Farmaceuta

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Aptekarz - XVI w.

Farmaceuta - osoba udzielająca usług farmaceutycznych, która ukończyła studia w szkole wyższej na kierunku farmacja.

Prawo wykonywania zawodu farmaceuty[edytuj | edytuj kod]

Tytułem farmaceuty na terenie Polski ma prawo posługiwać się osoba, która posiada dokument "Prawo wykonywania zawodu farmaceuty" wydany przez Naczelną lub okręgową izbę aptekarską.

Farmaceuta wykonujący zawód w aptece, punkcie aptecznym lub hurtowni farmaceutycznej ma prawo posługiwać się tytułem aptekarza.

Tytuł zawodowy farmaceuty podlega ochronie prawnej.

Farmaceuta, któremu przyznano prawo wykonywania zawodu farmaceuty, składa ślubowanie w brzmieniu: „Ślubuję uroczyście w swej pracy farmaceuty sumiennie, gorliwie i z należytą starannością wykonywać swoje obowiązki, mając zawsze na uwadze dobro pacjenta, wymogi etyki zawodowej i obowiązujące prawo, a także zachować tajemnicę zawodową, zaś w postępowaniu swoim kierować się zasadami godności, uczciwości i słuszności”.

Osoba, która uzyska prawo wykonywania zawodu farmaceuty, podlega wpisowi do rejestru farmaceutów prowadzonego przez okręgową radę aptekarską.

Osoba wykonująca zawód aptekarza nie może jednocześnie wykonywać praktyki lekarskiej, lekarsko-dentystycznej ani weterynaryjnej.

Kwalifikacje do wykonywania zawodu farmaceuty posiada osoba, która ukończyła w Polsce co najmniej pięcioletnie studia na kierunku farmacja w szkole wyższej, obejmujące co najmniej sześciomiesięczną praktykę zawodową w aptece, i uzyskała tytuł magistra farmacji.[1]

Podnoszenie kwalifikacji zawodowych i specjalizacja farmaceutów[edytuj | edytuj kod]

Farmaceuta zatrudniony w aptece lub hurtowni farmaceutycznej jest zobowiązany do podnoszenia kwalifikacji zawodowych poprzez uczestnictwo w szkoleniu ciągłym, którego celem jest aktualizacja posiadanego zasobu wiedzy oraz stałe dokształcanie się w zakresie nowych osiągnięć nauk farmaceutycznych.

Tytuł specjalisty farmaceuta może uzyskać w ramach kształcenia podyplomowego - po odbyciu przeszkolenia specjalizacyjnego, zwanego „specjalizacją” i zdaniu egzaminu państwowego. Specjalizację może rozpocząć osoba, która spełnia łącznie następujące warunki:

  • posiada prawo wykonywania zawodu farmaceuty;
  • posiada roczny staż pracy w zawodzie;
  • została zakwalifikowana do odbycia specjalizacji w postępowaniu kwalifikacyjnym.

Specjalizacje i szkolenia ciągłe są prowadzone przez wydziały albo inne jednostki organizacyjne szkół wyższych, które prowadzą studia na kierunku farmacja.[2]

Specjalizacja farmaceutów odbywa się w zakresie następujących specjalności:

  • analityka farmaceutyczna;
  • bromatologia;
  • farmacja apteczna;
  • farmacja kliniczna;
  • farmacja przemysłowa;
  • farmacja szpitalna;
  • farmakologia;
  • lek roślinny;
  • mikrobiologia i biotechnologia farmaceutyczna;
  • toksykologia;
  • zdrowie publiczne;
  • zdrowie środowiskowe.[3]

Usługi farmaceutyczne[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z Ustawą o izbach aptekarskich wykonywanie zawodu farmaceuty ma na celu ochronę zdrowia publicznego i obejmuje udzielanie usług farmaceutycznych polegających w szczególności na:

