Universal Monsters

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Universal Monsters lub Universal Horrorfranczyza obejmująca serię horrorów stworzonych przez Universal Studios w latach 19231960, choć są wśród nich także filmy innych gatunków, na przykład komedia Abbott i Costello spotykają Frankensteina. Wszystkie produkcje łączy obecność tak zwanego „potwora”, który jest humanoidalną postacią o nadludzkich umiejętnościach (Drakula, niewidzialny człowiek) lub pokracznym ciele (Quasimodo, upiór w operze). Do franczyzy zalicza się wszystkie filmy reklamowane przez Universal Studios logiem Universal Monsters; wszystkie filmy, które dzielą swoje uniwersum z filmami reklamowanymi tym logiem oraz znane w swoich czasach szerszej publiczności filmy grozy studia Universal. Przyjmuje się, że pierwszym filmem z serii był Dzwonnik z Notre Dame lub Upiór w operze. Oba są nieme i występuje w nich Lon Chaney. Universal Studios wprowadziło do kultury masowej wizerunki wielu powszechnie rozpoznawalnych dzisiaj potworów takich jak Drakula, Frankenstein, wilkołak, mumia, niewidzialny człowiek i potwór z Czarnej Laguny. Najczęściej grającymi aktorami w tych filmach byli Bela Lugosi, Boris Karloff i Lon Chaney Jr.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Lata 20.[edytuj | edytuj kod]

W 1923 roku Universal wyprodukował dramat Dzwonnik z Notre Dame z Lonem Chaneym w roli Quasimodo. Była to ekranizacja powieści Victora Hugo Katedra Marii Panny w Paryżu, która jednak znacząco różni się od oryginału ze względu na obowiązujący wówczas kodeks Haysa. Film nie był horrorem, ale filmowa postać Quasimodo była wielokrotnie kreowana na potwora wchodzącego w kanon franczyzy. Na przykład Universal Studios wypuściło na rynek figurkę Quasimodo, której opakowanie było oznaczone logiem Universal Monsters[1].

Dwa lata później, w 1925 roku Lon Chaney wystąpił w innym filmie studia Universal, tym razem w horrorzeUpiór w operze. Zagrał w nim tytułową rolę. Film był oparty na powieści Gastona Lerouxa. W tym filmie została odwzorowana Opéra Garnier. Plan filmowy został wykorzystany ponownie w remake'u z 1943 roku[2].

W latach 20. powstały też między innymi takie filmy jak Kot i kanarek (1927), Człowiek, który się śmieje (1928), Ostatnie ostrzeżenie (1929) oraz Ostatnie przedstawienie (1929). Wszystkie filmy o potworach powstałe w tej dekadzie były nieme.

Lata 30.[edytuj | edytuj kod]

Na początku lat 30. studio postanowiło zekranizować powieść Brama Stokera Drakula. W tytułową rolę miał wcielić się znany z Dzwonnika z Notre Dame oraz Upiora w Operze Lon Chaney, który jednak umarł na raka krtani w 1930 roku. Miała być to jego pierwsza rola w filmie dźwiękowym[3]. Film Dracula ostatecznie powstał w 1931 roku, a tytułową rolę zagrał w nim Béla Lugosi, który był później wielokrotnie zatrudniany przez studio. Film okazał się wielkim sukcesem i postanowiono stworzyć kolejny horror z Bellą Lugosim w roli głównej. Miał być to Frankenstein. Jednak Lugosi odmówił gdy dowiedział się, że będzie miał charakteryzację zasłaniającą większość twarzy i nie będzie miał żadnych scen mówionych. Miał powiedzieć „I was a star in his own country and I will not be a scarecrow here!” (pl. Byłem gwiazdą w swoim kraju i nie będę robił za stracha na wróble!)[4]. Rolę przejął po nim Boris Karloff, który okazał się równie wartościowym aktorem dla studia i już rok później zagrał tytułową rolę w Mumii. Wszystkie trzy filmy – Dracula, Frankenstein i Mumia – były tak wielkim sukcesem kasowym, że zapoczątkowały całe serie. Znaczący udział w rozwoju filmów studia Universal o potworach miał Jack Pierce, który odpowiadał za charakteryzację w latach 30[5].

