Widelec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy sztućca. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Rodzaje widelców

Widelec – jeden z przyborów ręcznych wchodzących w skład sztućców z zastawy kuchennej, posiadający uchwyt i zębiska. Jest używany do nadziewania, utrzymywania i przenoszenia potraw (najczęściej porcji jedzenia w trakcie gotowania i spożywania).

Historia[edytuj]

Pierwsze widelce były używane przez starożytnych Greków[1], wzmianki o występowaniu tego sztućca można znaleźć też w hebrajskiej Biblii w 1 księdze Samuela[2]. Podobnie w zbiorach archeologicznych z czasów Imperium Rzymskiego znajdują się okazy widelców datowane na około II wiek naszej ery.

W nowożytnej Europie pierwszym krajem, w którym zaczęto używać widelców, były Włochy, gdzie od X wieku wykorzystywano je przy spaghetti.

Widelce (stołowe) trójzębne upowszechniły się w Polsce w XVII wieku (w XVIII wieku znane były dwuzębne). Miały kształt widełkowaty, „od czego i nazwę swoją wzięły... Nie idzie jednak zatem, aby i w wiekach dawniejszych widelce nie były używane, zwłaszcza do rozbierania mięsiwa i przez ludzi możnych. Wśród sprzętów Zygmunta Augusta mamy wymienione widelce złote. Tem późnem upowszechnieniem się widelców tłumaczy się owa dawna konieczność umywania rąk przed i po jedzeniu, jadano bowiem przy pomocy noża, łyżki i palców, jak dotąd jeszcze jadają nawet możni u ludów wschodnich”[3].

Według legendy lub anegdoty Henryk Walezy, uciekając z Krakowa do Paryża, wywiózł z sobą także komplet widelców, które jakoby zobaczył po raz pierwszy w Polsce[4], a które we Francji miały być nieznane[5][6][7][a]. W konsekwencji niektóre źródła przypisują Walezemu upowszechnienie zwyczaju jedzenia sztućcami we Francji[10]

Uwagi[edytuj]

  1. Por. rysunek Mai Berezowskiej Król Henryk Walezy na koniu z widelcem – ilustracja na okładce książki Łyżka za cholewą, a widelec na stole z 1974[8][9].

Przypisy

  1. Orszak ofiarę okolał z pięciozębnymi widły (Odyseja, pieśń III, wers 460 przełożył Lucjan Siemieński), w oryginale πεμπώβολα w lp. πεμπώβολον od πέντε '5' i οβολόν ‘rożen’ (p.obol).
  2. Zjawiał się sługa kapłana z trójzębnymi widełkami w ręku. 1 Sam 2,13.
  3. Zygmunt Gloger, Encyklopedia staropolska, T. 1-4, Warszawa 1900–1903.
  4. Ludwik Stomma: Dzieje smaku. Poznań: Wydawnictwo SENS, 2003, s. 167. ISBN 83-86944-44-7.
  5. „Dziennik Polski” 2007 ↓, § 1–3.
  6. Adamczewski 2014 ↓, § 1–3.
  7. Tadeusz Przypkowski: Prologowa gawęda. W: Maja Berezowska, Stefania i Tadeusz Przypkowscy, Magdalena Samozwaniec: Łyżka za cholewą a widelec na stole: mała kulinarna silva rerum. Kraków: Wyd. Literackie, 1974, s. 10, 12.
  8. Berezowska 1974 ↓.
  9. Berezowska i Kiełczewski 1980 ↓.
  10. Willy 2007 ↓, s. 110.

Bibliografia[edytuj]