  • sporządzaniu i wytwarzaniu produktów leczniczych;
  • ocenie jakości leków recepturowych, leków aptecznych i leków gotowych;
  • wydawaniu produktów leczniczych i wyrobów medycznych;
  • sporządzaniu leków recepturowych i leków aptecznych w aptece;
  • sprawowaniu nadzoru nad wytwarzaniem, obrotem, przechowywaniem, wykorzystaniem i utylizacją produktów leczniczych i wyrobów medycznych;
  • udzielaniu informacji i porad dotyczących działania i stosowania produktów leczniczych i wyrobów medycznych;
  • sprawowaniu opieki farmaceutycznej polegającej na dokumentowanym procesie, w którym farmaceuta, współpracując z pacjentem i lekarzem, a w razie potrzeby z przedstawicielami innych zawodów medycznych, czuwa nad prawidłowym przebiegiem farmakoterapii w celu uzyskania określonych jej efektów poprawiających jakość życia pacjenta;
  • kierowaniu apteką, punktem aptecznym, działem farmacji szpitalnej lub hurtownią farmaceutyczną;
  • współuczestniczeniu w sprawowaniu nadzoru nad gospodarką produktami leczniczymi, w szczególności w zakładach opieki zdrowotnej;
  • współudziale w badaniach klinicznych prowadzonych w szpitalu;
  • współudziale w badaniach nad lekiem;
  • przygotowywaniu roztworów do hemodializy i dializy otrzewnowej;
  • prowadzeniu działalności dydaktycznej w uczelniach medycznych, badań naukowych i prac rozwojowych w dziedzinie farmacji;
  • zgłaszaniu działań niepożądanych produktów leczniczych.[1]

Zgodnie z Ustawą Prawo farmaceutyczne w odniesieniu do aptek szpitalnych usługą farmaceutyczną jest również:

  • sporządzanie leków do żywienia pozajelitowego i dojelitowego;
  • przygotowywanie leków w dawkach dziennych, w tym leków cytostatycznych;
  • sporządzanie produktów radiofarmaceutycznych na potrzeby udzielania świadczeń pacjentom danego podmiotu leczniczego;
  • wytwarzanie płynów infuzyjnych;
  • organizowanie zaopatrzenia szpitala w produkty lecznicze i wyroby medyczne;
  • przygotowywanie roztworów do hemodializy i dializy dootrzewnowej;
  • udział w monitorowaniu działań niepożądanych leków;
  • udział w badaniach klinicznych prowadzonych na terenie szpitala;
  • udział w racjonalizacji farmakoterapii;
  • współuczestniczenie w prowadzeniu gospodarki produktami leczniczymi i wyrobami medycznymi w szpitalu;
  • prowadzenie ewidencji badanych produktów leczniczych oraz produktów leczniczych i wyrobów medycznych otrzymywanych w formie darowizny;
  • ustalanie procedur wydawania produktów leczniczych lub wyrobów medycznych przez aptekę szpitalną na oddziały oraz dla pacjenta.[2]

Zadania kierownika apteki[edytuj | edytuj kod]

W aptece ogólnodostępnej musi być ustanowiony farmaceuta odpowiedzialny za prowadzenie apteki, zwany kierownikiem apteki. Można być kierownikiem tylko jednej apteki. Kierownikiem apteki może być farmaceuta, który ma co najmniej 5-letni staż pracy w aptece, a w przypadku gdy posiada specjalizację z zakresu farmacji aptecznej - 3-letni staż pracy w aptece. Kierownik apteki na czas swojej nieobecności wyznacza farmaceutę do jego zastępowania.

Do zadań kierownika apteki należy:

  • organizacja pracy w aptece: przyjmowania, wydawania, przechowywania i identyfikacji produktów leczniczych i wyrobów medycznych, prawidłowego sporządzania leków recepturowych i leków aptecznych oraz udzielania informacji o lekach;
  • nadzór nad praktykami studenckimi oraz praktykami techników farmaceutycznych;
  • przekazywanie informacji o niepożądanym działaniu produktu leczniczego lub wyrobu medycznego;
  • przekazywanie informacji o podejrzeniu lub stwierdzeniu, że dany produkt leczniczy nie odpowiada ustalonym dla niego wymaganiom jakościowym;
  • zakup produktów leczniczych oraz ich wydawanie zgodnie z Ustawą Prawo farmaceutyczne;
  • zakup środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych oraz ich wydawanie zgodnie z Ustawą Prawo farmaceutyczne;
  • prowadzenie ewidencji zatrudnionych w aptece osób;
  • przekazywanie okręgowym izbom aptekarskim danych niezbędnych do prowadzenia rejestru farmaceutów;
  • wstrzymywanie lub wycofywanie z obrotu i stosowania produktów leczniczych;
  • wyłączne reprezentowanie apteki względem Narodowego Funduszu Zdrowia.