Następnie powstała trylogia filmów opartych na twórczości Edgara Allana Poe: Zabójstwa przy Rue Morgue (1932), Czarny kot (1934), Kruk (1935). We wszystkich trzech zagrał Béla Lugosi, a w dwóch ostatnich Boris Karloff.

Od 1935 Universal Studios zaczęło produkować kontynuacje swoich filmów: Narzeczona Frankensteina (1935), Syn Frankensteina (1939) i Córka Draculi (1936).

Lata 40.[edytuj | edytuj kod]

W 1941 roku Universal Studios stworzyło film Wilkołak, który również doczekał się wielu kontynuacji. W rolę wilkołaka wcielił się Lon Chaney Jr. – syn Lona Chaney'ego, który dawniej również był gwiazdą Universal Monsters.

W 1943 roku studio nakręciło remake Upiora w operze z 1925 roku z Claude Rains w tytułowej roli.

W tej dekadzie powstały kontynuacje i crossovery klasycznych już filmów o potworach. Jednak aktorzy często zamieniali się rolami w kolejnych filmach. W Duchu Frankensteina (1942) Frankensteina zagrał Lon Chaney Jr., a we Frankenstein spotyka Człowieka Wilka (1943) Frankensteina zagrał Béla Lugosi, a wilkołaka Lon Chaney Jr. W synu Draculi (1943) Lon Chaney Jr. zagrał rolę hrabiego Draculi.

Kontynuowano też serię filmów o mumii, jednak żadna z nich nie był kontynuacją oryginału, gdyż nie nawiązywała w żaden sposób do wydarzeń z pierwszej części i nie występują w nich postacie z oryginalnej Mumii. Powstały między innymi Ręka mumii (1940) i Grobowiec mumii (1942).

Ostatecznie wszystkie klasyczne potwory z Universal Studios z wyjątkiem Mumii i niewidzialnego człowieka pojawiły się w filmie Dom Frankensteina (1944) i Dom Draculi (1945). Pod koniec dekady powstały się także komedie z Abbottem i Costello, w której również pojawiły się klasyczne potwory wypromowanymi przez studio – Abbott i Costello spotykają Frankensteina (1948) i Abbott i Costello spotykają mordercę (1949). W kolejnej dekadzie pojawiło się więcej komedii o podobnym koncepcie.

Lata 50.[edytuj | edytuj kod]

Na początku lat 50. kontynuowano serię z Abbottem i Costello. Pojawiły się Abbott i Costello spotykają niewidzialnego człowieka (1951), Abbott i Costello spotykają Jekylla i Hyde’a (1953) oraz Abbott i Costello spotykają Mumię (1955). W 1953 wyprodukowano też skecz Abbott & Costello Meet the Creature from the Black Lagoon, który pojawił się w amerykańskim programie rozrywkowym The Colgate Comedy Hour[6].

W 1954 roku studio stworzyło film Potwór z Czarnej Laguny, który był też pierwszym filmem z ostatniej serii filmowej w tej franczyzie.

