Powiat miński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy podziału terytorialnego woj. mazowieckiego. Zobacz też: Powiat miński litewski.
Powiat miński
powiat
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
TERYT 1.14.20.12.00.0
Siedziba Mińsk Mazowiecki
Starosta Antoni Jan Tarczyński
Powierzchnia 1163,72 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności

151 847[1]
• gęstość 130,5 os./km²
Urbanizacja 44,33%
Tablice rejestracyjne WM; WY...YY[2]
Adres urzędu:
ul. Kościuszki 3
05-300 Mińsk Mazowiecki
Szczegółowy podział administracyjny
Plan
Liczba gmin miejskich 2
Liczba gmin miejsko-wiejskich 3
Liczba gmin wiejskich 8
Położenie na mapie województwa
Mazowsze Miński.png
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Powiat miński
Powiat miński
52°11′N 21°34′E/52,183333 21,566667
Strona internetowa
Portal Portal Polska
Mapa powiatu
Siedziba starostwa powiatowego

Powiat miński – powiat w Polsce (województwo mazowieckie), w aglomeracji warszawskiej, reaktywowany w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Mińsk Mazowiecki.

Powiat miński należy do największych powiatów ziemskich w Polsce. Zajmuje pod tym względem 27 miejsce (nie liczono tu kilkudziesięciu większych miast na prawach powiatu).

Powiat nie jest bardzo zurbanizowany. 44,33% (31 XII 2007) ludności powiatu mieszka w miastach, podczas gdy odsetek ten dla Polski wynosi 61,1%. Przy czym występują tu liczne dawne miasta jak Dobre, Stanisławów, Siennica, Latowicz, Cegłów, Kuflew, Jeruzal i Okuniew; a także duże wsie które nigdy miastami nie były, jak Dębe Wielkie (ok. 3200 mieszkańców) czy Stojadła (prawie 1000).

Powiat miński graniczy z pięcioma powiatami województwa mazowieckiego: garwolińskim, otwockim, wołomińskim, siedleckim i węgrowskim.

Podział administracyjny[edytuj]

W skład powiatu wchodzą:

Gminy miejskie:

Gminy miejsko-wiejskie:

Gminy wiejskie:

Największe miejscowości powiatu według liczby mieszkańców (dane z lipca 2015 roku)

Miejscowość Liczba ludności
Mińsk Mazowiecki
40 211
Sulejówek
19 411
Mrozy
3 528
Halinów
3 675
Cegłów
2 846
Dębe Wielkie
3 239
Kałuszyn
2 938
Siennica
2 600
Stanisławów
2 200
Okuniew
2 013
Dobre
1 627
Latowicz
1 429

Historia[edytuj]

Historia powiatu mińskiego jest ściśle związana z historią miasta Mińsk Mazowiecki, które uzyskało prawa miejskie w 1421 roku. W okresie I Rzeczypospolitej miasto wraz z okolicznymi ziemiami znajdowało się w województwie mazowieckim. W okresie rozbiorów w 1795 roku, na krótko znalazł się w zaborze austriackim, od 1809 w Księstwie Warszawskim, a po jego upadku 1815 w zaborze rosyjskim w utworzonym Królestwie Polskim. Wprowadzono wówczas nowy podział administracyjny tworząc województwa i obwody. Obwody składały się natomiast z powiatów będących okręgami wyborczymi i sądowniczymi. Utworzono obwód stanisławowski, w którego skład wchodziły dwa powiaty: siennicki i stanisławowski. Pierwotnie jego siedzibą miał się stać Okuniew, ostatecznie 16 stycznia 1816, kiedy to nowy podział administracyjny został zatwierdzony przez gen. Józefa Zajączka powstał obwód stanisławowski z siedzibą w Mińsku.

Według Słownika Geograficznego Królestwa Polskiego powiat miński obejmował:

W 1866 na mocy ukazu zlikwidowano powiat stanisławowski, a jego tereny zajęły dwa nowo utworzone powiaty: miński i radzymiński. W 1868 nazwę powiatu mińskiego zmieniono na nowomiński, ze względu na zmianę nazwy głównego miasta na Nowo-Mińsk.

