Tramwaj dwusystemowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tramwaj dwusystemowy na Dworcu Głównym w Karlsruhe
Tramwaj dwusystemowy na ulicach Heilbronnu

Tramwaj dwusystemowy (ang. Tram-train) – pojazd szynowy zaprojektowany do połączonego użytkowania zarówno na infrastrukturze kolei lekkiej, jak i na infrastrukturze kolei ciężkiej[1]. Łączy w sobie właściwości pojazdu kolejowego i tramwaju, może poruszać się zarówno po torach tramwajowych (na obszarze miasta), jak i po torach kolejowych (na odcinkach podmiejskich)[2][3] (tzw. model Karlsruhe).

Jako krótszą polską nazwę tramwaju dwusystemowego proponuje się m.in. neologizm tramper[4].

Aspekty techniczne[edytuj | edytuj kod]

System kolejowo-tramwajowy[3] jest możliwy do wprowadzenia, gdy sieć linii tramwajowych posiada tę samą szerokość toru, co kolej (najczęściej 1435 mm). Jeśli rozstawy są inne, wprowadza się trzecią szynę, tzw. model Zwickau, od nazwy wschodnioniemieckiego miasta gdzie to rozwiązanie po raz pierwszy z sukcesem zastosowano.

Tworzenie hybrydowych form transportu wymaga też rozwiązania pewnych problemów technicznych, m.in. kwestii zasilania i kontaktu koło-szyna. Poszczególne problemy rozwiązywane są w następujący sposób[5]:

  • profil obręczy kół umożliwiający pokonywanie rozjazdów obu systemów – najczęściej opracowuje się profil pośredni;
  • system napędu (różne napięcie elektryczne sieci trakcyjnej) – zastosowanie przetwornic i przełącznika obwodów lub używanie na linii kolejowej trakcji Diesla; W przypadku rozwiązania z dwoma systemami elektrycznymi zmiana odcinka następuje na rampie z bezprądowym odcinkiem sieci trakcyjnej.
  • odmienne systemy sygnalizacji i oznaczeń – konieczność wyposażenia pojazdu w dwa zestawy urządzeń;
  • wytrzymałość przy zderzeniu musi być taka, jak dla pojazdów kolejowych;
  • odmienna wysokość peronu – pojazd wyposaża się w rozkładane stopnie.

Zalety i wady systemu kolejowo-tramwajowego[edytuj | edytuj kod]

Systemy kolejowo-tramwajowe umożliwiają lepsze wykorzystanie lokalnych linii kolejowych, gdyż podróżni mogą dojeżdżać z miejsca zamieszkania bezpośrednio do centrum miasta bez konieczności przesiadki na głównym dworcu na środki komunikacji miejskiej. Wykorzystanie torowisk tramwajowych jest również znacznie tańsze, niż przedłużanie linii kolejowych w tunelu do centrów miast.

Do wad systemów kolejowo-tramwajowych należy zaliczyć mniejszą zdolność przewozową od kolei, ze względu na tramwajową skrajnię taboru, wynoszącą tylko 2200–2650 mm. Poważnym problemem jest przenoszenie opóźnień z ruchu w mieście na sieci kolejowe.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze hybrydowe formy transportu łączące w sobie cechy tramwaju i pełnej kolei powstały w końcu XIX w.. Były to najczęściej wąskotorowe kolejki obsługiwane taborem podobnym do tramwajów, tj. parowozy tramwajowe lub samobieżne wagony elektryczne, nierzadko z połączeniem torowym z miejskim tramwajem. Późniejszy rozwój komunikacji dążył jednak do rozwiązań czystych typologicznie. Preferowano też rozwiązania bezkolizyjne, z dużą liczbą budowli inżynierskich, a przez to kosztowne.

Znaczne koszty budowy nowych szybkich kolei miejskich i aglomeracyjnych skłoniły do poszukiwania alternatywnych rozwiązań. W niemieckim mieście Karlsruhe już w 1959 r. włączono w sieć miejskiego tramwaju podupadłą, niegdyś prywatną linię kolejową Albtalbahn i gruntownie ją zmodernizowano, elektryfikując w systemie tramwajowym (750 V), jednak pozostawiając kolejową organizację ruchu i kolejowy profil szyny. Od 1984 r. pojazdy Albtalbahn pojawiły się też na mało uczęszczanej towarowej linii kolejowej na północy Karlsruhe, należącej do ówczesnej Deutsche Bundesbahn. Kolejnym krokiem było stworzenie pojazdu w pełni dwusystemowego, tzn. korzystającego z kolejowego zasilania w energię elektryczną (w Niemczech 15 kV prądu zmiennego 16 2/3 Hz), od 1985 r. eksperymentowano z przebudowanym tramwajem. Od 1992 r. tramwaje dwusystemowe produkcji Siemensa kursują regularnie do Bretten, później powstały również linie do Baden-Baden, Heilbronn, Wörth am Rhein, Pforzheim, Freudenstadt i inne.

Od połowy lat 90. systemy kolejowo-tramwajowe powstają w dalszych miastach europejskich, głównie w Niemczech.

Miasta z systemami kolejowo-tramwajowymi[edytuj | edytuj kod]

(wymieniono miasta, przez które tramwaj dwusystemowy porusza się jako zwykły tramwaj)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]


Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/797 z dnia 11 maja 2016 r. w sprawie interoperacyjności systemu kolei w Unii Europejskiej (CELEX: 32016L0797).
  2. Rozwiązania transportowe w aglomeracjach. Siskom. [dostęp 2014-05-28]. s. 8.
  3. a b System kolejowo-tramwajowy. W: Leksykon Terminów Kolejowych. Warszawa: KOW sp. z o.o., 2011, s. 354–355. ISBN 978-83-933737-0-3. [dostęp 2017-11-05].
  4. XII Konferencja naukowa Drogi Kolejowe 2003, s. 298–299.
  5. XII Konferencja naukowa Drogi Kolejowe 2003, s. 300.
  6. Andrzej Harassek: Dwusystemowy tramwaj w Nordhausen. TTS Technika Transportu Szynowego, 2004.