Mszana Dolna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Mszana Dolna (ujednoznacznienie).
Mszana Dolna
miasto i gmina
Ilustracja
Widok ogólny. W tle Szczebel
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat limanowski
Prawa miejskie około 1346
Burmistrz Anna Pękała
Powierzchnia 27,1 km²
Wysokość 400-968 m n.p.m.
Populacja (31.12.2019)
• liczba ludności
• gęstość

7889[1]
291,1 os./km²
Strefa numeracyjna +48 18
Kod pocztowy 34-730
Tablice rejestracyjne KLI
Położenie na mapie powiatu limanowskiego
Mapa konturowa powiatu limanowskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Mszana Dolna”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Mszana Dolna”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Mszana Dolna”
Ziemia49°40′31,35″N 20°04′36,02″E/49,675375 20,076672
TERC (TERYT) 1207021
SIMC 0960697
Urząd miejski
ul. Piłsudskiego 2
34-730 Mszana Dolna
Strona internetowa
BIP
Mszana Dolna, ul. św. Maksymiliana Marii Kolbego

Mszana Dolna – miasto w województwie małopolskim, w powiecie limanowskim, stolica zagórzan.

Mszana Dolna uzyskała lokację miejską w 1346 roku, zdegradowana przed 1409 rokiem, ponowne nadanie praw miejskich w 1952 roku[2]. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa nowosądeckiego. W latach 1934–1952 była to gmina Mszana Dolna I. Jest siedzibą gminy Mszana Dolna.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Mszana Dolna leży w zachodniej części Beskidu Wyspowego w zlewisku rzeki Raby, 50 km na południe od Krakowa, 50 km na północ od Zakopanego i 12 km na północny wschód od Rabki. Jest światowym przykładem okna tektonicznego. Kotlina, w której miasto jest położone, otoczona jest szczytami Beskidu Wyspowego: Lubogoszcz, Czarny Dział, Grunwald, Luboń Wielki (1022 m n.p.m.) i Szczebel oraz wzgórzem Grunwald. Część zabudowana miasta wznosi się 370-620 m n.p.m[3].

Przez miejscowość przechodzi ważny szlak komunikacyjny, droga krajowa nr 28, zwana także trasą karpacką oraz historyczny szlak kolejowy – linia kolejowa nr 104 ze stacją kolejową.

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 2002[4] Mszana Dolna ma obszar 27,1 km², w tym:

  • użytki rolne: 60%
  • użytki leśne: 36%

Miasto stanowi 2,85% powierzchni powiatu.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Galeria Handlowa
Dworzec Autobusowy

Według danych GUS z 31 grudnia 2019 r. miasto miało 7889 mieszkańców[1].

Dane z 31 grudnia 2016:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób % osób % osób %
Populacja 7941 100 4159 52,3 3782 47,7
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
293,0 153,4 139,6
  • Piramida wieku mieszkańców Mszany Dolnej w 2015 roku[5].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Widok Mszany Dolnej sprzed 1945

Pierwszy dokument wzmiankujący Mszanę Dolną pochodzi z 1365. Jej lokacja w poł. XIV w. była zasługą Kazimierza Wielkiego. Prawa miejskie otrzymała jako Kinsbark (Königsberg) pod koniec panowania tego władcy lub pod koniec XIV w. decyzją Władysława Jagiełły. Jednak już w XV w. osada utraciła prawa miejskie, a pozostałość po mieście Kinsbark, zwana Mieściskiem, została w 1464 włączona do istniejącej równolegle starej wsi Mszany[6]. Podczas potopu szwedzkiego miasto zostało doszczętnie zburzone. Istnieją też źródła z 1254 roku mówiące o rzece Mszanka figurującej pod nazwą Mschena[7]. Według niektórych źródeł słowo Mszana jest nazwą topograficzną i pochodzi od słowa Mech[8]. Warto w tym miejscu też wspomnieć o miejscowości Mszana Górna. W dzisiejszych okolicach Mszany Dolnej istniały też miejscowości takie jak: Słomka (ap. Słona) i Gronoszowa[7][8].

W 1772, w wyniku I rozbioru Polski miejscowość przeszła pod władzę Austrii.