W aptece szpitalnej oraz zakładowej również ustanawia się kierownika apteki, do którego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące kierownika apteki ogólnodostępnej.[2]

Czynności fachowe w aptece[edytuj | edytuj kod]

W godzinach czynności apteki powinien być w niej obecny farmaceuta.

Przy wykonywaniu w aptece czynności fachowych mogą być zatrudnieni wyłącznie farmaceuci i technicy farmaceutyczni - w granicach ich uprawnień zawodowych.

Technik farmaceutyczny, posiadający dwuletnią praktykę w aptece w pełnym wymiarze czasu pracy, może:

  • wykonywać w aptece czynności fachowe polegające na sporządzaniu, wytwarzaniu, wydawaniu produktów leczniczych i wyrobów medycznych, z wyjątkiem produktów leczniczych mających w swoim składzie:
    • substancje bardzo silnie działające;
    • substancje odurzające;
    • substancje psychotropowe grupy I-P oraz II-P.
  • wykonywać czynności pomocnicze przy sporządzaniu i przygotowywaniu niektórych innych preparatów leczniczych;
  • zgłaszać działania niepożądane produktów leczniczych.[2]

Wydawanie produktów leczniczych i wyrobów medycznych[edytuj | edytuj kod]

Produkty lecznicze i wyroby medyczne wydawane są z apteki ogólnodostępnej przez farmaceutę lub technika farmaceutycznego - w ramach jego uprawnień zawodowych:

  • na podstawie recepty;
  • bez recepty;
  • na podstawie zapotrzebowania.

W przypadku nagłego zagrożenia zdrowia lub życia farmaceuta, może wydać bez recepty lekarskiej produkt leczniczy zastrzeżony do wydawania na receptę. Fakt wydania produktu leczniczego farmaceuta odnotowuje na sporządzanej recepcie farmaceutycznej, która powinna zawierać:

  • nazwę wydanego produktu leczniczego i jego dawkę;
  • przyczynę wydania produktu leczniczego;
  • tożsamość i adres osoby, dla której produkt leczniczy został wydany;
  • datę wydania, podpis i pieczątkę farmaceuty.[2]

Osoba wydająca produkt leczniczy lub wyrób medyczny:

  • sprawdza jego termin ważności;
  • kontroluje wizualnie, jeżeli jest to możliwe, czy produkt leczniczy lub wyrób medyczny nie wykazuje cech świadczących o jego niewłaściwej jakości;
  • udziela, w razie potrzeby, osobie odbierającej produkt leczniczy lub wyrób medyczny informacji co do sposobu jego stosowania i przechowywania oraz innych dotyczących działania farmakologicznego i ewentualnych interakcji, w które może on wchodzić.

Osoba realizująca receptę jest zobowiązana przed wydaniem produktu leczniczego lub wyrobu medycznego ponadto do:

  • sprawdzenia prawidłowości wystawienia recepty zgodnie z odrębnymi przepisami;
  • umieszczenia na recepcie, na której przepisano lek recepturowy numeru bieżącego leku recepturowego, adnotacji o dacie i czasie przyjęcia recepty do realizacji i swojego podpisu i pieczątki;
  • sprawdzenia szczególnych uprawnień osoby, dla której została wystawiona recepta, określonych w odrębnych przepisach;
  • przeliczenia przepisanej na recepcie ilości produktu leczniczego lub wyrobu medycznego i sprawdzenia, czy ilość ta odpowiada ilości, którą osoba realizująca receptę może wydać zgodnie z odrębnymi przepisami;
  • sprawdzenia rodzaju odpłatności za wydawany produkt leczniczy lub wyrób medyczny;
  • poinformowania osoby odbierającej produkt leczniczy lub wyrób medyczny o wysokości wnoszonej przez nią opłaty;
  • pobrania opłaty za wydawaną ilość produktu leczniczego lub wyrobu medycznego, zgodnie z odrębnymi przepisami.

