Szczawa (województwo małopolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Szczawa
Zabytkowy kościół
Zabytkowy kościół
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat limanowski
Gmina Kamienica
Sołectwo Szczawa
Wysokość 530-1008 m n.p.m.
Liczba ludności (2006) 2100
Strefa numeracyjna (+48) 18
Kod pocztowy 34-607[1]
Tablice rejestracyjne KLI
SIMC 0433265
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Szczawa
Szczawa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Szczawa
Szczawa
Ziemia49°36′30″N 20°17′47″E/49,608333 20,296389
Strona internetowa miejscowości
Kościół parafialny

Szczawa – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie limanowskim, w gminie Kamienica. Swoją nazwę zawdzięcza licznie występującym tu źródłom kwaśnych wód mineralnych, czyli szczaw.

Integralne części wsi Skawa: Berkówka, Białe, Buków, Bukówka, Bulandy, Chlipały, Dobczyce, Do Gierki, Do Grajki, Doliny, Domki, Do Obory, Farony, Flądrówka, Folwark, Gardonie, Kiczora, Koci Zamek, Koszarki, Kowalówka, Koźle, Kurnyty, Łuszczki, Magorzyca, Mazury, Młaka, Muchy, Nowa Cyrla, Olsze, Pode Drapą, Pod Turnię, Polanki, Potok, Przychody, Równia, Saryse, Skrzynczyska, Szałasie, Świstak, Wąchały, Wiatry, Wyrębiska Szczawskie, Wyżnie Białe, Zabukowina, Zakraje, Zamoście, Zarównie, Zawory[2][3]

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

Nazwa miejscowości powstała od licznie występujących w okolicy wód „szczaw” mających lecznicze właściwości.

Położenie[edytuj]

Szczawa jest położona wśród gór i lasów Gorców oraz Beskidu Wyspowego, u ujścia potoku Głębieniec do rzeki Kamienicy, u podnóża Kiczory i Hali[4]. Przez Szczawę przechodzi droga wojewódzka nr 968[5].

Ludność[edytuj]

Ludność Szczawy obyczajami i gwarą zbliżona jest do Sądecczyzny. Etnografowie wyróżniają jednak odrębną grupę tzw. Białych Górali, zwanych też góralami łąckimi, do których zaliczają tutejszych mieszkańców[4].

Historia[edytuj]

Wieś wchodziła w skład dóbr Klarysek ze Starego Sącza, miał założyć ją sołtys kamienicki Stanisław z Rozprzy. Klaryski zapewniały sołtysowi dożywotni udział w dochodach ze wsi.

Pod koniec XVIII wieku Szczawę – w ramach konfiskaty dóbr klasztornych – przejął rząd austriacki. W 1833 wieś sprzedano Józefowi Kirchnerowi, a po nim w spadku przejął Szczawę (wraz z dobrami kamienickimi) Maksymilian Marszałkowicz. W latach 1845-51 Marszałkowicz wybudował w Szczawie dwie niewielkie huty, które przetapiały rudę węgierską. Zainicjował również w okolicy pozyskiwanie drewna z gorczańskich lasów, które jednak przerodziło się w gospodarkę rabunkową.

W czasie II wojny światowej pod szczytami Wielkiego Wierchu mieściła się główna kwatera dowództwa I Pułku Strzelców Podhalańskich Armii Krajowej, a okoliczne lasy były bazą dla polskiej partyzantki. Słynna jest zwłaszcza bitwa między oddziałami dowodzonymi przez majora Adama Stabrawę „Borowego” a wycofującymi się oddziałami hitlerowskimi, która miała miejsce 12 i 13 stycznia 1945. Co roku 15 sierpnia, obok starego drewnianego kościółka odbywają się msze partyzanckie, na które przyjeżdżają kombatanci. Upamiętnia ten okres również pomnik w centrum wsi, poświęcony partyzantom i mieszkańcom, którzy zginęli w czasie wojny[4].

Czasy powojenne to przede wszystkim okres odkrywania walorów turystycznych Szczawy i jej rozwój jako uzdrowiska.

Szczawa jako uzdrowisko[edytuj]

Pierwsze wzmianki o niezwykłych właściwościach wód źródeł z okolic Szczawy pochodzą już z XV wieku. Wspominał o nich Jan Długosz. W opisie z podróży odbytej w latach 1788-95 Baltazar Hacquet podaje, że w okolicach Szczawy spotyka się kwaśne źródła. Także Stanisław Staszic w dziele „O ziemiorództwie Karpatów” informuje o tutejszych wodach mineralnych[4].

Na szerszą skalę zainteresowano się nimi w okresie międzywojennym. Szczególnie zasłużył się w tej kwestii Antoni Gryzina-Lasek, który złożył wniosek w ówczesnym Ministerstwie Opieki Społecznej o zarejestrowanie Szczawy jako uzdrowiska. Był on również wielkim zwolennikiem budowy drogi, która połączyła Szczawę z Mszaną Dolną i Zabrzeżą. W 1938 powstała w Szczawie pierwsza pijalnia i rozlewnia wód.

