Układ koloidalny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Przykład układu koloidalnego: dym we mgle

Układ koloidalny (układ koloidowy, roztwór koloidalny, koloid) – niejednorodna mieszanina, zwykle dwufazowa, tworząca układ dwóch substancji, w którym jedna z nich jest rozproszona w tej drugiej. Rozdrobnienie (czyli stopień dyspersji) substancji rozproszonej jest tak duże, że fizycznie mieszanina sprawia wrażenie homogenicznej, jednak nie jest to wymieszanie na poziomie pojedynczych cząsteczek.

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

W koloidach stopień dyspersji wynosi od 105 do 107 cm-1 – wówczas wielkość cząstek fazy rozproszonej sprawia, że ważne są zarówno oddziaływania pomiędzy nią a fazą rozpraszającą, jak i oddziaływania wewnątrz obu faz. Według IUPAC z układem koloidalnym mamy do czynienia, gdy rozmiary cząstek fazy rozproszonej (cząsteczek chemicznych lub ich agregatów) albo rozmiary nieciągłości układu koloidalnego są, przynajmniej w jednym kierunku, w przedziale od 1 nm do 1 µm.

Typowy układ koloidalny (tzw. koloid fazowy) składa się z dwóch faz:

  • fazy ciągłej, czyli substancji rozpraszającej, zwanej też ośrodkiem dyspersyjnym albo dyspergującym
  • fazy rozproszonej, czyli substancji zawieszonej (zdyspergowanej) w ośrodku dyspersyjnym i w nim nierozpuszczalnej (liofobowej, hydrofobowej).

Inny rodzaj koloidów to koloidy cząsteczkowe, gdzie fazą rozproszoną są makrocząsteczki, na przykład polimery (żelatyna, skrobia, białka) – nie występuje wówczas wyraźna granica fazowa, bo cząsteczki rozpuszczalnika mogą wnikać do wewnątrz makrocząsteczki. Większość koloidów cząsteczkowych powstaje w sposób samorzutny w wyniku rozpuszczania w rozpuszczalniku (koloidy liofilowe, hydrofilowe). Niektóre ich właściwości są inne niż właściwości koloidów fazowych.

Rodzaje układów koloidalnych[edytuj | edytuj kod]

Większość układów koloidalnych nazywana jest zolami, przy czym pojęcie zolu jest niejednoznaczne (podobnie niejednoznaczne jest pojęcie aerozolu). Układy koloidalne z fazą ciągłą w postaci gazu to gazozole, natomiast z fazą ciągłą w postaci cieczy to liozole. Ciała stałe i ciecze przenikające się wzajemnie to żele.

Wyróżnia się następujące rodzaje układów koloidalnych:

Ośrodek rozpraszający Substancja rozpraszana Rodzaj Przykład
gaz
gaz
– *
– *
ciecz
gazozol (aerozol) ciekły
mgła
ciało stałe
gazozol (aerozol) stały
dym
ciecz
gaz
piana
piana mydlana
ciecz
emulsja
lakier do paznokci, mleko, majonez
ciało stałe
suspensja koloidalna (roztwór koloidalny)
pirozol
srebro koloidalne w wodzie
złoto w stopionym boraksie
ciało stałe
gaz
piana stała; aerożel
pumeks, styropian; nanożel
ciecz
emulsja stała
opal
ciało stałe
zol stały
szkło rubinowe

* Nie występują układy koloidalne, w których gaz rozproszony jest w gazie (gazy tworzą wyłącznie roztwory właściwe).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]