Osoba realizująca receptę lub zapotrzebowanie może wydać produkt leczniczy w dawce mniejszej niż określona na recepcie lub w zapotrzebowaniu, jeżeli dawka ta stanowi wielokrotność dawki, w której produkt leczniczy jest wydawany.[4]

Odmowa wydania produktu leczniczego lub wyrobu medycznego[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z Ustawą Prawo farmaceutyczne farmaceuta i technik farmaceutyczny mogą odmówić wydania produktu leczniczego, jeżeli jego wydanie może zagrażać życiu lub zdrowiu pacjenta.[2]

Zgodnie z Rozporządzeniem w sprawie wydawania z apteki produktów leczniczych i wyrobów medycznych odmowa wydania produktu leczniczego lub wyrobu medycznego może nastąpić, jeżeli:

  • zachodzi uzasadnione podejrzenie co do autentyczności recepty lub zapotrzebowania;
  • konieczne jest dokonanie zmian określonych w odrębnych przepisach, przy braku możliwości porozumienia się z osobą, która jest uprawniona do wystawiania recept;
  • od dnia sporządzenia leku upłynęło co najmniej 6 dni;
  • osoba, która przedstawiła receptę do realizacji, nie ukończyła 13 roku życia;
  • zachodzi uzasadnione podejrzenie co do wieku osoby, dla której została wystawiona recepta.[4]

Sporządzanie leków recepturowych[edytuj | edytuj kod]

Osoba sporządzająca lek recepturowy:

  • stosuje surowce farmaceutyczne niezbędne do przygotowania danej postaci leku recepturowego;
  • stosuje surowiec o najniższym stężeniu, jeżeli na recepcie wymieniony został surowiec farmaceutyczny występujący w kilku stężeniach, a stężenie tego surowca nie zostało określone;
  • dokonuje korekty składu leku recepturowego, jeżeli podany na recepcie skład może tworzyć niezgodność chemiczną lub fizyczną, mogącą zmienić działanie leku lub jego wygląd;
  • zmniejsza ilość surowca farmaceutycznego w składzie leku recepturowego do wielkości określonej przez dawkę maksymalną, jeżeli dawka maksymalna jest dla tego surowca ustalona i ze składu oraz sposobu użycia podanego na recepcie wynika, że nastąpiło przekroczenie dawki maksymalnej, a wystawiający receptę nie uczynił adnotacji o konieczności zastosowania dawki wskazanej w składzie leku;
  • umieszcza na recepcie lekarskiej adnotacje o dacie i czasie sporządzenia leku recepturowego oraz składa swój podpis i pieczątkę.

Surowce farmaceutyczne i postać leku recepturowego muszą spełniać wymagania określone w Farmakopei Polskiej, Farmakopei Europejskiej, lub innych odpowiednich farmakopeach uznawanych w państwach członkowskich Unii Europejskiej.[4]

Przerwa w wykonywaniu zawodu farmaceuty[edytuj | edytuj kod]

Farmaceuta, który nie wykonuje zawodu farmaceuty w aptece przez okres dłuższy niż 5 lat w ciągu ostatnich 6 lat, a zamierza podjąć jego wykonywanie w aptece, ma obowiązek zawiadomić o tym okręgową radę aptekarską i odbyć przeszkolenie uzupełniające.

Nie stanowi przerwy w wykonywaniu zawodu farmaceuty wykonywanie:

  • funkcji z wyboru w organach izb aptekarskich;
  • pracy w charakterze nauczyciela akademickiego na wydziałach albo w innych jednostkach organizacyjnych szkół wyższych, które prowadzą studia na kierunku farmacja;
  • pracy w inspekcji farmaceutycznej;
  • pracy w ramach merytorycznej działalności redakcyjnej naukowo-zawodowych czasopism farmaceutycznych.[1]

Odpowiedzialność zawodowa[edytuj | edytuj kod]

Członkowie samorządu aptekarskiego są zobowiązani:

  • przestrzegać zasad etyki i deontologii zawodowej;
  • godnie zachowywać się i sumiennie wykonywać swoje obowiązki zawodowe;
  • zachować w tajemnicy wiadomości dotyczące zdrowia pacjenta, uzyskane w związku z wykonywaniem zawodu.

Członkowie samorządu aptekarskiego podlegają odpowiedzialności zawodowej przed sądami aptekarskimi za postępowanie sprzeczne z zasadami etyki i deontologii zawodowej oraz przepisami prawnymi dotyczącymi wykonywania zawodu aptekarza.

Sąd aptekarski może orzekać kary:

  • upomnienia;
  • nagany;
  • zawieszenia prawa wykonywania zawodu aptekarza;
  • pozbawienia prawa wykonywania zawodu aptekarza.

