Wielgolas (powiat miński)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wielgolas
Państwo  Polska
Województwo mazowieckie
Powiat miński
Gmina Latowicz
Liczba ludności (2006) 791 osób (2010 r.)
Strefa numeracyjna (+48) 25
Kod pocztowy 05-334
SIMC 0677790
Położenie na mapie gminy Latowicz
Mapa lokalizacyjna gminy Latowicz
Wielgolas
Wielgolas
Położenie na mapie powiatu mińskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu mińskiego
Wielgolas
Wielgolas
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Wielgolas
Wielgolas
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wielgolas
Wielgolas
Ziemia 52°01′57″N 21°43′44″E/52,032500 21,728889

Wielgolaswieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie mińskim, w gminie Latowicz.

Wieś królewska Wielki Las położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie garwolińskim ziemi czerskiej województwa mazowieckiego[1].

W latach 1526-1795 należała do starostwa latowickiego. W latach 1795-1809 – pod zaborem austriackim. Od 1809 r. w Księstwie Warszawskim, guberni warszawskiej, powiecie siennickim, a od 1866 r. w powiecie mińskim (od 1868 r. nazwa powiatu nowomiński). W latach 1870-1954 należała do gminy Wielgolas, w latach 1955-1972 – do Gromadzkiej Rady Narodowej w Wielgolesie, od 1972 r. należy do gminy Latowicz. W latach 1919-1939 była w granicach województwa warszawskiego, 1939-1945 w Generalnym Gubernatorstwie, 1946-1975 w województwie warszawskim, od 1975 do 1998 r. – w granicach województwa siedleckiego, od 1999 r. znajduje się w województwie mazowieckim.

Historia[edytuj]

We wsi odnajdywano groby ciałopalne należące do kultury grobów kloszowych, okrzeski krzemienne i fragmenty ceramiki pochodzące z neolitu, a wskazujące na istnienie tu osady i pracowni krzemiennej lub cmentarzyska.

Pierwsze wzmianki pochodzą z 1519 r. z użyciem nazwy "Wielkij Lasz" - wieś w starostwie latowickim. Od XVI w. istniał tu folwark i dworek.

W 1807 r. założono szkołę elementarną.

W 1864 r. miejsce działań oddziałów powstańców styczniowych. W okolicznych lasach stacjonowały oddziały partyzanckie Marcina Borelowskiego z Siennicy, ppor. Pawła Ługowskiego z Latowicza.

W 1918 r. założono Ochotniczą Straż Pożarną. W 1928 r. powstało Koło Gospodyń Wiejskich. W latach 1940-1944 działały tajne gimnazjalne komplety zorganizowane przez Jana Stabińskiego, które prowadzili nauczyciele: Czesław Sasimowski, Władysława Zwolińska i Teresa Orłowska. W latach 1956-1959 wzniesiono murowany budynek szkoły, a w latach 1991-1997 rozbudowano o nowe skrzydło. W 1970 r. wieś liczyła 271 mieszkańców, a w 2000 r. - 719. Przyrost naturalny w latach 1970-2000 wyniósł +29,5%. W 1988 r. we wsi było 127 domów, a w 2009 r. - 216 domów.

Sanktuarium Matki Bożej Łaskawej w Wielgolesie[edytuj]

Miejscowa tradycja informuje o cudzie zjawienia Matki Bożej w Wielgolesie w XIX w. W latach 1930-1934 na Miejscu Zjawienia została wybudowana kaplica dzięki staraniom ks. Stefana Antosiewicza, proboszcza parafii Latowicz. W 1952 r. założona została parafia, a w latach 1957-1961 wybudowano kościół dzięki staraniom ks. Wacława Korysia. Więcej nt. parafii na stronie:

Zabytki[edytuj]

  • Kaplica Zjawienia – wzniesiona w latach 1930-1934, dzięki staraniom ks. Stefana Antosiewicza proboszcza parafii Latowicz.
  • Kaplica z czerwonej cegły, przy drodze Latowicz-Wielgolas, wzniesiona w 1925 r. przez Bohdana Wyleżyńskiego w zamian za dzierżawę gruntów należących do mieszkańców Wielgolasu.
  • Kapliczka murowana, słupowa, otynkowana, pobielona, wzniesiona w 1926 r. przez Bronisława Dyłę.
  • Pałac Czartoryskich – murowany, neorenesansowy, otynkowany, boniowany na narożach, wzniesiony w XVIII w. przez Czartoryskich na miejscu dawnego drewnianego dworku. Budynek częściowo parterowy, częściowo piętrowy, podpiwniczony, nieregularny, wzniesiony na planie prostokąta z trójosiową częścią piętrową od wschodu, wysuniętą ryzalitowo od frontu i od ogrodu. Układ pomieszczeń wnętrz jest dwutraktowy, silnie przekształcony. Dachy czterospadowe, kryte blachą, a na wieży czterospadowy z blaszanym hełmem. Otoczenie pałacu stanowi malowniczy park krajobrazowy z pierwszej połowy XIX w. z okazami starodrzewu, obszerną polaną, stawem oraz wzgórzem.

