Szczawa (województwo małopolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Szczawa
Zabytkowy kościół
Zabytkowy kościół
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat limanowski
Gmina Kamienica
Sołectwo Szczawa
Wysokość 530-1008 m n.p.m.
Liczba ludności (2006) 2100
Strefa numeracyjna (+48) 18
Kod pocztowy 34-607
Tablice rejestracyjne KLI
SIMC 0433265
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Szczawa
Szczawa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Szczawa
Szczawa
Ziemia49°36′30″N 20°17′47″E/49,608333 20,296389
Strona internetowa miejscowości
Kościół parafialny

Szczawa – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie limanowskim, w gminie Kamienica. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

Nazwa miejscowości powstała od licznie występujących w okolicy wód „szczaw” mających lecznicze właściwości.

Położenie[edytuj kod]

Szczawa jest położona wśród gór i lasów Gorców oraz Beskidu Wyspowego, u ujścia potoku Głębieniec do rzeki Kamienicy, u podnóża Kiczory i Hali[1]. Przez Szczawę przechodzi droga wojewódzka nr 968[2].

Ludność[edytuj kod]

Ludność Szczawy obyczajami i gwarą zbliżona jest do Sądecczyzny. Etnografowie wyróżniają jednak odrębną grupę tzw. Białych Górali, zwanych też góralami łąckimi, do których zaliczają tutejszych mieszkańców[1].

Historia[edytuj kod]

Wieś wchodziła w skład dóbr Klarysek ze Starego Sącza, miał założyć ją sołtys kamienicki Stanisław z Rozprzy. Klaryski zapewniały sołtysowi dożywotni udział w dochodach ze wsi.

Pod koniec XVIII wieku Szczawę – w ramach konfiskaty dóbr klasztornych – przejął rząd austriacki. W 1833 wieś sprzedano Józefowi Kirchnerowi, a po nim w spadku przejął Szczawę (wraz z dobrami kamienickimi) Maksymilian Marszałkowicz. W latach 1845-51 Marszałkowicz wybudował w Szczawie dwie niewielkie huty, które przetapiały rudę węgierską. Zainicjował również w okolicy pozyskiwanie drewna z gorczańskich lasów, które jednak przerodziło się w gospodarkę rabunkową.

W czasie II wojny światowej pod szczytami Wielkiego Wierchu mieściła się główna kwatera dowództwa I Pułku Strzelców Podhalańskich Armii Krajowej, a okoliczne lasy były bazą dla polskiej partyzantki. Słynna jest zwłaszcza bitwa między oddziałami dowodzonymi przez majora Adama Stabrawę „Borowego” a wycofującymi się oddziałami hitlerowskimi, która miała miejsce 12 i 13 stycznia 1945. Co roku 15 sierpnia, obok starego drewnianego kościółka odbywają się msze partyzanckie, na które przyjeżdżają kombatanci. Upamiętnia ten okres również pomnik w centrum wsi, poświęcony partyzantom i mieszkańcom, którzy zginęli w czasie wojny[1].

Czasy powojenne to przede wszystkim okres odkrywania walorów turystycznych Szczawy i jej rozwój jako uzdrowiska.

Szczawa jako uzdrowisko[edytuj kod]

Pierwsze wzmianki o niezwykłych właściwościach wód źródeł z okolic Szczawy pochodzą już z XV wieku. Wspominał o nich Jan Długosz. W opisie z podróży odbytej w latach 1788-95 Baltazar Hacquet podaje, że w okolicach Szczawy spotyka się kwaśne źródła. Także Stanisław Staszic w dziele „O ziemiorództwie Karpatów” informuje o tutejszych wodach mineralnych[1].

Na szerszą skalę zainteresowano się nimi w okresie międzywojennym. Szczególnie zasłużył się w tej kwestii Antoni Gryzina-Lasek, który złożył wniosek w ówczesnym Ministerstwie Opieki Społecznej o zarejestrowanie Szczawy jako uzdrowiska. Był on również wielkim zwolennikiem budowy drogi, która połączyła Szczawę z Mszaną Dolną i Zabrzeżą. W 1938 powstała w Szczawie pierwsza pijalnia i rozlewnia wód.

Szczegółowe badania i kategoryzację wód Szczawy przeprowadzono w 1958. Wyróżnione zostały następujące źródła:

  • „Hanna” – szczawa alkaliczno-słona, wskazana przy chorobach dróg moczowych, nerek i układu krwionośnego;
  • „Krystyna” – wskazana przy schorzeniach dróg oddechowych;
  • „Dziedzilla” – wskazana przy chorobach przewodu pokarmowego, wątroby i przy hemoroidach[1].

Turystyka[edytuj kod]

Położenie Szczawy w dolinie między Beskidem Wyspowym i Gorcami, czyni z miejscowości doskonałą bazę wypadową na teren tych gór.

Szlaki turystyczne
szlak turystyczny czarny – Na Gorc z centrum Szczawy, doliną Głębieńca na Nową Polanę.
szlak turystyczny niebieski – na Mogielicę z centrum Szczawy doliną rzeki Kamienicy Gorczańskiej.

Atrakcje turystyczne[edytuj kod]

  • Muzeum 1 Pułku Strzelców Podhalańskich Armii Krajowej, znajdujące się przy kościele. Wyeksponowano w nim stare przedmioty codziennego użytku i stroje pochodzące z okolicy[3].
  • Pomnik 1 Pułku Strzelców Podhalańskich Armii Krajowej – znajdujący się w centrum wsi monument jest poświęcony pamięci ofiar II wojny światowej[4].
  • Stacja narciarska Szczawa Polanki – znajduje się na stokach Kiczory i Wielkiego Wierchu. Dysponuje wyciągiem orczykowym o długości 750 m oraz zaczepowym o długości 75 m. Długość tras zjazdowych wynosi 2 km[5].
  • Pijalnia wód mineralnych.

Linki zewnętrzne[edytuj kod]

Zobacz też[edytuj kod]

Przypisy

  1. a b c d e Andrzej Matuszczyk: Beskid Wyspowy. Pruszków: Oficyna Wydawnicza Rewasz, 2008, s. 104-106. ISBN 978-83-89188-78-6.
  2. Gorce. Mapa turystyczna 1:50000. Kraków: Compass, 2007. ISBN 978-83-89165-39-8.
  3. Paweł Talar: Muzeum 1 PSP AK (pol.). Szczawa Info, 7.08.2008. [dostęp 2011-02-01].
  4. Paweł Talar: Pomnik 1 PSP AK (pol.). Szczawa Info, 10.08.2008. [dostęp 2011-02-01].
  5. Szczawa Polanki. skionline.pl. [dostęp 2016-05-16].