W okresie I wojny światowej powiat miński znalazł się w części Królestwa Polskiego będącej pod okupacją niemiecką. 22 marca 1916 roku połączono powiaty miński i radzymiński w jeden powiat miński.

Po wojnie powrócono do przedwojennego podziału administracyjnego i Mińsk Mazowiecki i powiat miński ponownie znalazły się w województwie warszawskim. W 1954 w wyniku kolejnej reformy administracyjnej zlikwidowano podział na gminy i wprowadzono podział na mniejsze gromady. W 1968 powiat mińsko-mazowiecki obejmował następujące gromady: Cegłów, Dębe Wielkie, Dobre, Grodzisk, Groszki Nowe, Iwowe, Jakubów, Jeruzal, Kałuszyn, Kuflew, Latowicz, Ładzyń, Mińsk Mazowiecki, Mrozy, Pustelnik, Rudzienko k. Dobrego, Rudzienko k. Kołbieli, Siennica, Sołki, Stanisławów, Stojadła, Wielgolas i Wiśniew.

W 1973 przywrócono podział na gminy[4]. Obszar powiatu mińskiego podzielono na 2 miasta i 11 gmin[5]. Gmina Kołbiel znalazła się w powiecie otwockim. Natomiast z powiatu otwockiego do powiatu mińskiego przełączono obszary 17 sołectw[6] (oraz z miasta Sulejówka – Długą Szlachecką), które ustanowiły główną część odtworzonej gminy Halinów w powiecie mińskim (osiemnaste sołectwo Teresław przyłączono do gminy Dębe Wielkie), pozostałe sołectwa gminy Halinów[7] zostały przyłączone z powiatu wołomińskiego. Równocześnie z powiatu mińskiego wyłączono sołectwa Dobrzyniec, Oleksin, Rudno i Rudzienko koło Kołbieli, które włączono do gminy Kołbiel w powiecie otwockim, a także sołectwa Iwowe, Laliny i Łopacianka[8], które włączono do gminy Borowie w powiecie garwolińskim[9].

1 czerwca 1975 wprowadzono dwustopniowy podział administracyjny. Utworzono województwo siedleckie, w skład którego ze zniesionego powiatu mińskiego weszły miasta Mińsk Mazowiecki i Kałuszyn oraz gminy Cegłów, Dębe Wielkie, Dobre, Jakubów, Kałuszyn, Latowicz, Mińsk Mazowiecki, Mrozy, Siennica i Stanisławów. Jedynie gmina Halinów znalazła się w nowym województwie stołecznym warszawskim[10].

W 1990, kiedy powrócono do idei samorządu terytorialnego, utworzono Urząd Rejonowy w Mińsku Mazowieckim obejmujący miasto Mińsk Mazowiecki oraz gminy: Cegłów, Dębe Wielkie, Dobre, Jakubów, Kałuszyn – miasto i gminę, Kołbiel, Latowicz, Mińsk Mazowiecki, Mrozy, Poświętne, Siennica, Stanisławów oraz Strachówka.

Dawne miasta obecnego powiatu[edytuj]

Lista przedstawia dawne miasta obecnego powiatu mińskiego z podziałem według dawnych i obecnych funkcji:

Obecny powiat miński[edytuj]

1 stycznia 1999 roku wprowadzono zasadniczą reformę administracyjną, w wyniku której utworzono 16 nowych województw składających się z powiatów. Powstał powiat miński, który znalazł się w województwie mazowieckim. Powiat miński objął swoim obszarem 11 gmin z obszaru byłego województwa siedleckiego: miasto Mińsk Mazowiecki, gminę miejsko-wiejską Kałuszyn i oraz gminy wiejskie: Cegłów, Dębe Wielkie, Dobre, Jakubów, Latowicz, Mińsk Mazowiecki, Mrozy, Siennica i Stanisławów oraz trzy gminy z byłego województwa warszawskiego: miasta Wesoła i Sulejówek oraz gminę wiejską Halinów.

1 stycznia 2002 roku z powiatu wyłączono gminy miejskie Sulejówek (przejściowo) i Wesołą i przyłączono je do powiatu warszawskiego[11], po czym wraz z jego zlikwidowaniem 27 października 2002 roku, Wesoła stała się dzielnicą Warszawy, a Sulejówek powrócił do powiatu mińskiego[12].