Dobra wielgoleskie nabył w 1837 r. od Skarbu Królestwa Polskiego jenerał lejtnant wojsk carsko-rosyjskich Jerzy Franshave, a od 1859 r. należały one do jego syna Jerzego. W latach późniejszych często zmieniali się właściciele. W 1862 r. włości nabył Jan Ordęga, w 1870 r. – Jan Kadow, w 1877 r. – Jan Golcz, w 1888 r. – Władysław Golcz. W 1904 r. dobra wielgoleskie kupił Bohdan Wyleżyński. W rękach rodziny Wyleżyńskich pałac wielgoleski pozostawał do 1944 r. Obecnie jest nowy właściciel – Ewa Pusz.

Miejsca pamięci[edytuj]

Krzyż przy drodze z Latowicza do Wielgolasu w miejscu, gdzie w 1861 r. polegli chłopi, którzy zbuntowali się przeciw pańszczyźnie.

Bibliografia[edytuj]

  • Antosiewicz S., 1934. Kaplica Wielgoleska, Mińsk Maz.
  • Chlebowski B., 1880. Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa.
  • Ćmoch Z., 2007. Szkoła w Wielgolesie, Wielgolas.
  • Jaroszyński T., Barański W., 1995. Po pałacach i dworach Mazowsza - przewodnik, T.1-3, Warszawa.
  • Gajowniczek Z., 1999. Wielgolas i okolice. Szkice historyczne
  • Gajowniczek Z., 1999. Pierwsza publikacja o historii kaplicy w Wielgolesie, napisana przez ks.S.Antosiewicza. [w:] Zeszyty Historyczne Latowicza I(2): 39-48.
  • Gołąb T., 2005. Miejsce cudów. Panorama parafii i Sanktuarium w Wielgolesie [w:] Gość Warszawski nr. 4 (354), s. 8.
  • Kempisty E., 1973. Kultura ceramiki grzebykowo-dołkowej na Mazowszu i podlasiu, Wiadomości Archeologiczne T.38: 2-77
  • Malej w. ks., 1966. Sanktuarium maryjne [w:] Szkice do dziejów Archidiecezji Warszawskiej, Rzym, s. 246.
  • Musianowicz K., 1956. Gród i osada podgrodowa w Brudnie Starym k.Warszawy, materiały Wczesnośredniowieczne T.4: 7-96.
  • Niedźwiedź J. Ostas C., Opracowanie studialne wartości kulturowych Gminy Latowicz
  • Piekart M., 1996. Sanktuarium Wschodniego Mazowsza - Wielgolas [w:] Niedziela Warszawska nr 21(30)
  • Piłatkowski Z., 1996. Historia wsi Wielgolas, "Rocznik Mińsko-Mazowiecki" 1995-1996, Zeszyt 3: 238-249.
  • Piłatkowski Z., 1999. Z dziejów Parafii i Sanktuarium Maryjnego w Wielgolesie, "Rocznik Mińsko-Mazowiecki", 1999, Zeszyt 5: 146-161.
  • Sienkiewicz M. , i in. 1999. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Latowicz.
  • Świerdzewska I., 2010. U Wielgoleskiej Pani [w:] Idziemy nr 11 (236) s. 25.
  • Wawrzyńczyk A., 1989. Lustracje województwa Mazowieckiego XVII wieku, T.2 (1660-1661), Warszawa.
  • Wyszyński S., 2008. Konferencja do Instytutu Prymasowskiego z dnia 31 maja 1961 r. [w:] Dzieła zebrane, t. VII, s. 219-220.

Zobacz też: Wielgolas, Wielgolas Brzeziński, Wielgolas Duchnowski, Parafia Matki Bożej Różańcowej w Wielgolesie

Przypisy

  1. Mazowsze w drugiej połowie XVI wieku ; Cz.1, Mapa, plany, Warszawa 1973, k. 4.