Twardocice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 51°05'49"N 15°46'33"E
- błąd 39 m
WD 51°4'N, 15°44'E
- błąd 19853 m
Odległość 763 m
Twardocice
wieś
Ilustracja
Opuszczony kościół luterański
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat złotoryjski
Gmina Pielgrzymka
Liczba ludności (2011-03) 676[1]
Strefa numeracyjna 76
Kod pocztowy 59-524[2]
Tablice rejestracyjne DZL
SIMC 0366445
Położenie na mapie gminy Pielgrzymka
Mapa konturowa gminy Pielgrzymka, w centrum znajduje się punkt z opisem „Twardocice”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Twardocice”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Twardocice”
Położenie na mapie powiatu złotoryjskiego
Mapa konturowa powiatu złotoryjskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Twardocice”
Ziemia51°05′49″N 15°46′33″E/51,096944 15,775833

Twardocice (niem. Harpersdorf[3]) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie złotoryjskim, w gminie Pielgrzymka, na Pogórzu Kaczawskim w Sudetach.

Integralne części wsi Twardocice[4][5]
SIMC Nazwa Rodzaj
0366451 Rochów część wsi
0366468 Zielonki część wsi

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

W latach 1975‒1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa legnickiego.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miejscowości pochodzi od polskiego określenia stopnia spoistości – twardości[6]. Śląski pisarz Konstanty Damrot w swojej pracy o nazewnictwie na Śląsku wydanej w 1896 roku w Bytomiu wymienia dwie nazwy polską Twardoszyce oraz niemiecką Harpersdorf cytując również staropolską nazwę pod jaką miejscowość została zanotowana w łacińskim dokumencie z roku 1206 Twardoczicze. Wywodzi ją od polskiego określenia twardości – Name durch eine Ubersetzung des polnischen Twardosz (Twardy) (…)[6].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Twardocice należą do starych osad przedhistorycznych. Na terenie wsi znaleziono ułamki ceramiczne i przęślik neolityczny. Wieś, wymieniona w roku 1206 jako Twardoczice, w roku 1223 jako Artbrahtsdorf, w roku 1224 jako Hartprehstdorf, położona nad rzeką Gajową na Pogórzu Bolesławieckim. Własność cysterek trzebnickich. W XV wieku husyci zniszczyli miejscową kaplicę odpustową, w roku 1524 protestanci przejęli kościół. W roku 1633 wojska A. Wallensteina spustoszyły wieś. Twardocice trzykrotnie niszczył pożar, w latach: 1657, 1709 i 1726, spłonęło wiele domów, szkoła, owczarnia i zbór ewangelicki, zbudowany w roku 1701.

W latach 1554‒1725 wieś i okolice były zamieszkane przez protestancką grupę religijną szwenkfeldystów, skąd wygnały ich prześladowania. Obecnie mieszkają w Stanach Zjednoczonych.

Wieś stanowiła dobra rycerskie.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[7]:

  • kościół parafialny pw. św. św. Piotra i Pawła, z 1732 r., XIX w., pojezuicki – powstał dla misji jezuickiej, która miała za zadanie wyplenić szwenkfeldyzm[8]. Wnętrze jednolite stylowo, późnobarokowe, ołtarz główny z obrazem Trójcy Świętej, ambona. Polichromie stropu przemalowane w 1962[9]
  • plebania, z 1732 r., XIX w., obecnie znajduje się tu szkoła podstawowa
  • wieża kościoła ewangelickiego granicznego, ucieczkowego, kościół zbudowany w latach 1701‒1727[8] – XVII‒XVIII w., z kaplicą grobową Holzbergów, z 1726 r.; kościół służył protestantom z sąsiedniego księstwa jaworskiego, gdzie nie mogli mieć miejsc kultu – jeden z największych na Śląsku, miał 2400 miejsc siedzących, obecnie w stanie ruiny
  • dawny cmentarz ewangelicki przy ruinie kościoła
  • teren pocmentarny z obeliskiem – pomnikiem Kaspara Schwenkfelda, wzniesionym w 1863 r. w miejscu zwanym Viehweg; pomnik odnowiono w 2003 r.
  • zespół pałacowy I, nr 44:
    • pałac, z początku XVIII w., przebudowany w pierwszej połowie XIX w.
    • stajnia – z trzeciej ćwierci XIX w.
    • spichrz – z czwartej ćwierci XIX w.
    • dwie stodoły z bramą – z początku XX w.
    • obora – z czwartej ćwierci XIX w.
  • park pałacowy II – XVIII‒XIX w.
  • aleja dojazdowa, obsadzona lipami
  • dawny barokowy zajazd z XVIII w.

inne zabytki:

  • podpiwniczenia zabytkowego pałacu późnobarokowego z 1780 r. – zachowały się do dnia dzisiejszego, otoczone parkiem z groblami i stawem
  • budynek mieszkalno -gospodarczy nr 45

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 2011-03-31
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. s. według wyboru. [dostęp 2014–03–09].
  3. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013–02–15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014–03–09]. 
  5. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  6. a b Konstanty Damrot: Die älteren Ortsnamen Schlesiens, ihre Entstehung und Bedeutung: mit einem Anhange über die schlesisch-polnischen Personennamen: Beiträge zur schlesischen Geschichte und Volkskunde. Beuthen: Verlag von Felix Kasprzyk, 1896, s. 61.
  7. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 263. [dostęp 2012-11-14].
  8. a b Góry i Pogórze Kaczawskie (mapa turystyczna, skala 1:60000). Grzegorz Wysocki (red.). Warszawa – Wrocław: Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1984.
  9. Janusz Czerwiński, Ryszard Chanas, Dolny Śląsk - przewodnik, Warszawa: Wyd. Sport i Turystyka, 1977, s. 390.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Pogórze Kaczawskie, Słownik geografii turystycznej Sudetów, tom 7, pod red. M. Staffy, Wydawnictwo I-BiS, Wrocław 2002, ss. 592-8, ​ISBN 83-85773-47-9
  • Góry i Pogórze Kaczawskie. Skala 1:40.000. Jelenia Góra: Wydawnictwo Turystyczne Plan, 2004. wyd. II. ISBN 83-88049-02-X.