Mszana Dolna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Mszana Dolna (ujednoznacznienie).
Mszana Dolna
Mszana Dolna, ul. św. Maksymiliana Marii Kolbego
Mszana Dolna, ul. św. Maksymiliana Marii Kolbego
Herb
Herb Mszany Dolnej
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat limanowski
Gmina gmina miejska
Prawa miejskie 1952
Burmistrz Józef Kowalczyk
Powierzchnia 27,1 km²
Wysokość 400-968 m n.p.m.
Populacja (2016)
• liczba ludności
• gęstość

7941[1]
293,0 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 18
Kod pocztowy 34-730
Tablice rejestracyjne KLI
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Mszana Dolna
Mszana Dolna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Mszana Dolna
Mszana Dolna
Ziemia49°40′31,35″N 20°04′36,02″E/49,675375 20,076672
TERC
(TERYT)
2121607021
Urząd miejski
ul. Piłsudskiego 2
34-730 Mszana Dolna
Strona internetowa

Mszana Dolna – miasto w województwie małopolskim, w powiecie limanowskim. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa nowosądeckiego. W latach 1934–1952 była to gmina Mszana Dolna I. Jest siedzibą gminy Mszana Dolna.

Położenie[edytuj]

Mszana Dolna leży w zachodniej części Beskidu Wyspowego w zlewisku rzeki Raby, 50 km na południe od Krakowa, 50 km na północ od Zakopanego i 12 km na północny wschód od Rabki. Jest światowym przykładem okna tektonicznego. Kotlina, w której miasto jest położone, otoczona jest szczytami Beskidu Wyspowego: Lubogoszcz, Czarny Dział, Grunwald, Luboń Wielki (1022 m n.p.m.) i Szczebel oraz wzgórzem Grunwald.

Przez miejscowość przechodzi ważny szlak komunikacyjny, droga krajowa nr 28, zwana także trasą karpacką oraz historyczny szlak kolejowy – linia kolejowa nr 104 ze stacją kolejową.

Struktura powierzchni[edytuj]

Według danych z 2002[2] Mszana Dolna ma obszar 27,1 km², w tym:

  • użytki rolne: 50%
  • użytki leśne: 36%

Miasto stanowi 2,85% powierzchni powiatu.

Demografia[edytuj]

Galeria Handlowa
Dworzec Autobusowy

Według danych z 31 grudnia 2016[3] miasto miało 7941 mieszkańców.

Dane z 31 grudnia 2016:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 7941 100 4159 52,3 3782 47,7
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
293,0 153,4 139,6
  • Piramida wieku mieszkańców Mszany Dolnej w 2015 roku[4].


Historia[edytuj]

Pierwszy dokument wzmiankujący Mszanę Dolną pochodzi z 1365. Jej lokacja w poł. XIV w. była zasługą Kazimierza Wielkiego. Prawa miejskie otrzymała jako Kinsbark (Königsberg) pod koniec panowania tego władcy lub pod koniec XIV w. decyzją Władysława Jagiełły. Jednak już w XV w. osada utraciła prawa miejskie, a pozostałość po mieście Kinsbark, zwana Mieściskiem, została w 1464 włączona do istniejącej równolegle starej wsi Mszany[5]. Podczas potopu szwedzkiego miasto zostało doszczętnie zburzone. Istnieją też źródła z 1254 roku mówiące o rzece Mszanka figurującej pod nazwą Mschena[6]. Według niektórych źródeł słowo Mszana jest nazwą topograficzną i pochodzi od słowa Mech[7]. Warto w tym miejscu też wspomnieć o miejscowości Mszana Górna. W dzisiejszych okolicach Mszany Dolnej istniały też miejscowości takie jak: Słomka (ap. Słona) i Gronoszowa[6][7].

W 1772, w wyniku I rozbioru Polski miejscowość przeszła pod władzę Austrii.

16 stycznia 1899 dobra Mszana Dolna, Glisne i Słomka należące dotąd do dr Władysława Szujskiego nabyła hr Maria z Łęckich Krasińska[8].

