samiec
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd blaszkodziobe
Rodzina kaczkowate
Podrodzina sterniczki
Rodzaj Oxyura
Gatunek sterniczka jamajska
Synonimy
Podgatunki
  • O. j. jamaicensis (J.F. Gmelin, 1789)[2]
  • O. j. ferruginea (Eyton, 1838)[4]
  • O. j. andina Lehmann, 1946[5]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[6]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Podgatunek nominatywny (O. j. jamaicensis)

     letnie lęgowiska

     występuje całorocznie

     przeloty

     zimowiska

     introdukowany, pobyt całoroczny

     prawdopodobnie wymarł

Sterniczka jamajska[7] (Oxyura jamaicensis) – gatunek ptaka z podrodziny sterniczek (Oxyurinae) w rodzinie kaczkowatych (Anatidae).

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Wyróżniono trzy podgatunki; podgatunek O. jamaicensis andina wymieniany jest jako pośredni pomiędzy jamaicensis a ferruginea[8][9]. Podgatunki ferruginea i andina są przez część systematyków wydzielane do odrębnego gatunku Oxyura ferruginea[10][11][9]. Proponowany podgatunek rubida z Ameryki Północnej nie jest uznawany[8][10].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Samiec z Kolumbii

Sterniczka jamajska występuje w zależności od podgatunku[10][8]:

  • O. jamaicensis jamaicensissterniczka jamajska[7]Ameryka Północna, w tym Karaiby. Północne populacje wędrowne, zimują w południowej części areału.
  • O. jamaicensis ferrugineasterniczka peruwiańska[7]Ameryka Południowa (Andy – od południowo-zachodniej Kolumbii na południe po Ziemie Ognistą).
  • O. jamaicensis andina – północno-środkowa i zachodnio-środkowa Kolumbia.

Introdukowana do Wielkiej Brytanii w latach 60. XX wieku skolonizowała Europę Zachodnią, zalatując sporadycznie do Europy Środkowej i Afryki Północnej. W Polsce pojawia się sporadycznie (stwierdzona 13 razy do końca roku 2015[12]) i nie rozmnaża się, a pierwszego przedstawiciela tego gatunku stwierdzono w 2005 (wcześniej, w 1997 zaobserwowano samca będącego hybrydą sterniczki jamajskiej i rodzimej sterniczki zwyczajnej)[13].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Cechy gatunku
Ciało rdzawo-brązowe. W szacie godowej u samca głowa ciemna, policzki białe, dziób błękitny. Samica ma głowę brązową, a na poliku przez białą plamę biegnie brązowy pasek. W szacie spoczynkowej kolor biały zastępowany jest przez jasnobrązowy. Podgatunki południowe mają mniej koloru białego na głowie.
Wymiary średnie[9]
dł. ciała ok. 35–43 cm
rozpiętość skrzydeł ok. 53–62 cm
masa ciała: samica 310–845 g, samiec 530–795 g,

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Biotop
Cieki wodne, estuaria, mokradła.
Gniazdo
Pływająca platforma zbudowana z roślin, ukryta w zaroślach.
Jaja
Jaja
W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając w maju-lipcu 5 do 15 ciemnych jaj.
Wysiadywanie
Jaja składane w odstępach jednodniowych, wysiadywane są przez okres 23–26 dni przez samicę. Pisklęta pierzą się po 60 dniach. Samiec podczas sezonu godowego zapładnia kilka samic. Po wykluciu pomaga wychować młode pierwszej partnerce.
Pożywienie
Nasiona i rośliny wodne uzupełniane przez drobne zwierzęta (mięczaki, owady i ich larwy)[13] zbierane z powierzchni wody lub spod wody.

Status[edytuj | edytuj kod]

Zasięg sterniczki peruwiańskiej (ferruginea + andina), często uznawanej za odrębny gatunek

W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN) takson ten w 2014 roku został podzielony na dwa odrębne gatunki: Oxyura jamaicensis i Oxyura ferruginea. Oba są zaliczane do kategorii LC (najmniejszej troski), a trend ich liczebności uznawany jest za spadkowy[6][11]. Organizacja Wetlands International w 2014 roku szacowała liczebność podgatunku andina na około 10 tysięcy osobników, a ferruginea na 25–100 tysięcy osobników[11].