Farmaceuta traci prawo wykonywania zawodu w razie:

  • ubezwłasnowolnienia całkowitego lub częściowego;
  • utraty praw publicznych;
  • pozbawienia prawa wykonywania zawodu.[1]

Zgodnie z Ustawą Prawo farmaceutyczne: "Kto nie będąc uprawnionym kieruje apteką, podlega grzywnie. Tej samej karze podlega osoba, która nie posiadając uprawnień zawodowych wydaje z apteki produkt leczniczy."[2]

Liczba farmaceutów w Polsce[edytuj | edytuj kod]

31488 magistrów farmacji jest wpisanych do rejestrów farmaceutów prowadzonych przez okręgowe izby aptekarskie w Polsce (stan z dn. 31 grudnia 2014 r.).[5] Spośród nich 13056 farmaceutów jest kierownikami aptek ogólnodostępnych, 1210 farmaceutów jest kierownikami aptek szpitalnych, zakładowych i działów farmacji szpitalnej (stan z dn. 31 marca 2015 r.).[6]

Farmaceuci za granicą[edytuj | edytuj kod]

Kraje europejskie, w których tylko aptekarze i spółki aptekarzy mogą być właścicielami aptek:

  • Austria;
  • Niemcy;
  • Francja;
  • Włochy;
  • Hiszpania;
  • Belgia;
  • Dania;
  • Finlandia;
  • Słowenia;
  • Grecja;
  • Cypr;
  • Łotwa;
  • Luksemburg;
  • Węgry.[7]

Historia aptekarstwa akademickiego w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy wydział farmaceutyczny w Polsce utworzono w Krakowie w 1783 roku. Wtedy to w Szkole Głównej Koronnej w Krakowie (Akademii Krakowskiej) powstała Katedra Farmacji i Materii Medycznej. Pierwszym profesorem na niej był dr Jan Szaster, krakowski doktor medycyny i aptekarz. Po raz pierwszy dyplomy magistra farmacji zostały rozdane w 1797 roku[8].

W Krakowie, po raz pierwszy na świecie, wyższe wykształcenie farmaceutyczne zdobyły kobiety. 28 sierpnia 1824 roku po studiach eksternistycznych Filipina i Konstancja Studzińskie otrzymały dyplomy farmacji[8].

Pierwszymi pełnoprawnymi studentkami farmacji były Jadwiga Klemensiewicz, Janina Kosmowska i Stanisława Dowgiałło. Mogły one studiować na skutek rozporządzenia Ministra Wyznań i Oświaty z 29 marca 1897 roku zezwalającego na przyjmowanie na studia kobiety[8].

Obecnie farmację można studiować na Wydziałach Farmaceutycznych w Krakowie, Sosnowcu, Wrocławiu, Poznaniu, Bydgoszczy, Gdańsku, Białymstoku, Warszawie, Łodzi i Lublinie.

Znani farmaceuci polscy[edytuj | edytuj kod]

Ignacy Łukasiewicz, Władysław Ludwik Anczyc, Leopold Skulski, Karol Hoppen, Mieczysław Ptaszyński

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Ustawa z dn. 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Ustawa z dn. 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne.
  3. http://www.mz.gov.pl/system-ochrony-zdrowia/kadra-medyczna-i-ksztalcenie/farmaceuci/ksztalcenie-podyplomowe-farmaceutow/specjalizacje-farmaceutow/wykaz-dziedzin-specjalizacji-dla-farmaceutow-oraz-kryteria-niezbedne-do-przystapienia-do-specjalizacji
  4. 4,0 4,1 4,2 Rozporządzenie z dn. 18 października 2002 r. w sprawie wydawania z apteki produktów leczniczych i wyrobów medycznych.
  5. http://www.sejm.gov.pl/sejm7.nsf/InterpelacjaTresc.xsp?key=3A2BD5D2
  6. http://www.warszawa.oia.org.pl/aktualnosci/ogolne/8854-liczba-aptek-w-polsce-stan-na-dzie-01032015-r-opracowanie.html
  7. Kucharewicz G. "Sytuacja ekonomiczna aptek w Polsce", NIA, 2014
  8. 8,0 8,1 8,2 farmacja uj. [dostęp 2015-02-15].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]