Węsiory
54°13′53″N 17°50′38″E/54,231389 17,843889| wieś | |
 Kościół filialny pw. Matki Boskiej Różańcowej w Węsiorach. | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Powiat | |
| Gmina | |
| Liczba ludności |
745 |
| Strefa numeracyjna |
58 |
| Kod pocztowy |
83-320[2] |
| Tablice rejestracyjne |
GKA |
| SIMC |
0174881 |
Położenie na mapie gminy Sulęczyno  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa pomorskiego  | |
Położenie na mapie powiatu kartuskiego  | |
| 54°13′53″N 17°50′38″E/54,231389 17,843889[1]
| |
| Strona internetowa | |
Węsiory, dodatkowa nazwa w języku kaszubskim Wãsorë[3], (niem. Wensiorri[4]) – wieś kaszubska w Polsce, położona w województwie pomorskim, w powiecie kartuskim, w gminie Sulęczyno[5][6].
Miejscowość leży na Pojezierzu Kaszubskim, przy drodze wojewódzkiej nr 228. Siedziba sołectwa Węsiory.
| SIMC | Nazwa | Rodzaj |
|---|---|---|
| 0174898 | Borowiec | część wsi (do 2023 r.) |
| 0174906 | Czarlino | część wsi (do 2023 r.) |
| 0174912 | Szkudłowo | część wsi |
| 0174929 | Szymanowo | część wsi |
| 0174935 | Węsierska Huta | część wsi |
| 0174941 | Wygoda | część wsi |
| 0174958 | Zarębiska | część wsi |
| 0174964 | Żmudowo | część wsi |
Wieś szlachecka położona była w II połowie XVI wieku w powiecie mirachowskim województwa pomorskiego[7]. W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa gdańskiego.
Wieś znajduje się na turystycznym 
Szlaku Kamiennych Kręgów[8].
W pobliżu wsi zachowało się cmentarzysko Gotów z I-III wieku. Zachowały się trzy kamienne kręgi i część czwartego oraz 20 kurhanów. Średnica największego kręgu wynosi 26 metrów i ułożona jest z kamieni o wysokości ok. 1,5 m. Pośrodku niektórych znajdują się kamienne stele. Groby ciałopalne lub szkieletowe znajdują się w różnych miejscach w obrębie kręgów. Kurhany mają koliste podstawy o średnicy od 4 do 16 metrów i niekiedy również stele kamienne na szczycie[9].
O badaniach archeologicznych prowadzonych na cmentarzysku opowiada powieść dla młodzieży Skarb Atanaryka (1960) Zbigniewa Nienackiego[10].
Nazwa miejscowości i nazwisko z nią związane
[edytuj | edytuj kod]Nazwa miejscowości wywodzi się od dawnego przezwiska Węsior czy Węsiora, które związane jest z rzeczownikiem wąs. Nazwa ta należy do tzw. nazw rodowych, tzn. takich, które pierwotnie oznaczały ludzi, a następnie przeszły na miejsca przez tych ludzi zamieszkałe[11]. Niemiecką nazwę miejscowości z czasów pruskich Wensiorri hitlerowcy zastąpili w latach II wojny światowej mniej słowiańską w brzmieniu: Wensern[12].
Węsiory jako stara wieś szlachecka dała początek nazwisku Węsierski. Wg danych z 2014 r. nosiło je w Polsce 1.884 osób, z czego aż 1.403 w woj. pomorskim, z wyraźną koncentracją w środkowokaszubskich powiatach: kartuskim (340 osób), kościerskim (206), bytowskim (153) i Gdańsku (126)[13].
Historia miejscowości
[edytuj | edytuj kod]Na podstawie przywileju Wielkiego Mistrza Zakonu Krzyżackiego z roku 1360 Winricha von Kniprode, Węsiory stały się dobrami rycerskimi. Na przestrzeni lat następował podział tych dóbr. W roku 1869 we wsi było 10 działów szlacheckich, 24 zagród gburskich i 10 zagrodników, funkcjonowała szkoła katolicka. Obszar wsi wynosił 2.434 ha[14].
Na koniec 1892 r wieś z przyległościami liczyła 648 mieszkańców, 640 Kaszubów, 6 Żydów i 2 Niemców[15]. Do roku 1910 r. nastąpił wzrost liczby mieszkańców do 865 osób. W tej liczbie było 851 Kaszubów, 12 Niemców i 2 Polaków[4].
W roku 1913 we wsi funkcjonowała karczma Wilhelma von Ganskiego, było 2 znaczących posiadaczy ziemskich: L. von Glownewski i Knopp. Były 2 sklepy kolonialno-spożywcze, jeden w karczmie, właścicielem drugiego był Leopold Gostkowski. Było też 2 kowali: von Gostkowski i K. Glownewski. Funkcjonował zegarmistrz Hildebrandt, mistrz murarski Michael Warkowski; szklarz Fritz Hildebrandt. 3 osoby zajmowały się handlem bydłem i końmi: kowal von Gostkowski, Labanski i Pallasz[16].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 145398.
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1445 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
- ↑ 01.10.2008 r., Uchwała Rady Gminy Sulęczyno Nr XIV/122/2008. Numer przypisany dodatkowej nazwie miejscowości lub obiektu fizjograficznego w MSWiA - NM/39-19
- ↑ a b Prussia (Kingdom) Statistisches Landesamt, Gemeindelexikon für die regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln: Auf grund der ergebnisse der volkszählung vom. 1. Dezember 1910 und anderer amtlicher quellen bearbeitet vom Königlich Preussischen Statistischen Landesamte, verlag des Königlichen Statistischen Landesamts, 1912, s. 30-31 [dostęp 2025-05-27] (niem.).
- ↑ a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2013 r. poz. 200)
- ↑ a b GUS. Rejestr TERYT
- ↑ Prusy Królewskie w drugiej połowie XVI wieku : suplement. Cz. 1, Mapy, plany, Warszawa 2021, k. 1.
- ↑ Edyta Łosińska, Leśny spacer do miejsca owianego aurą tajemniczości, „Dziennik Bałtycki”, 228, 30 września 2022, s. 32, ISSN 2353-6160.
- ↑ Piotr Skurzyński, Pomorze, Warszawa: Wyd. Muza S.A., 2007, s. 326-327, ISBN 978-83-7495-133-3.
- ↑ Zbigniew Nienacki, Pan Samochodzik i skarb Atanaryka, Wydawnictwo Edipresse-Kolekcje, Warszawa 2016 ISBN 83-7989-760-5.
- ↑ Breza Edward. Nazwy miejscowości powiatu kartuskiego. Kartuzy 2017. s.252
- ↑ Germanizacja nazw miejscowości w okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie 1939-1945. Wybór źródeł. Wstęp i opracowanie Mateusz Kubicki. Wydawnictwo IPN. Gdańsk-Warszawa 2012. s.63
- ↑ WĘSIERSKI - Nazwiska w Polsce [online], nazwiska.ijppan.pl [dostęp 2025-05-27].
- ↑ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XIII - wynik wyszukiwania - DIR [online], dir.icm.edu.pl, s. 262 [dostęp 2025-05-27].
- ↑ Stefan Ramułt, Statystyka ludności kaszubskiej, Akademia Umiejȩtności, 1899, s. 98 [dostęp 2025-05-27].
- ↑ Adressbuch aller Länder der Erde, der Kaufleute, Fabrikanten, Gewerbetreibenden, Gutsbesitzer etc, Leuchs, 1894, s. 78 [dostęp 2025-05-27] (niem.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Stowarzyszenie Rozwoju Wsi Węsiory. wesiory.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-09-01)].
- Węsiory, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XIII: Warmbrun – Worowo, Warszawa 1893, s. 262.
Galeria - kamienne kręgi
[edytuj | edytuj kod]
| Wsie | |
|---|---|
| Osady | |
| Części wsi | |
| Miejscowości zniesione |