Status w Europie

W Europie sterniczka jamajska jest uznawana za gatunek inwazyjny. Wywiera negatywny wpływ na środowisko przyrodnicze, gdyż krzyżuje się i konkuruje o pokarm i miejsce gniazdowania z zagrożoną sterniczką zwyczajną, przenosi wirusa ptasiej grypy (szczep H5N1), a ponadto poprzez swoje agresywne zachowanie konkuruje z innym gatunkami ptaków wodnych, m.in. perkozem zausznikiem i perkozkiem. W 2016 Stały Komitet Konwencji Berneńskiej wydał Rekomendację Nr 185 (2016) dotyczącą całkowitego wytępienia tego gatunku w Zachodniej Palearktyce przed rokiem 2020. Już wcześniej jednak w kilku krajach Europy Zachodniej realizowano programy redukcji populacji sterniczki jamajskiej poprzez np. odstrzał, niszczenie jaj czy pułapki, np. w latach 2005–2010 w Wielkiej Brytanii odstrzelono ponad 6800 osobników, dzięki czemu brytyjska populacja tej kaczki zmalała o 95%[13].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oxyura jamaicensis, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b c J.F. Gmelin: Caroli a Linné, Eqvitis aurati de stella polarii, Archiatri Regii, Med. & Botan. Profeff. Upfal. Acad. Parifi Upfai. Holm. Petropol. Berolin. Imper. Londia. Angli Monfp. Tolof. Florenti Edimb. Bern. Soc. Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species; cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. T. 1. Cz. 2. Lugduni: apud J.B. Delamolliere, 1789, s. 519. (łac.)
  3. A. Wilson: American Ornithology or, the Natural History of the Birds of the United States: illustrated with plates engraved and colored from original drawings taken from nature. Cz. 8. Philadelphia: Published by Bradford and Inskeep, Printed by Robert Carr, 1814, s. 128, 130, ryc. 71, fig. 5, 6. (ang.)
  4. a b T.C. Eyton: A monograph on the anatidae or duck tribe. London: Longman, Orme, Brown, Green, & Longman, 1838, s. 170. (ang.)
  5. F.C. Lehmann V. Two New Birds from the Andes of Colombia. „The Auk”. 63 (2), s. 221, 1946. DOI: 10.2307/4080013 (ang.). 
  6. a b Oxyura jamaicensis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
  7. a b c Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Oxyurinae Swainson, 1831 - sterniczki (wersja: 2020-07-06). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-03-21].
  8. a b c Ruddy Duck (Oxyura jamaicensis) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-12-08)].
  9. a b c Carboneras, C. & Kirwan, G.M.: Ruddy Duck (Oxyura jamaicensis). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2019. [dostęp 1 września 2019].
  10. a b c F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Screamers, ducks, geese, swans (ang.). IOC World Bird List (v11.1). [dostęp 2021-03-21].
  11. a b c BirdLife International, Oxyura ferruginea, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016 [online], wersja 2020-3 [dostęp 2021-03-21] (ang.).
  12. Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. Raport nr 32. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2015. „Ornis Polonica”. 57, s. 117–147, 2016. 
  13. a b c Karta Informacyjna Gatunku – sterniczka jamajska. W: Analiza stopnia inwazyjności gatunków obcych w Polsce wraz ze wskazaniem gatunków istotnie zagrażających rodzimej florze i faunie oraz propozycją działań strategicznych w zakresie możliwości ich zwalczania oraz Analiza dróg niezamierzonego wprowadzania lub rozprzestrzeniania się inwazyjnych gatunków obcych wraz z opracowaniem planów działań dla dróg priorytetowych [on-line]. Uniwersytet Śląski w Katowicach, marzec 2018. [dostęp 2019-09-01].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]