16 stycznia 1899 dobra Mszana Dolna, Glisne i Słomka należące dotąd do dr Władysława Szujskiego nabyła hr Maria z Łęckich Krasińska[9].

W rejonie miasta działania obronne w Kampanii wrześniowej prowadziła 10 Brygada Kawalerii pułkownika Stanisława Maczka. Dnia 4 września 24 Pułk Ułanów, wspomagany przez kompanię czołgów Vickers natarł z zaskoczenia na Niemców zdobywając wzgórza w rejonie Kasiny Wielkiej i Mszany Dolnej. Podczas ataku zniszczono 3 wrogie czołgi. Dwa silne niemieckie kontrataki pancerne odrzuciły ułanów na poprzednie pozycje, którzy nazajutrz wycofali się[10]. W czasie II wojny światowej miasto straciło ok. 1/3 ludności. Niedaleko ul. Kościuszki i Mroza jest mogiła 881 Żydów z Mszany i okolic, zamordowanych przez hitlerowców 19 sierpnia 1942. W Kronice Mszany Dolnej zanotowano, że Żydzi przeczuwali nadchodzącą tragedię. Ludność ta od pierwszych tygodni okupacji była traktowana w okrutny sposób. Ulubioną rozrywką burmistrza było obcinanie im bród i pejsów. Wydawał często zarządzenia, by wszyscy Żydzi o godzinie 4 rano gromadzili się w rynku. Ustawiał ich w rzędy i komenderując prowadził z nimi męczącą gimnastykę. Trwało to kilka godzin, a doprowadzonych do kresu sił kazał polewać zimną wodą[11].

W 1952 ponownie przyznano Mszanie Dolnej prawa miejskie.

Kościoły i związki wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Do 2012 roku w Mszanie Dolnej mieściła się Sala Królestwa Świadków Jehowy.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość położona u podnóży dużych szczytów Beskidu Wyspowego jest atrakcyjna turystycznie. Ma bazę noclegową i infrastrukturę turystyczną. Z miejscowości wychodzą liczne szlaki turystyczne:

szlak turystyczny czerwony – czerwony przez przełęcz Glisne na Luboń Wielki
szlak turystyczny czerwony – czerwony przez Lubogoszcz do Kasiny Wielkiej
szlak turystyczny żółty – żółty przez Czarny Dział na Ćwilin
szlak turystyczny zielony – zielony na Lubogoszcz
szlak turystyczny zielony – zielony przez Kobylicę na Jasień
szlak turystyczny czarny – czarny z Lubogoszczy przez Mszanę Dolną i Szczebel do Lubnia

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego[12]:

Zbudowana współcześnie infrastruktura placu targowego przy ul. Władysława Orkana uzyskała w 2014 r. wyróżnienie w konkursie o nagrodę im. S. Witkiewicza na najlepsze realizacje architektoniczne w Małopolsce[13]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-07-21].
  2. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 52–53.
  3. ImapLite, mapy.geoportal.gov.pl [dostęp 2020-03-25].
  4. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  5. Mszana Dolna w liczbach. Mszana Dolna - Dane demograficzne, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-01-10] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  6. Franciszek Sikora, „Mszański zespół osadniczy w średniowieczu”, [w:] „Ojczyzna bliższa i dalsza. Studia historyczne ofiarowane Feliksowi Kirykowi w sześćdziesiątą rocznicę urodzin”, Kraków 1993, s. 131-145.
  7. a b Mszana na starych kartkach pocztowych.
  8. a b Stanisław Stopa: Kurkowe opowieści ​ISBN 978-83-923624-0-1
  9. Czas 1899 nr 14.
  10. Andrzej Rukowiecki, „Kronika pancernego szlaku żołnierzy generała Maczka” w „Żołnierze generała Maczka”, Muzeum Tradycji Niepodległościowych, folder wystawy Łódź 2010.
  11. Cytat w: M. Mrózek, Czy widzieliście przepiórki?, „histmag.org”, 4 października 2008.
  12. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 2020-09-30. [dostęp 2016-01-30].
  13. Plac Targowy, ul. Władysława Orkana, Mszana Dolna. [dostęp 2015-01-01].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]