Lista filmów[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Data produkcji Seria (lp.)
Dzwonnik z Notre Dame 2 września 1923
Upiór w operze 6 czerwca 1925 Upiór w operze (1)
Kot i kanarek 9 września 1927
Człowiek, który się śmieje 27 kwietnia 1928
Ostatnie ostrzeżenie 6 stycznia 1929
Ostatnie przedstawienie 2 listopada 1929
The Cat Creeps 10 listopada 1930
Dracula 12 lutego 1931 Drakula (1)
Dracula (wersja hiszpańska) 20 marca 1931 Drakula (2)
Frankenstein 21 listopada 1931 Frankenstein (1)
Zabójstwa przy Rue Morgue 21 lutego 1932 Edgar Allan Poe (1)
Stary mroczny dom 20 października 1932
Mumia 22 grudnia 1932 Mumia (1)
Secret of the Blue Room 20 lipca 1933
Niewidzialny człowiek 13 listopada 1933 Niewidzialny człowiek (1)
Czarny kot 3 maja 1934 Edgar Allan Poe (2)
The Mystery of Edwin Drood 4 lutego 1935
Narzeczona Frankensteina 22 kwietnia 1935 Frankenstein (2)
Wilkołak z Londynu 13 maja 1935 Wilkołaki (1)
Kruk 8 lipca 1935 Edgar Allan Poe (3)
Niewidzialny promień 20 stycznia 1936
Córka Draculi 11 maja 1936 Drakula (3)
Night Key 18 kwietnia 1937
Syn Frankensteina 13 stycznia 1939 Frankenstein (3)
Tower of London 17 listopada 1939
Powrót niewidzialnego człowieka 12 stycznia 1940 Niewidzialny człowiek (2)
Black Friday 29 lutego 1940
Ręka mumii 30 września 1940 Mumia (2)
Niewidzialna kobieta 27 grudnia 1940 Niewidzialny człowiek (3)
Man Made Monster 28 marca 1941
Horror Island 28 marca 1941
Czarny kot 2 maja 1941 Edgar Allan Poe (4)
Wilkołak 12 grudnia 1941 Wilkołaki (2)
The Mad Doctor of Market Street 27 lutego 1942
Duch Frankensteina 13 marca 1942 Frankenstein (4)
Niewidzialny agent 31 lipca 1942 Niewidzialny człowiek (4)
Tajemnica Marii Roget 23 kwietnia 1942 Edgar Allan Poe (5)
The Strange Case of Doctor Rx 17 kwietnia 1942
Night Monster 20 października 1942
Grobowiec mumii 23 października 1942 Mumia (3)
Frankenstein spotyka Człowieka Wilka 5 marca 1943 Frankenstein (5)
Wilkołaki (3)
Captive Wild Woman 4 czerwca 1943 Kobieta-małpa (1)
Upiór w operze 27 sierpnia 1943 Upiór w operze (2)
Syn Draculi 5 listopada 1943 Drakula (4)
The Mad Ghoul 12 listopada 1943
Calling Dr. Death 17 grudnia 1943 Inner Sanctum Mysteries (1)
Weird Woman 1 marca 1944 Inner Sanctum Mysteries (2)
Jungle Woman 1 czerwca 1944 Kobieta-małpa (2)
Zemsta niewidzialnego człowieka 9 czerwca 1944 Niewidzialny człowiek (5)
Duch mumii 7 lipca 1944 Mumia (4)
The Climax 20 października 1944
Dead Man’s Eyes 10 listopada 1944 Inner Sanctum Mysteries (3)
Dom Frankensteina 1 grudnia 1944 Drakula (5)
Frankenstein (6)
Wilkołaki (4)
Klątwa mumii 7 lipca 1944 Mumia (5)
The Frozen Ghost 1 czerwca 1945 Inner Sanctum Mysteries (4)
The Jungle Captive 29 czerwca 1945 Kobieta-małpa (3)
Strange Confession 5 października 1945 Inner Sanctum Mysteries (5)
Dom Draculi 7 grudnia 1945 Drakula (6)
Frankenstein (7)
Wilkołaki (5)
Pillow of Death 14 grudnia 1945 Inner Sanctum Mysteries (6)
The Spider Woman Strikes Back 22 marca 1946
House of Horrors 29 marca 1946
Kobieta wilk z Londynu 17 maja 1946 Wilkołaki (6)
The Brute Man 1 października 1946
Abbott i Costello spotykają Frankensteina 15 czerwca 1948 Abbott i Costello (1)
Drakula (7)
Frankenstein (8)
Wilkołaki (7)
Abbott i Costello spotykają mordercę 18 września 1949 Abbott i Costello (2)
Abbott i Costello spotykają niewidzialnego człowieka 7 marca 1951 Abbott i Costello (3)
Niewidzialny człowiek (6)
The Strange Door 8 grudnia 1951
The Black Castle 1 grudnia 1952
Przybysze z przestrzeni kosmicznej 25 maja 1953
Abbott i Costello spotykają Jekylla i Hyde’a 10 kwietnia 1953 Abbott i Costello (4)
Potwór z Czarnej Laguny 5 marca 1954 Potwór z Czarnej Laguny (1)
Zemsta potwora 11 maja 1955 Potwór z Czarnej Laguny (2)
Cult of the Cobra 30 maja 1955
Ta wyspa Ziemia 1 czerwca 1955
Abbott i Costello spotykają Mumię 23 czerwca 1955 Abbott i Costello (5)
Mumia (6)
Tarantula 14 grudnia 1955
The Creature Walks Among Us 26 kwietnia 1956 Potwór z Czarnej Laguny (3)
Curucu, Beast of the Amazon grudzień 1956
Ludzie krety 20 lutego 1957
The Deadly Mantis maj 1957
Człowiek, który się nieprawdopodobnie zmniejsza 22 lutego 1957
The Land Unknown 30 października 1957
The Monolith Monsters grudzień 1957
Potwór na kampusie 17 grudnia 1958
The Thing That Couldn't Die 27 czerwca 1958
Curse of the Undead maj 1959
Kobieta pijawka maj 1960