Warunki naturalne[edytuj]

Zdjęcie lotnicze rezerwatu Bagno Pogorzel

Do najcenniejszych przyrodniczo obszarów na terenie powiatu zalicza się 8 rezerwatów przyrody:

Do innych cennych form przyrodniczych zalicza się także nie objęte ochroną: „Torfowisko” w gminie Jakubów, „Dęby Piaseczyńskie” w gminie Cegłów oraz „Strugi Krzywickie” w gminie Siennica. Na terenie powiatu znajduje się obejmujący ok. 30 000 ha Miński Obszar Chronionego Krajobrazu oraz fragmenty Warszawskiego Obszaru Chronionego krajobrazu oraz nadwiślańskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu. Na terenie gminy Kałuszyn znajduje się obejmujący zgrupowanie sosny zwyczajnej użytek ekologiczny nazywany „Sosny Olszewickie”. Wiek 14 najstarszych sosen z tego użytku szacuje się na ok. 300 lat.

Demografia[edytuj]

Liczba ludności (dane z 30 czerwca 2005):

  Ogółem Kobiety Mężczyźni
  osób  % osób  % osób  %
Ogółem 139 961 100 71 434 51,04 68 527 48,96
Miasto 61 776 44,14 32 391 23,14 29 385 21,00
Wieś 78 185 55,86 39 043 27,90 39 142 27,97

Zmiana liczby ludności na przestrzeni lat (stan na 31 XII)[13]:

Rok Ogółem w tym miasto w tym wieś kobiety mężczyźni
2007[14] 142 433 63 138 79 295 72 895 69 538
2006 141 306 62 882 78 424 72 181 69 125
2005 14 0547 62 249 78 298 71 777 68 770
2004 139 636 61 541 78 095 71 247 68 389
2003 139 201 61 238 77 963 70 936 68 265
2002 138 639 60 760 77 879 70 639 68 000
2001 138 040 60 316 77 724 70 295 67 745
2000 137 658 59 806 77 852 70 035 67 623
  • Piramida wieku mieszkańców powiatu mińskiego w 2014 roku[1].


Piramida wieku powiat minski.png

Infrastruktura[edytuj]

Węzeł drogowy DK50 i DK2

Powiat miński położony jest wzdłuż drogi krajowej nr 2. Przez powiat przebiega także droga krajowa nr 50. Obydwie drogi krzyżują się w miejscowości Stojadła dwupoziomowym węzłem. Łączna długość dróg w powiecie wynosi 1658 km, z czego na drogi krajowe przypada: 77,5 km; drogi wojewódzkie: 76,3 km, powiatowe: 512,1 oraz gminne: 991,9 km[15].

Przez powiat przebiegają także linia kolejowa nr 2 wchodząca w skład magistrali kolejowej ParyżBerlinWarszawaMoskwa oraz linia kolejowa nr 13 łącząca Krusze i Pilawę

Na terenie powiatu, znajduje się także lotnisko, jednak pomimo prób przekształcenia go w lotnisko obsługujące loty cywilne, ciągle pozostaje lotniskiem wojskowym.

Oprócz dróg powiat ma także infrastrukturę komunalną rozwiniętą zależnie od regionu (sieci wodociągowe, oczyszczalnie ścieków, sieci gazowe, elektroenergetyczne i telefoniczne).

Struktura gruntów[edytuj]

Ogólna powierzchnia powiatu wynosi 116 435 ha[16], w tym:

  • użytki rolne 80109 ha – 68,8%
    • grunty orne – 57 335 ha
    • sady – 1280 ha
    • łąki – 15207 ha
    • pastwiska – 6287 ha
  • lasy i grunty leśne – 24 837 ha – 21,3%
  • pozostałe grunty – 11489 ha – 9,9%

Administracja i samorząd[edytuj]

Starostowie powiatu mińskiego:

Przewodniczący Rady powiatu mińskiego:

  • Sylwester Zbrzezny (1998–2010)
  • Mirosław Krusiewicz (2010–2014)
  • Daniel Milewski (2014–2015)

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj]