Władysław Ludwik Anczyc

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Władysław Ludwik Anczyc
Kazimierz Góralczyk, W.A. Lassota
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 12 grudnia 1823
Wilno
Data i miejsce śmierci 28 lipca 1883
Kraków
Faksymile
Ten artykuł dotyczy poety, dramatopisarza i tłumacza. Zobacz też: Anczyc.

Władysław Ludwik Anczyc herbu Ancuta[1], pseudonim literacki Kazimierz Góralczyk, W.A. Lassota (ur. 12 grudnia 1823 w Wilnie, zm. 28 lipca 1883 w Krakowie) – polski poeta, dramatopisarz, wydawca, tłumacz, działacz ludowy. Wnuk Tomasza Hrehorowicza, syn Zygmunta i Barbary z Hrehorowiczów, ojciec Stanisława i Wacława Zygmunta, dziad Władysława.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z rodziny szlacheckiej. Jego pradziad Jan von Anschütz pełnił urząd chorążego wojsk saskich. Władysław Ludwik Anczyc był synem aktorów – Zygmunta Anczyca i Barbary Anczycowej z Hrehorowiczów. Ojciec występował na scenach teatrów w Wilnie, Grodnie, Warszawie i Krakowie; w latach 1838–1839 był także dyrektorem teatru krakowskiego. Matka zaś była aktorką teatru wileńskiego, a po opuszczeniu sceny działaczką dobroczynną[2].

Uczęszczał do szkoły średniej w Krakowie. W tym mieście w roku 1847 ukończył z tytułem magistra farmację na Uniwersytecie Jagiellońskim. Brał udział w powstaniu krakowskim w 1846, za co w latach 1846–1847 więziony był przez władze austriackie. W 1849 był adiunktem Katedry Chemii i Farmacji. Debiutował w redagowanym przez siebie piśmie satyrycznym „Dodatek do Świstka” w 1848.

W latach 1858–1867 przebywał w Warszawie. W roku 1863 założył, a następnie przez rok redagował pismo „Wędrowiec”. Tam też w tym czasie redagował tajne pisma powstańcze „Kosynier” i „Partyzant”. W latach 1858–1861 działał w Towarzystwie Rolniczym w Królestwie Polskim. W trakcie pobytu w Warszawie był także redaktorem pisma dla ludu „Kmiotek” (1861–1866) i „Przyjaciela Dzieci” (1866–1867).

Władysław Ludwik Anczyc, 1864.

Od 1861 często bywał w Zakopanem i Tatrach jako turysta. Swoimi artykułami, np. Zwóz żentycy w Tatrach, Zakopane i lud podhalski, Wspomnienia z Tatr, przyczyniał się do popularyzacji Tatr w społeczeństwie. Z drugiej strony, już w 1874 utyskiwał w swoim artykule w „Tygodniku Ilustrowanym” na spowodowaną nadmiarem przybywających do Zakopanego turystów (zwłaszcza tych z Warszawy) drożyznę i trudności w zakwaterowaniu[3].

Był jednym z autorów haseł do 28 tomowej Encyklopedii Powszechnej Orgelbranda z lat 1859–1868. Jego nazwisko wymienione jest w I tomie z 1859 roku na liście twórców zawartości tej encyklopedii[4].

W 1863 napisał cykl Pieśni zbudzonych – w tym Marsz strzelców, którego tekst w czasach PRL był prawie w całości zafałszowany[potrzebny przypis].

W roku 1868 powrócił do Krakowa Prowadził tam ożywioną działalność literacką i oświatową, uczestnicząc w wydawnictwach Czytelni Ludowej, Towarzystwa Oświaty Ludowej i in. W 1875 został właścicielem drukarni, działającej do czasów powojennych, którą przekształcił w ceniony zakład[potrzebny przypis].

W 1876 wystawił w teatrze krakowskim dramat Emigracja chłopska, nagrodzony w krakowskim konkursie dramatycznym. W roku 1880 wystawił dramat Kościuszko pod Racławicami, który stał się najbardziej popularnym widowiskiem przez wiele lat, granym na scenach teatralnych Krakowa. Kolejną nagrodę otrzymał w 1883 za „szkic dramatyczny” Jan III pod Wiedniem.

Pochowany został na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie, w grobowcu rodzinnym, w pasie Ab[5].

Jego synowie: Stanisław Anczyc (1868–1927) był metaloznawcą i technologiem. Wacław Anczyc (1866–1938) był drukarzem i wydawcą.

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

Twórczość literacka[edytuj | edytuj kod]

  • 1848 – Emisariusz[6],
  • 1850 – Chłopi arystokraci[7],
  • 1854 – Łobzowianie[8],
  • 1855 – Flisacy[9],
  • 1856 – Błażek opętany[10],
  • 1861 – Tyrteusz (1861, wyd. w 1862, pełny tekst w 1883[11])[12],
  • 1862 – Uczta wyzwoleńca (całość w 1908)[13],
  • 1862 – 24 obrazki z dziejów Polskich,
  • 1863 – Pieśni zbudzonych (w tym Pieśń strzelców),
  • 1863 – Trzech moskali: opowiadanie Walentego Kurka kosyniera spod Bodzentyna[14][15],
  • 1867 – Meszty Abu Kazema[16][17],
  • 1873 – Obrazki dramatyczne ludowe[18],
  • 1876 – Emigracja chłopska[19],
  • 1876 – W Tatry,
  • 1881 – Kościuszko pod Racławicami[20],
  • 1899 – Duchy czarnego boru, czyli kamienne serce[21],
  • 1908 – Pieśni zbudzonych,
  • 1916 – Pieśni zbudzone (zbiór poezji),
  • 1973 – Księżniczka głogu[22].

Działalność popularyzatorska[edytuj | edytuj kod]

  • 1862 – Elementarz dla dzieci polskich,
  • 1862 – Pierwsza książeczka dla wiejskich dziatek, które już elementarz skończyły,
  • 1863 – Dzieje Polski w dwudziestu czterech obrazkach[23],
  • 1869 – ABC, pierwsza nauka dla dzieci[24].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Jego imieniem nazwano ulice w Krakowie na Salwatorze[25] i w Łodzi[26].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

 Wykaz literatury uzupełniającej: Władysław Ludwik Anczyc.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rodzina, herbarz rodzin polskich, t. I, Warszawa, 1904, s. 33.
  2. Władysław Ludwik Anczyc – pisarz i wydawca, naszdziennik.pl, 4–5 kwietnia 2009.
  3. B. Chwaściński, Z dziejów taternictwa: o górach i ludziach, Warszawa 1979, s. 45, 52: W.L. Anczyc, Zakopane i lud podhalski, „Tygodnik Ilustrowany”, T. 14, nr 341, 342, 1874.
  4. „Encyklopedia Powszechna”, tom I, wyd. Samuel Orgelbrand, Warszawa, 1859.
  5. Karolina Grodziska-Ożóg: Cmentarz Rakowicki w Krakowie (1803-1939). Wyd. II. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1987, s. 96. ISBN 83-08-01428-3.
  6. Władysław Ludwik Anczyc, Emisariusz : [wiersz o Edwardzie Dembowskim], wyd. [1848], polona.pl [dostęp 2020-10-15].
  7. Władysław Ludwik Anczyc, Chłopi arystokraci : szkic dramatyczny : w jednej odsłonie ze śpiewkami, wyd. 1850, polona.pl [dostęp 2020-10-16].
  8. Władysław Ludwik Anczyc, Łobzowianie : obrazek dramatyczny w 1 akcie ze śpiewkami, wyd. 1913, polona.pl [dostęp 2020-10-16].
  9. Władysław Ludwik Anczyc, Flisacy : obrazek ludowy w jednym akcie ze śpiewami, wyd. 1926, polona.pl [dostęp 2020-10-16].
  10. Władysław Ludwik Anczyc, Błażek opętany : krotochwila w 1 akcie ze śpiewami, wyd. 1926, polona.pl [dostęp 2020-10-16].
  11. Mały słownik pisarzy polskich, Wiedza Powszechna, Warszawa, 1969.
  12. Władysław Ludwik Anczyc, Tyrteusz, wyd. 1883, polona.pl [dostęp 2020-10-16].
  13. Władysław Ludwik Anczyc, Tyrteusz ; Uczta wyzwoleńca, wyd. [1925], polona.pl [dostęp 2020-10-16].
  14. Władysław Ludwik Anczyc, „Trzech moskali: opowiadanie Walentego Kurka kosyniera spod Bodzentyna”, Kraków, 1863.
  15. Władysław Ludwik Anczyc, „Trzech moskali: opowiadanie Walentego Kurka kosyniera spod Bodzentyna” na stronach PBC Polona.
  16. Władysław Ludwik Anczyc, „Meszty Abu Kazema: komedyjka w dwóch aktach napisana wierszem do grania dla dzieci”, Warszawa, 1867.
  17. Władysław Ludwik Anczyc, „Meszty Abu Kazema: komedyjka w dwóch aktach napisana wierszem do grania dla dzieci” na stronach Polony.
  18. Władysław Ludwik Anczyc, Wł. L. Anczyca obrazki dramatyczne ludowe, wyd. 1873, polona.pl [dostęp 2020-10-16].
  19. Władysław Ludwik Anczyc, Emigracya chłopska : obraz dramatyczny ludowy w pięciu aktach, wyd. 1877, polona.pl [dostęp 2020-10-16].
  20. Władysław Ludwik Anczyc, Kościuszko pod Racławicami. Obraz historyczno-ludowy w pięciu oddziałach, wyd. 1881, polona.pl [dostęp 2018-06-13].
  21. Władysław Ludwik Anczyc, Duchy czarnego boru czyli Kamienne serce, wyd. 1907, polona.pl [dostęp 2020-10-16].
  22. Księżniczka Głogu, „To dla pamięci”, 26 września 2012 [dostęp 2018-12-15] (pol.).
  23. Władysław Ludwik Anczyc, Dzieje Polski w dwudziestu czterech obrazkach, wyd.1863, polona.pl [dostęp 2018-06-13].
  24. Władysław Ludwik Anczyc, ABC : pierwsza nauka dla dzieci, wyd. 1907, polona.pl [dostęp 2020-10-16].
  25. Wikimapia.org.
  26. Wikimapia.org.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Marian Szyjkowski, Władysław Ludwik Anczyc: Życie i pisma, Tom I – Monografia, II-VI – Pisma, Kraków 1908
  • Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wyd. Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
  • Henryk Markiewicz: Pozytywizm. Wyd. VII. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008, s. 446–447, seria: Wielka Historia Literatury Polskiej. ISBN 978-83-01-13849-3.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]