Obol

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy monety. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Srebrny obol ateński (po 449 p.n.e.)
Obol z kolonii Metapont w Lukanii z przedstawieniem głowy Demeter (ok. 425-350 p.n.e.)

Obol (stgr. ὀβολός obolos, lm. ὀβολοί oboloí; łac. obolus) – drobna moneta, w starożytnej Grecji równa 1/6 drachmy.

W Europie we wczesnośredniowiecznym mennictwie karolińskim równa 1/2 denara (półdenar), czyli 1/480 funta.

Pochodzenie nazwy[edytuj | edytuj kod]

Sześć prętów (oboli) - eksponat z Muzeum Numizmatycznego w Atenach, odkryty w pozostałościach świątyni Heraion w Argos. Poniżej: wizualizacja sześciu oboli tworzących jedną drachmę, czyli "garść"

Starogrecka nazwa obolos – dosłownie "rożen, żelazny pręt" (współcześnie obelos, lm. obeloi) - nawiązywała do archaicznych płacideł w postaci żelaznych prętów (por. grzywny żelazne w gospodarce wczesnych Słowian). W starożytnej Grecji uznawano go za równowartość 1/6 drachmy (pochodna od δράσσομαι drássomai – „garść”).

W starożytnej Grecji[edytuj | edytuj kod]

W obiegu funkcjonowały monety będące różnymi wielokrotnościami i podziałkami obola:

  • tetrobol - 4 obole
  • triobol, tribobol (hemidrachma) - 3 obole
  • diobol - 2 obole
  • obol
  • trihemiobol - 1 ½ obola
  • tritartemorion - ¾ obola
  • hemiobol - ½ obola
  • trihemitartemorion - 3/8 obola
  • tetartemorion - ¼ obola
  • hemitartemorion - 1/8 obola (= 1 chalk)

Moneta wkładana zmarłym do ust jako zapłata Charonowi za przewiezienie przez Styks.

W Polsce[edytuj | edytuj kod]

Obol istniał w polskim systemie denara od najwcześniejszych lat – mimo niewielu znalezisk numizmatycznych, ze źródeł pisanych wiadomo, że stosowano go jako jednostkę obrachunkową. Pojawienie się obola na obszarze Polski datowane jest na podstawie danych metrologicznych już na XI wiek (skarb ze Słuszkowa).

W ramach tzw. wielkiej reformy niewielką liczbę oboli wybił Kazimierz Wielki. Miały one stanowić najniższe jednostki pięciostopniowego systemu obrachunkowego: 1 grosz = 2 kwartniki = 4 ćwierćgrosze = 16 denarów = 32 obole.

W ramach litewskiego systemu pieniężnego monetę wyemitował Zygmunt II August. System oparty był na kopie obrachunkowej: 1 kopa = 2 półkopki = 4 ćwierćkopki = 10 szóstaków = 15 czworaków = 20 trojaków = 30 dwojaków = 60 groszy = 300 dwudenarów = 600 denarów = 1200 oboli. Były to monety bite według stopy polskiej (krakowskiej), wypuszczone w latach 1546-1547, o wadze 0,32 grama srebra słabej próby. Ich pojawienie się było związane ze skupem na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego półgroszy świdnickich, których kurs ustalono na 3,5 denara (3 denary i jeden obol).

Pokrewny obolowi (a według niektórych[według kogo?] tożsamy) jest szerf. Jego nazwę wywodzi się od nordyckiego skjerv, co może być pochodną od łacińskiego scripulum.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Adam Dylewski: Od denara do złotego. Dzieje pieniądza w Polsce. Warszawa 2012.