Szczegółowe badania i kategoryzację wód Szczawy przeprowadzono w 1958. Wyróżnione zostały następujące źródła:

  • „Hanna” – szczawa alkaliczno-słona, wskazana przy chorobach dróg moczowych, nerek i układu krwionośnego;
  • „Krystyna” – wskazana przy schorzeniach dróg oddechowych;
  • „Dziedzilla” – wskazana przy chorobach przewodu pokarmowego, wątroby i przy hemoroidach[4].

Źródła obecnie eksploatowane i dostępne w pijalni wód w Szczawie:[edytuj]

  • "Hanna" - Korzystnie wpływa na choroby krwi, anemię niedobarwliwą, niedobór jodu, niedoczynność tarczycy, problemy z wydzielaniem żółci szczególnie wspomaga pracę wątroby oraz infekcje dróg moczowych, dnę moczanową oraz kamicę moczową. Woda jest nieocenionym towarzyszem diety przy zaburzeniach metabolicznych oraz przy zwalczaniu otyłości.[6]
  • "Dziedzilla" - korzystnie wpływa na niedoczynność tarczycy, schorzenia układu pokarmowego, w szczególności choroby błony śluzowej żołądka, zaburzenia wydzielania żółci oraz wspomaganie pracy układu krążenia ze wskazaniem na uszkodzenie mięśnia sercowego oraz miażdżycę. Woda jest nieocenionym towarzyszem diety na prawidłową podaż jodu oraz przy cukrzycy.[7]
  • "Szczawa I" - korzystnie wpływa na schorzenia na tle nerwowym, depresję, nadpobudliwość, alergie, choroby układu oddechowego oraz infekcje górnych i dolnych dróg oddechowych. Woda jest nieocenionym towarzyszem diety na niedobór jodu oraz przy niedoczynność tarczycy. Skuteczna jest również przy zaburzeniach metabolicznych, a także w chorobach krwi.[8]
Wody Lecznicze
Wody Lecznicze typu Szczawy z dużą zawartością minerałów
  • "Szczawa II"- szczególnie jest polecana jako preparat wspomagający oczyszczanie dróg oddechowych i zatok podczas leczenia przewlekłych infekcji wirusowych i bakteryjnych. Szczególnie w inhalacjach. Szczawa II wspomaga leczenie stanów alergicznych, polegających na zaleganiu wydzieliny. 

Turystyka[edytuj]

Położenie Szczawy w dolinie między Beskidem Wyspowym i Gorcami, czyni z miejscowości doskonałą bazę wypadową na teren tych gór.

Szlaki turystyczne
szlak turystyczny czarny – Na Gorc z centrum Szczawy, doliną Głębieńca na Nową Polanę.
szlak turystyczny niebieski – na Mogielicę z centrum Szczawy doliną rzeki Kamienicy Gorczańskiej.

Atrakcje turystyczne[edytuj]

  • Muzeum 1 Pułku Strzelców Podhalańskich Armii Krajowej, znajdujące się przy kościele. Wyeksponowano w nim stare przedmioty codziennego użytku i stroje pochodzące z okolicy[9].
  • Pomnik 1 Pułku Strzelców Podhalańskich Armii Krajowej – znajdujący się w centrum wsi monument jest poświęcony pamięci ofiar II wojny światowej[10].
  • Stacja narciarska Szczawa Polanki – znajduje się na stokach Kiczory i Wielkiego Wierchu. Dysponuje wyciągiem orczykowym o długości 750 m oraz zaczepowym o długości 75 m. Długość tras zjazdowych wynosi 2 km[11].
  • Pijalnia wód mineralnych.

Linki zewnętrzne[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2014–03–09]. s. według wyboru.
  2. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2013 r. poz. 200)
  3. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  4. a b c d e Andrzej Matuszczyk: Beskid Wyspowy. Pruszków: Oficyna Wydawnicza Rewasz, 2008, s. 104-106. ISBN 978-83-89188-78-6.
  5. Gorce. Mapa turystyczna 1:50000. Kraków: Compass, 2007. ISBN 978-83-89165-39-8.
  6. Pijalnia Wód Mineralnych - Gmina Kamienica, www.kamienica.net.pl [dostęp 2017-01-05].
  7. Pijalnia Wód Mineralnych - Gmina Kamienica, www.kamienica.net.pl [dostęp 2017-01-05].
  8. Pijalnia Wód Mineralnych - Gmina Kamienica, www.kamienica.net.pl [dostęp 2017-01-05].
  9. Paweł Talar: Muzeum 1 PSP AK (pol.). Szczawa Info, 7.08.2008. [dostęp 2011-02-01].
  10. Paweł Talar: Pomnik 1 PSP AK (pol.). Szczawa Info, 10.08.2008. [dostęp 2011-02-01].
  11. Szczawa Polanki. skionline.pl. [dostęp 2016-05-16].