Statystyki występujących aktorów[edytuj | edytuj kod]

Uwzględniono tylko aktorów, którzy zagrali w co najmniej pięciu filmach Universalu.

Imię i nazwisko liczba
występów
filmy
Boris Karloff 17 Frankenstein, Stary mroczny dom, Mumia, Czarny kot (1934), Narzeczona Frankensteina, Kruk, Niewidzialny promień, Night Key,Syn Frankensteina, Tower of London, Black Friday, The Climax, Dom Frankensteina, Abbott i Costello spotykają mordercę, The Strange Door, The Black Castle, Abbott i Costello spotykają Jekylla i Hyde’a
Lon Chaney Jr. Man Made Monster, Wilkołak, Duch Frankensteina, Grobowiec mumii, Frankenstein spotyka Człowieka Wilka, Syn Draculi, Calling Dr. Death, Weird Woman, Duch mumii, Dead Man’s Eyes, Dom Frankensteina, Klątwa mumii, The Frozen Ghost, Strange Confession, Dom Draculi, Pillow of Death, Abbott i Costello spotykają Frankensteina
Béla Lugosi 13 Dracula, Zabójstwa przy Rue Morgue, Czarny kot (1934), Kruk, Niewidzialny promień, Syn Frankensteina, Black Friday, Czarny kot (1941), Wilkołak, Duch Frankensteina, Night Monster, Frankenstein spotyka Człowieka Wilka, Abbott i Costello spotykają Frankensteina
Evelyn Ankers 6 Captive Wild Woman, Syn Draculi, The Mad Ghoul, Weird Woman, Jungle Woman, The Frozen Ghost
Bud Abbott 5 Abbott i Costello spotykają Frankensteina, Abbott i Costello spotykają mordercę, Abbott i Costello spotykają niewidzialnego człowieka, Abbott i Costello spotykają Jekylla i Hyde’a, Abbott i Costello spotykają Mumię
Lou Costello
John Carradine Captive Wild Woman, Zemsta niewidzialnego człowieka, Duch mumii, Dom Frankensteina, Dom Draculi

Remaki[edytuj | edytuj kod]

Universal Studios[edytuj | edytuj kod]

W 1973 Universal wyprodukowało dla stacji NBC miniserial Frankenstein: The True Story z Jamesem Masonem.

W 1979 roku Universal wyprodukowało inną wersję Draculi z Frankiem Langellą i Laurence′em Olivierem.

W roku 1999 powstał remake filmu Mumia, a kolejno w latach 2001, 2002 i 2008 powstawały jej kontynuacje i prequele – Mumia powraca, Król Skorpion i Mumia: Grobowiec cesarza smoka. Dwa pierwsze filmy odniosły szczególny sukces finansowy.

W 2004 roku studio wyprodukowało film Van Helsing z Hugh Jackmanem i Kate Beckinsale, w którym pojawiają się takie postacie jak Drakula, Frankenstein i Wilkołak. Film był hołdem dla łączonych horrorów z lat 40, jak Dom Frankensteina.

W 2010 roku powstał Wilkołak z Benicio del Toro, Anthonym Hopkinsem, Emily Blunt i Hugo Weavingiem.

Hammer Film Productions[edytuj | edytuj kod]

Universal Studios nie posiadało praw autorskich do konceptu większości swoich filmów o potworach, gdyż były one głównie oparte na powieściach. Jednak ich sukces zainspirował studio Hammer Film Productions do stworzenia wielu filmów opartych o te same powieści, w tym własnej serii o doktorze Frankensteinie, Drakuli i Mumii, a także filmów takich jak Upiór w operze i Stary mroczny dom.

Mroczne Uniwersum[edytuj | edytuj kod]

W 2013 roku studio zapowiedziało reboot serii o potworach. Filmy z nowej serii mają mieć wspólne uniwersum na wzór nowszych filmów Marvel Studios[7]. Reboot miał się rozpocząć od filmu Dracula: Historia nieznana z 2014 roku, jednak po tym jak zebrał słabe recenzje wśród krytyków i nie sprostał oczekiwaniom finansowym studia, postanowiono, że reboot rozpocznie film Mumia[8]. Jeszcze przed premierą pierwszego filmu studio ogłosiło, że tworzone przez nich uniwersum będzie nosiło nazwę Mroczne Uniwersum i planowane są rebooty filmów Frankenstein, Narzeczona Frankensteina, Niewidzialny człowiek, Wilkołak i Potwór z Czarnej Laguny, a w dalszej perspektywie Książę Dracula, Upiór w operze i Dzwonnik z Notre Dame[9]. Mumia miała premierę 9 czerwca 2017 i miał przytłaczająco negatywne recenzje, a dochody z filmu nie zadowoliły studia[10][11]. W związku z tym prace nad trzecim filmem, Narzeczona Frankensteina, zostały wstrzymane, a jego premiera wstępnie przesunięta na 2019 rok[12].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Universal Monsters Select Dr Jekyll and Quasimodo Packaged (ang.). The Toyark – News. [dostęp 2015-10-31].
  2. Phantom of the Opera (1943) (ang.). IMDb. [dostęp 2015-11-09].
  3. Lon Chaney (ang.). IMDb. [dostęp 2015-11-11].
  4. Mark A. Vieira: Hollywood Horror: From Gothic to Cosmic. Nowy Jork: Harry N. Abrams, Inc., 2003, s. 42 – 43. ISBN 0-8109-4535-5.
  5. Tom Weaver, Michael Brunas, John Brunas: Universal Horrors: The Studio's Classic Films, 1931-1946. McFarland, 2007, s. 71. ISBN 0-7864-9150-7.
  6. Scott Essman. The Gill Man Turns 60. „Student Filmmakers”. 9 (2), s. 18, 2014. 
  7. 'Van Helsing' Producer Talks Creating a Universe of Monsters (ang.). ScreenCrush. [dostęp 2015-11-05].
  8. Universal’s Monsters Reboots Will Honor Horror Roots (ang.). ScreenCrush. [dostęp 2015-11-05].
  9. Znamy nowe szczegóły Mrocznego Uniwersum, Filmweb [dostęp 2019-01-11] (pol.).
  10. Scott Mendelson, What Universal Must Do To Sell Its Classic Monsters Universe, Forbes [dostęp 2019-01-11] (ang.).
  11. Hugh Armitage, Why The Mummy has Brendan Fraser Easter eggs, Digital Spy, 10 czerwca 2017 [dostęp 2019-01-11] (ang.).
  12. "Narzeczona Frankensteina" do poprawki. Produkcja wstrzymana, Filmweb [dostęp 2019-01-11] (pol.).