W rejonie miasta działania obronne w Kampanii wrześniowej prowadziła 10 Brygada Kawalerii pułkownika Stanisława Maczka. Dnia 4 września 24 Pułk Ułanów, wspomagany przez kompanię czołgów Vickers natarł z zaskoczenia na Niemców zdobywając wzgórza w rejonie Kasiny Wielkiej i Mszany Dolnej. Podczas ataku zniszczono 3 wrogie czołgi. Dwa silne niemieckie kontrataki pancerne odrzuciły ułanów na poprzednie pozycje, którzy nazajutrz wycofali się[9]. W czasie II wojny światowej miasto straciło ok. 1/3 ludności. Niedaleko ul. Kościuszki i Mroza jest mogiła 881 Żydów z Mszany i okolic, zamordowanych przez hitlerowców 19 sierpnia 1942. W Kronice Mszany Dolnej zanotowano, że Żydzi przeczuwali nadchodzącą tragedię. Ludność ta od pierwszych tygodni okupacji była traktowana w okrutny sposób. Ulubioną rozrywką burmistrza było obcinanie im bród i pejsów. Wydawał często zarządzenia, by wszyscy Żydzi o godzinie 4 rano gromadzili się w rynku. Ustawiał ich w rzędy i komenderując prowadził z nimi męczącą gimnastykę. Trwało to kilka godzin, a doprowadzonych do kresu sił kazał polewać zimną wodą[10].

W 1952 ponownie przyznano Mszanie Dolnej prawa miejskie.

Kościoły i związki wyznaniowe[edytuj]

Do 2012 roku w Mszanie Dolnej mieściła się Sala Królestwa Świadków Jehowy.

Turystyka[edytuj]

Miejscowość położona u podnóży dużych szczytów Beskidu Wyspowego jest atrakcyjna turystycznie. Ma bazę noclegową i infrastrukturę turystyczną. Z miejscowości wychodzą liczne szlaki turystyczne:

szlak turystyczny czerwony – czerwony przez przełęcz Glisne na Luboń Wielki
szlak turystyczny czerwony – czerwony przez Lubogoszcz do Kasiny Wielkiej
szlak turystyczny żółty – żółty przez Czarny Dział na Ćwilin
szlak turystyczny zielony – zielony na Lubogoszcz
szlak turystyczny zielony – zielony przez Kobylicę na Jasień
szlak turystyczny czarny – czarny z Lubogoszczy przez Mszanę Dolną i Szczebel do Lubnia

Zabytki[edytuj]

Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego[11]:

Zbudowana współcześnie infrastruktura placu targowego przy ul. Władysława Orkana uzyskała w 2014 r. wyróżnienie w konkursie o nagrodę im. S. Witkiewicza na najlepsze realizacje architektoniczne w Małopolsce[12]

Urodzeni w Mszanie Dolnej[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I MIAST. 2016. Małopolskie. Stan w dniu 31 XII. [dostęp 7 lipca 2017].
  2. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  3. LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I MIAST. 2016. Małopolskie. Stan w dniu 31 XII. [dostęp 7 lipca 2017].
  4. http://www.polskawliczbach.pl/Mszana_Dolna, w oparciu o dane GUS.
  5. Franciszek Sikora, "Mszański zespół osadniczy w średniowieczu", [w:] "Ojczyzna bliższa i dalsza. Studia historyczne ofiarowane Feliksowi Kirykowi w sześćdziesiątą rocznicę urodzin", Kraków 1993, s.131-145
  6. a b Mszana na starych kartkach pocztowych
  7. a b Stanisław Stopa: Kurkowe opowieści ​ISBN 978-83-923624-0-1
  8. Czas 1899 nr 14.
  9. Andrzej Rukowiecki, "Kronika pancernego szlaku żołnierzy generała Maczka" w "Żołnierze generała Maczka", Muzeum Tradycji Niepodległościowych, folder wystawy Łódź 2010
  10. cytat w: M. Mrózek, Czy widzieliście przepiórki?, "histmag.org", 4 października 2008
  11. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 31 marca 2017; 5 miesięcy temu. [dostęp 2016-01-30].
  12. Plac Targowy, ul. Władysława Orkana, Mszana Dolna. [dostęp 2015-01-01].

Linki zewnętrzne[edytuj]